ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Regulacja, zmysły i ruchklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/biologia/mechanizmy-dzialania-hormonow-i-osie-hormonalne/

Biologia · Regulacja, zmysły i ruch · kl. 3 · zakres rozszerzony

Mechanizmy działania hormonów i osie hormonalne

Wyjaśnisz, jak hormony działają na komórkę, jak podwzgórze steruje gruczołami i czemu wiele hormonów działa antagonistycznie.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Jak hormon trafia do komórki

  • Rdzeń (hormony, gruczoły, glikemia, stres, zaburzenia tarczycy) masz w klasie II.
Typ hormonuPrzykładyReceptorEfekt
steroidowykortyzol, estrogeny, testosteronwewnątrz komórkizmiana ekspresji genów
niesteroidowy (peptydowy, pochodne aminokwasów)insulina, adrenalinana powierzchni komórkiprzekaźniki wtórne (np. cAMP), szybka zmiana aktywności enzymów
  • Steroidy są lipidami, więc przenikają przez błonę. Hormony niesteroidowe tego nie potrafią, więc „dzwonią do drzwi” (receptor), a w środku przekaźnik wtórny przekazuje sygnał dalej.
  • Wyjątek: hormony tarczycy (T₃, T₄) są pochodnymi aminokwasu, ale wnikają do komórki i działają przez receptory w jądrze – podobnie jak steroidy.
Zapamiętaj

Steroidowy: receptor w środku, wolniejszy, zmienia geny. Niesteroidowy: receptor na zewnątrz, szybszy, cAMP.

2Podwzgórze, przysadka, osie

  • Podwzgórze wytwarza hormony uwalniające i hamujące (sterują przysadką) oraz ADH i oksytocynę (wydzielane z tylnego płata przysadki). Przysadka wydziela hormony tropowe (sterują innymi gruczołami).
podwzgórzeprzysadkatarczycaTRHTSHT3, T4dużo T3 i T4 hamuje (−): ujemne sprzężenie zwrotne
Oś podwzgórze–przysadka–tarczyca z ujemnym sprzężeniem zwrotnym.
  • Osie: podwzgórze–przysadka–tarczyca, podwzgórze–przysadka–kora nadnerczy i gonady. Hormon końcowy hamuje wyższe piętra (ujemne sprzężenie zwrotne).
Sprawdź, czy rozumiesz

Który hormon przenika przez błonę komórkową i łączy się z receptorem wewnątrz komórki?

3Antagonizm i hormony tkankowe

  • Insulina obniża, glukagon podnosi glikemię. Parathormon podnosi, kalcytonina obniża stężenie wapnia we krwi.
  • Hormony tkankowe: gastryna (żołądek, wydzielanie soku), erytropoetyna (nerki, wzrost liczby erytrocytów), histamina (reakcja zapalna i alergiczna).
  • Stres podnosi kortyzol i adrenalinę, wzrost reguluje m.in. hormon wzrostu. Niedoczynność tarczycy spowalnia metabolizm, nadczynność go przyspiesza.
Uwaga na błąd

Hormony tropowe nie „działają na wszystko”. Pobudzają inny gruczoł dokrewny, który dopiero wytwarza hormon końcowy.

✎Ściąga: Mechanizmy działania hormonów i osie hormonalne

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Steroidowy: receptor w środku, wolniejszy, zmienia geny. Niesteroidowy: receptor na zewnątrz, szybszy, cAMP.
  • Podwzgórze wytwarza hormony uwalniające i hamujące (sterują przysadką) oraz ADH i oksytocynę (wydzielane z tylnego płata przysadki). Przysadka wydziela hormony tropowe (sterują innymi gruczołami).
  • Insulina obniża, glukagon podnosi glikemię. Parathormon podnosi, kalcytonina obniża stężenie wapnia we krwi.
  • Hormony tkankowe: gastryna (żołądek, wydzielanie soku), erytropoetyna (nerki, wzrost liczby erytrocytów), histamina (reakcja zapalna i alergiczna).
  • Stres podnosi kortyzol i adrenalinę, wzrost reguluje m.in. hormon wzrostu. Niedoczynność tarczycy spowalnia metabolizm, nadczynność go przyspiesza.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który hormon przenika przez błonę komórkową i łączy się z receptorem wewnątrz komórki?

    1. AKortyzol
    2. BInsulina
    3. CAdrenalina
    4. DGlukagon
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Kortyzol – Hormony steroidowe są lipidami i wpływają na ekspresję genów.

