1Dawka czyni truciznę
- Zasada Paracelsusa: o szkodliwości decyduje dawka. Nawet woda czy sól w zbyt dużej ilości szkodzą.
- Znaczenie ma też droga narażenia: przez usta, drogi oddechowe, skórę lub zastrzyk. Ta sama ilość może działać inaczej.
- Wyróżniamy dawkę terapeutyczną (leczy), toksyczną (szkodzi) i śmiertelną (zabija).
2LD₅₀
- LD₅₀ to dawka, która zabija 50% badanej populacji (zwykle zwierząt), podawana w mg na kg masy ciała. Im mniejsza LD₅₀, tym substancja bardziej toksyczna.
- Dane: LD₅₀ substancji A = 100 mg/kg, B = 5000 mg/kg; masa zwierzęcia m = 0,25 kg.
- Wzór: dawka = LD₅₀ · m (dawka w mg, LD₅₀ w mg/kg, m w kg).
- Obliczenia: 5000 : 100 = 50; dawka A = 100 mg/kg · 0,25 kg = 25 mg.
- Odpowiedź: A jest 50 razy bardziej toksyczna niż B; dla tego zwierzęcia LD₅₀ substancji A to 25 mg.
Zgodnie z zasadą Paracelsusa o szkodliwości substancji decyduje
Każda substancja może być szkodliwa w zbyt dużej dawce.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady leków
- Kwas acetylosalicylowy (aspiryna, C₉H₈O₄) to pochodna kwasu salicylowego, ester z kwasem octowym. Działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo, ale może drażnić żołądek.
- Paracetamol działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. W nadmiarze uszkadza wątrobę, a alkohol to zagrożenie zwiększa.
- Kofeina (kawa, herbata, napoje energetyzujące) pobudza. W większych ilościach powoduje kołatanie serca i bezsenność.
4Bezpieczne stosowanie
- Czytaj ulotkę i nie przekraczaj dawek. Leki trzymaj w oryginalnych opakowaniach, z dala od dzieci. Pamiętaj o interakcjach: alkohol i niektóre leki nie powinny być łączone.
- Na etykiecie wody mineralnej szukaj zawartości jonów (np. Ca²⁺, Mg²⁺, HCO₃⁻) w mg/dm³.
- W razie zatrucia zadzwoń pod numer 112.
O działaniu substancji decyduje dawka i droga narażenia. Mniejsza LD₅₀ oznacza większą toksyczność.
LD₅₀ dotyczy zwykle zwierząt i pokazuje toksyczność ostrą. Nie jest bezpieczną dawką dla człowieka.
Kwas acetylosalicylowy jest
Ma ugrupowanie estrowe i grupę –COOH.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Leki, trucizny i dawka
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- O działaniu substancji decyduje dawka i droga narażenia. Mniejsza LD₅₀ oznacza większą toksyczność.
- LD₅₀ to dawka, która zabija 50% badanej populacji (zwykle zwierząt), podawana w mg na kg masy ciała. Im mniejsza LD₅₀, tym substancja bardziej toksyczna.
- Kwas acetylosalicylowy (aspiryna, C₉H₈O₄) to pochodna kwasu salicylowego, ester z kwasem octowym. Działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo, ale może drażnić żołądek.
- Paracetamol działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. W nadmiarze uszkadza wątrobę, a alkohol to zagrożenie zwiększa.
- Kofeina (kawa, herbata, napoje energetyzujące) pobudza. W większych ilościach powoduje kołatanie serca i bezsenność.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Zgodnie z zasadą Paracelsusa o szkodliwości substancji decyduje
- Akolor
- Bcena
- Czapach
- Ddawka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dawka – Każda substancja może być szkodliwa w zbyt dużej dawce.
LD₅₀ to dawka, która
- Ajest dwa razy większa od terapeutycznej
- Bpowoduje śmierć 50% badanej populacji
- Cleczy 50% pacjentów
- Djest bezpieczna dla 50% ludzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: powoduje śmierć 50% badanej populacji – To miara toksyczności ostrej.
Substancja A ma LD₅₀ = 20 mg/kg, B = 400 mg/kg. Która jest bardziej toksyczna?
- Anie da się porównać
- BB
- Cobie jednakowo
- DA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: A – Mniejsza LD₅₀ oznacza, że wystarczy mniejsza dawka.
Ile razy bardziej toksyczna jest A (LD₅₀ = 20 mg/kg) niż B (LD₅₀ = 400 mg/kg)?
- A2 razy
- B20 razy
- C0,05 razy
- D8000 razy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 20 razy – 400 : 20 = 20.
Dla zwierzęcia 0,5 kg substancja o LD₅₀ = 50 mg/kg ma dawkę LD₅₀ równą
- A25 mg
- B0,01 mg
- C50 mg
- D100 mg
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 25 mg – 50 mg/kg · 0,5 kg = 25 mg.
Kwas acetylosalicylowy jest
- Aalkoholem
- Bzasadą
- Cpochodną kwasu salicylowego (estrem z kwasem octowym)
- Daminokwasem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pochodną kwasu salicylowego (estrem z kwasem octowym) – Ma ugrupowanie estrowe i grupę –COOH.
Przedawkowanie paracetamolu uszkadza głównie
- Awątrobę
- Bkości
- Cpłuca
- Dskórę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wątrobę – Alkohol zwiększa to ryzyko.
Co zrobisz przy podejrzeniu zatrucia lekami?
- Apoczekasz, aż objawy miną
- Bzadzwonisz pod numer 112
- Cpodasz dużo alkoholu
- Dzignorujesz, jeśli osoba jest przytomna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zadzwonisz pod numer 112 – Pomoc medyczną należy wezwać od razu.
Cały dział „Chemia w życiu i środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.