1Poziomy i czynniki
- Idziemy od małego do dużego: populacja (osobniki jednego gatunku na jednym obszarze) → biocenoza (populacje różnych gatunków) + biotop (nieożywione środowisko) = ekosystem → biosfera (wszystkie ekosystemy Ziemi).
- Czynniki abiotyczne: temperatura, światło, woda, gleba, odczyn, zasolenie. Czynniki biotyczne: oddziaływania między organizmami (konkurencja, drapieżnictwo, symbioza).
2Tolerancja
- Zakres tolerancji to przedział wartości danego czynnika, w którym organizm może żyć. Krzywa ma optimum (najlepsze warunki), strefy stresu (przeżycie, ale słabszy rozwój) i punkty graniczne (poza nimi organizm ginie).
- Stenobionty mają wąski zakres tolerancji (np. pstrąg wymaga zimnej, czystej wody). Eurybionty mają szeroki (np. szczur, wróbel).
- Czynnik ograniczający to ten, którego niedobór lub nadmiar najbardziej ogranicza rozwój. Dodatkowo: prawo minimum Liebiga – o plonie decyduje czynnik w minimum; czynniki mogą też wzmacniać (synergizm) lub osłabiać (antagonizm) swoje działanie.
Wąska tolerancja (stenobiont) – świetny wskaźnik, ale kiepski „twardziel”. Szeroka (eurybiont) – dobrze znosi zmiany.
Czynnik ograniczający to:
Rozwój ogranicza ten, który odbiega od optimum najbardziej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Siedlisko a nisza
- Siedlisko to miejsce życia (adres: staw, las bukowy).
- Nisza ekologiczna to cały „zawód” gatunku: zasoby, z których korzysta, warunki, które toleruje, jego rola w ekosystemie i czas aktywności. Dwa gatunki o identycznej niszy nie mogą długo koegzystować – jeden wypiera drugiego.
„Nisza to miejsce, gdzie mieszka organizm”
To siedlisko; nisza to rola i wymagania.
4Bioindykatory
- Organizmy wskaźnikowe mają wąską tolerancję, więc ich obecność lub brak mówi o stanie środowiska. Porosty giną przy podwyższonym stężeniu SO₂, więc ich brak na drzewach wskazuje zanieczyszczenie powietrza. Larwy widelnic żyją w czystych, natlenionych wodach.
Dlaczego porosty są dobrymi bioindykatorami czystości powietrza?
Wrażliwość na SO₂ sprawia, że ich brak sygnalizuje skażenie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Środowisko, nisza i tolerancja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wąska tolerancja (stenobiont) – świetny wskaźnik, ale kiepski „twardziel”. Szeroka (eurybiont) – dobrze znosi zmiany.
- Czynniki abiotyczne: temperatura, światło, woda, gleba, odczyn, zasolenie. Czynniki biotyczne: oddziaływania między organizmami (konkurencja, drapieżnictwo, symbioza).
- Zakres tolerancji to przedział wartości danego czynnika, w którym organizm może żyć. Krzywa ma optimum (najlepsze warunki), strefy stresu (przeżycie, ale słabszy rozwój) i punkty graniczne (poza nimi organizm ginie).
- Stenobionty mają wąski zakres tolerancji (np. pstrąg wymaga zimnej, czystej wody). Eurybionty mają szeroki (np. szczur, wróbel).
- Czynnik ograniczający to ten, którego niedobór lub nadmiar najbardziej ogranicza rozwój. Dodatkowo: prawo minimum Liebiga – o plonie decyduje czynnik w minimum; czynniki mogą też wzmacniać (synergizm) lub osłabiać (antagonizm) swoje działanie.
- Siedlisko to miejsce życia (adres: staw, las bukowy).
- Nisza ekologiczna to cały „zawód” gatunku: zasoby, z których korzysta, warunki, które toleruje, jego rola w ekosystemie i czas aktywności. Dwa gatunki o identycznej niszy nie mogą długo koegzystować – jeden wypiera drugiego.
- Organizmy wskaźnikowe mają wąską tolerancję, więc ich obecność lub brak mówi o stanie środowiska. Porosty giną przy podwyższonym stężeniu SO₂, więc ich brak na drzewach wskazuje zanieczyszczenie powietrza. Larwy widelnic żyją w czystych, natlenionych wodach.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co obejmuje ekosystem?
- AWyłącznie czynniki abiotyczne
- BTylko populacje roślin
- CTylko jeden gatunek
- DBiocenozę i biotop
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Biocenozę i biotop – Ekosystem to ożywiona biocenoza razem z nieożywionym biotopem.
Co to jest czynnik abiotyczny?
- AOddziaływanie drapieżnika na ofiarę
- BNieożywiony czynnik środowiska, np. temperatura
- CPasożytnictwo
- DKonkurencja o pokarm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nieożywiony czynnik środowiska, np. temperatura – Abiotyczne to czynniki nieożywione.
Co to jest stenobiont?
- AOrganizm o wąskim zakresie tolerancji
- BOrganizm bez optimum
- COrganizm o szerokim zakresie tolerancji
- DOrganizm żyjący tylko w wodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Organizm o wąskim zakresie tolerancji – Stenobionty znoszą tylko niewielkie zmiany czynnika.
Czynnik ograniczający to:
- ACzynnik w optimum
- BCzynnik, który nie działa na organizm
- CKażdy czynnik biotyczny
- DCzynnik, którego niedobór lub nadmiar najbardziej ogranicza rozwój
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Czynnik, którego niedobór lub nadmiar najbardziej ogranicza rozwój – Rozwój ogranicza ten, który odbiega od optimum najbardziej.
Czym różni się nisza od siedliska?
- ANisza dotyczy wyłącznie roślin
- BSiedlisko to rola, nisza to miejsce
- CNisza to rola i wymagania gatunku, siedlisko to miejsce życia
- DTo to samo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Nisza to rola i wymagania gatunku, siedlisko to miejsce życia – Nisza obejmuje zasoby, warunki, rolę i czas aktywności.
Dlaczego porosty są dobrymi bioindykatorami czystości powietrza?
- AŻyją wyłącznie na skałach
- BPochłaniają światło księżyca
- CMają wąską tolerancję na SO₂
- DMają szeroką tolerancję na zanieczyszczenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Mają wąską tolerancję na SO₂ – Wrażliwość na SO₂ sprawia, że ich brak sygnalizuje skażenie.
Co stanie się z organizmem, gdy wartość czynnika przekroczy punkt graniczny tolerancji?
- AOrganizm rozwija się najlepiej
- BOsiąga optimum
- COrganizm ginie
- DPrzechodzi w strefę stresu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Organizm ginie – Poza punktami granicznymi życie jest niemożliwe.
Dwa gatunki o identycznej niszy zasiedlają to samo siedlisko. Co jest prawdopodobne?
- AJeden wyprze drugiego lub podzielą niszę
- BOba osiągną ten sam rozmiar populacji
- CBędą koegzystować bez końca
- DPowstanie nowy gatunek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jeden wyprze drugiego lub podzielą niszę – Pełne pokrycie niszy prowadzi do silnej konkurencji.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.