  2. Co uruchamia hormon niesteroidowy po związaniu z receptorem w błonie?

    1. AWłasne mitochondria
    2. BPrzenikanie do jądra
    3. CBezpośrednio transkrypcję genów
    4. DPrzekaźniki wtórne, np. cAMP
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Przekaźniki wtórne, np. cAMP – Receptor na powierzchni uruchamia kaskadę przekaźników wtórnych.

  3. Podwzgórze wytwarza:

    1. AADH, oksytocynę i hormony uwalniające
    2. BTSH i ACTH
    3. CInsulinę i glukagon
    4. DKalcytoninę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: ADH, oksytocynę i hormony uwalniające – Hormony tropowe, np. TSH, wytwarza przysadka, a ADH i oksytocynę podwzgórze.

  4. Wysokie stężenie hormonów tarczycy obniża wydzielanie TRH i TSH. To przykład:

    1. ADodatniego sprzężenia zwrotnego
    2. BPrzekaźnika wtórnego
    3. CUjemnego sprzężenia zwrotnego
    4. DAntagonizmu hormonów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Ujemnego sprzężenia zwrotnego – Produkt końcowy hamuje wyższe piętra osi, utrzymując równowagę.

  5. Który hormon obniża stężenie glukozy we krwi?

    1. AKortyzol
    2. BParathormon
    3. CInsulina
    4. DGlukagon
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Insulina – Insulina pobudza komórki do pobierania glukozy; glukagon działa odwrotnie.

  6. Parathormon i kalcytonina działają:

    1. AAntagonistycznie na poziom wapnia
    2. BWspólnie na glukozę
    3. CTak samo na poziom wapnia
    4. DNa stężenie sodu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Antagonistycznie na poziom wapnia – Parathormon podnosi stężenie wapnia, kalcytonina je obniża.

  7. Który hormon tkankowy wzmaga wzrost liczby erytrocytów?

    1. AHistamina
    2. BOksytocyna
    3. CGastryna
    4. DErytropoetyna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Erytropoetyna – Erytropoetyna powstaje w nerkach i pobudza szpik do wytwarzania krwinek czerwonych.

  8. Wynik badania: TSH wysokie, hormony tarczycy niskie. Co to sugeruje?

    1. AZaburzenie przysadki tylnej
    2. BNiedobór insuliny
    3. CNadczynność tarczycy
    4. DNiedoczynność tarczycy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Niedoczynność tarczycy – Niskie T3 i T4 nie hamują przysadki, więc TSH rośnie: tarczyca działa zbyt słabo.

Cały dział „Regulacja, zmysły i ruch”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 3

Biotechnologia tradycyjna i molekularnaElektroforeza DNA i PCRGMO i organizmy transgeniczneTerapia genowa i klonowaniePoradnictwo genetyczne i etykaDowody ewolucji i drzewa filogenetyczneZmienność i dobór naturalnyAdaptacje, gatunek i specjacjaKonwergencja i dywergencjaCzłowiek wśród naczelnychŚrodowisko, nisza i tolerancjaCechy populacji i jej obserwacjaMutualizm i komensalizmKonkurencja, drapieżnictwo i adaptacjeŁańcuchy pokarmowe, sieci i przepływ energiiPoziomy różnorodności i biomyZagrożenia bioróżnorodnościOchrona przyrody, restytucja i reintrodukcjaWspółpraca międzynarodowa i zrównoważony rozwójPlany budowy i pokrewieństwo zwierzątParzydełkowce, płazińce i nicieniePierścienice, mięczaki i stawonogiSzkarłupnie i strunowceRozpoznawanie grup i znaczenie zwierzątTkanki, połączenia komórek, termoregulacja i osmoregulacjaOdżywianie zwierząt i przystosowania przewodu pokarmowegoWymiana gazowa u zwierzątUkład krwionośny, serce kręgowców i krzepnięcieOdporność swoista, mediatory i zaburzeniaProdukty przemiany azotowejNefron, narządy wydalnicze i osmoregulacjaImpuls nerwowy i synapsaUkłady nerwowe zwierząt, mózg i receptorySzkielety, ruch i skurcz mięśniaPowłoki ciała zwierząt i skóra kręgowcówRozmnażanie zwierząt i typy rozwojuSpermatogeneza, oogeneza i regulacja rozroduZapłodnienie, rozwój zarodkowy i błony płodoweDane, próby i wnioskiWyjaśnianie budowy i funkcjiProjektowanie doświadczeń i złożone wyjaśnianie