1Aldehyd czy keton
- Obie grupy mają C=O. W aldehydzie węgiel karbonylowy jest na końcu łańcucha i ma przy sobie H (R–CHO). W ketonie leży między dwoma węglami (R–CO–R').
- Aldehyd łatwo utlenia się do kwasu, więc jest reduktorem. Keton bez rozrywania łańcucha się nie utlenia.
2Próba Tollensa
- Odczynnik: amoniakalny roztwór tlenku srebra, czyli [Ag(NH₃)₂]OH. Probówkę ogrzewamy w łaźni wodnej.
- Obserwacja: na ściankach osadza się lustro srebra.
- CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O
- Zapis jonowy: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]⁺ + 3OH⁻ → CH₃COO⁻ + 2Ag + 4NH₃ + 2H₂O
- Aldehyd oddaje 2e⁻, a każdy jon Ag⁺ pobiera 1e⁻, więc z 1 mola aldehydu powstają 2 mole Ag.
Obserwacją w próbie Tollensa jest
Jony Ag⁺ redukują się do metalicznego srebra.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Próba Trommera
- Odczynnik: świeżo strącony Cu(OH)₂ w środowisku zasadowym. Ogrzewamy.
- Obserwacja: niebieski osad przechodzi w ceglastoczerwony osad Cu₂O.
- CH₃CHO + 2Cu(OH)₂ + NaOH → CH₃COONa + Cu₂O↓ + 3H₂O
- Zapis jonowy: CH₃CHO + 2Cu²⁺ + 5OH⁻ → CH₃COO⁻ + Cu₂O↓ + 3H₂O
4Jak odróżnić aldehyd od ketonu
- Do dwóch probówek z próbkami propanalu i propanonu dodajemy ten sam odczynnik i ogrzewamy. Lustro lub ceglasty osad powstaną tylko w próbce z propanalem.
Aldehyd = reduktor. W próbach Tollensa i Trommera aldehyd utlenia się do kwasu (lub jego soli), a metal się redukuje.
Dodatnią próbę dają też inne reduktory, np. kwas metanowy HCOOH (ma grupę –CHO) i glukoza. Dodatni wynik dla nieznanej próbki nie dowodzi samego aldehydu.
Dodatnia próba Trommera dla nieznanej próbki oznacza, że próbka
Reduktorem może być aldehyd, ale też np. glukoza czy kwas metanowy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Aldehydy i ketony: próby Tollensa i Trommera
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Aldehyd = reduktor. W próbach Tollensa i Trommera aldehyd utlenia się do kwasu (lub jego soli), a metal się redukuje.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Obserwacją w próbie Tollensa jest
- Aniebieski osad
- Bceglastoczerwony osad
- Clustro srebra na ściankach probówki
- Dbiały osad
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lustro srebra na ściankach probówki – Jony Ag⁺ redukują się do metalicznego srebra.
W próbie Trommera powstaje
- Aczarny osad CuO
- Bceglastoczerwony osad Cu₂O
- Cniebieski osad Cu(OH)₂
- Dlustro srebra
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ceglastoczerwony osad Cu₂O – Cu(OH)₂ redukuje się do Cu₂O.
Ile moli Ag powstaje z 1 mola etanalu w próbie Tollensa?
- A3
- B1
- C2
- D4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2 – Etanal oddaje 2e⁻, a każdy jon Ag⁺ pobiera jeden elektron.
Ile gramów srebra powstanie z 2,2 g etanalu (M = 44 g/mol; M(Ag) = 108 g/mol)?
- A108 g
- B10,8 g
- C5,4 g
- D21,6 g
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 10,8 g – n = 2,2 g : 44 g/mol = 0,05 mol, Ag: 2 · 0,05 = 0,10 mol, m = 0,10 · 108 = 10,8 g.
Który związek da dodatnią próbę Tollensa?
- Apropanal
- Bkwas propanowy
- Cpropan-1-ol
- Dpropanon
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: propanal – Tylko aldehyd ma grupę –CHO, która łatwo się utlenia.
Dlaczego keton nie daje próby Tollensa?
- ANie utlenia się łatwo bez rozrywania łańcucha
- BJest zasadą
- CJest zbyt lotny
- DNie ma wiązania C=O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Nie utlenia się łatwo bez rozrywania łańcucha – Węgiel karbonylowy nie ma wodoru, więc utlenienie wymagałoby zerwania wiązania C–C.
W próbie Trommera miedź zmienia stopień utlenienia
- Az 0 na II
- Bz I na II
- Cz II na I
- Dz II na 0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z II na I – Cu(OH)₂ (Cu II) przechodzi w Cu₂O (Cu I).
Dodatnia próba Trommera dla nieznanej próbki oznacza, że próbka
- Ajest alkoholem III-rzędowym
- Bzawiera substancję o właściwościach redukujących
- Cjest kwasem etanowym
- Dna pewno jest ketonem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zawiera substancję o właściwościach redukujących – Reduktorem może być aldehyd, ale też np. glukoza czy kwas metanowy.
Cały dział „Pochodne halogenowe i tlenowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.