1Jak wybrać odczynnik
- Wypisz grupy funkcyjne obu związków. Poszukaj reakcji, którą daje tylko jeden z nich. Opisz efekt w każdej probówce i zapisz równanie.
| para związków | odczynnik | efekt |
|---|---|---|
| etanol i glicerol | świeży Cu(OH)₂ | szafirowy roztwór tylko z glicerolem |
| propanal i propanon | próba Tollensa | lustro srebra tylko z propanalem |
| heksan i heks-1-en | woda bromowa | odbarwienie tylko z alkenem |
| fenol i etanol | FeCl₃ | fioletowa barwa tylko z fenolem |
| kwas etanowy i etanol | NaHCO₃ | pęcherzyki CO₂ tylko z kwasem |
| skrobia i białko | jod w KI lub biuret | granat albo fiolet |
2Przykład: cztery probówki
- Próbki: etanol, glicerol, etanal, kwas etanowy.
- Krok 1: NaHCO₃. Pęcherzyki CO₂ pojawią się tylko w kwasie: CH₃COOH + NaHCO₃ → CH₃COONa + CO₂ + H₂O.
- Krok 2: do pozostałych trzech świeży Cu(OH)₂ na zimno. Szafirowy roztwór wskazuje glicerol.
- Krok 3: pozostałe dwie ogrzewamy. Z etanalem powstaje ceglastoczerwony osad Cu₂O. Z etanolem nic się nie dzieje, a Cu(OH)₂ ogrzany bez reduktora czernieje (CuO).
W czterech probówkach są: etanol, glicerol, etanal, kwas etanowy. Którego odczynnika użyjesz najpierw, by wskazać kwas?
Pęcherzyki CO₂ pojawią się tylko w probówce z kwasem.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Uzasadnienie kierunku przemiany
- Mocniejszy kwas wypiera słabszy z jego soli. Kolejność mocy: kwasy karboksylowe > H₂CO₃ > fenol. Zachodzi: CH₃COOH + C₆H₅ONa → CH₃COONa + C₆H₅OH. Nie zachodzi: C₆H₅OH + NaHCO₃ → C₆H₅ONa + H₂CO₃.
- Estryfikacja jest równowagą, więc kierunek zależy od stężeń. Nadmiar substratu lub usuwanie wody przesuwa ją w stronę estru.
Dobry odczynnik daje różny, łatwy do zauważenia efekt dla porównywanych związków. Uzasadnienie kierunku opiera się na mocy kwasu lub na przesunięciu równowagi.
Próba Tollensa nie rozróżnia aldehydu od glukozy, a woda bromowa nie rozróżnia alkenu od alkinu. Odczynnik musi pasować do pary.
✎Ściąga: Projektowanie doświadczenia: dobór odczynnika i kierunek przemiany
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dobry odczynnik daje różny, łatwy do zauważenia efekt dla porównywanych związków. Uzasadnienie kierunku opiera się na mocy kwasu lub na przesunięciu równowagi.
- Mocniejszy kwas wypiera słabszy z jego soli. Kolejność mocy: kwasy karboksylowe > H₂CO₃ > fenol. Zachodzi: CH₃COOH + C₆H₅ONa → CH₃COONa + C₆H₅OH. Nie zachodzi: C₆H₅OH + NaHCO₃ → C₆H₅ONa + H₂CO₃.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który odczynnik odróżni propanal od propanonu?
- A[Ag(NH₃)₂]OH (próba Tollensa)
- BFeCl₃
- Cwoda bromowa
- Djod w KI
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: [Ag(NH₃)₂]OH (próba Tollensa) – Tylko aldehyd redukuje jon srebra.
Co zaobserwujesz po dodaniu FeCl₃ do fenolu?
- Apęcherzyki gazu
- Bceglasty osad
- Cfioletowe zabarwienie
- Dodbarwienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: fioletowe zabarwienie – Fenol tworzy barwny kompleks z jonami Fe³⁺.
Jak odróżnić kwas etanowy od etanolu za pomocą jednego odczynnika?
- Awoda bromowa
- BFeCl₃
- Cjod w KI
- DNaHCO₃ – pęcherzyki CO₂ tylko w kwasie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: NaHCO₃ – pęcherzyki CO₂ tylko w kwasie – Kwas wypiera CO₂ z wodorowęglanu.
Heksan i heks-1-en rozróżnisz za pomocą
- Awody bromowej
- BNaHCO₃
- Cjodu w KI
- DFeCl₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wody bromowej – Heks-1-en odbarwi wodę bromową, heksan nie.
Która reakcja zachodzi?
- AC₆H₅OH + CH₃COONa → C₆H₅ONa + CH₃COOH
- BCH₃COOH + C₆H₅ONa → CH₃COONa + C₆H₅OH
- CC₂H₅OH + NaHCO₃ → C₂H₅ONa + H₂CO₃
- DC₆H₅OH + NaHCO₃ → C₆H₅ONa + H₂CO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: CH₃COOH + C₆H₅ONa → CH₃COONa + C₆H₅OH – Kwas octowy jest mocniejszy od fenolu i wypiera go z fenolanu.
W czterech probówkach są: etanol, glicerol, etanal, kwas etanowy. Którego odczynnika użyjesz najpierw, by wskazać kwas?
- Awoda bromowa
- B[Ag(NH₃)₂]OH
- CNaHCO₃
- DCu(OH)₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: NaHCO₃ – Pęcherzyki CO₂ pojawią się tylko w probówce z kwasem.
Dlaczego Cu(OH)₂ ogrzany z etanolem czernieje?
- APowstaje miedź metaliczna
- BCu(OH)₂ się utlenia
- CPowstaje CuO, bo etanol nie jest reduktorem w tych warunkach
- DPowstaje Cu₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Powstaje CuO, bo etanol nie jest reduktorem w tych warunkach – Cu(OH)₂ → CuO + H₂O przy ogrzewaniu, bez reduktora.
Próba Tollensa nie wystarcza do wskazania aldehydu, bo
- Adodatni wynik dają też inne reduktory, np. glukoza
- Baldehydy jej nie dają
- Cketony ją dają
- Dwymaga światła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dodatni wynik dają też inne reduktory, np. glukoza – Dlatego wynik interpretuje się dla znanej próbki.
Cały dział „Obliczenia i doświadczenia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.