1Skąd się biorą cukry proste
- Rośliny robią je w fotosyntezie: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ (światło, chlorofil).
- Monosacharydy (cukry proste) nie ulegają hydrolizie. Mają kilka grup –OH i jedną grupę karbonylową. Najważniejsze są heksozy C₆H₁₂O₆ (sześć atomów C); są też np. pentozy, jak ryboza C₅H₁₀O₅.
2Glukoza i fruktoza
- Glukoza to aldoheksoza: grupa aldehydowa –CHO przy C-1 i pięć grup –OH. Jest we krwi, w owocach, w miodzie.
- Fruktoza to ketoheksoza: grupa ketonowa C=O przy C-2 i pięć grup –OH. Jest w owocach i miodzie.
- Oba cukry to izomery grup funkcyjnych, C₆H₁₂O₆, jak aldehyd i keton o tym samym wzorze sumarycznym.
- Projekcja Fischera: łańcuch pionowo, numerujemy od góry tak, by grupa karbonylowa była jak najwyżej. W glukozie u góry jest –CHO (C-1), we fruktozie CH₂OH (C-1), a pod nim C=O (C-2). Grupy –OH rysujemy po prawej lub lewej stronie węgla.
Glukoza i fruktoza są względem siebie
Mają ten sam wzór sumaryczny i różne grupy funkcyjne: –CHO i C=O.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Próby na cukry
- Glukoza daje próbę Tollensa (lustro srebra) i Trommera (ceglastoczerwony osad Cu₂O), więc jest cukrem redukującym.
- Z Cu(OH)₂ na zimno glukoza daje szafirowy roztwór (wiele grup –OH), a po ogrzaniu ceglasty osad.
- Fruktoza w środowisku zasadowym przechodzi w glukozę, więc też daje dodatnie próby Tollensa i Trommera.
- Dla porównania cukier złożony sacharoza C₁₂H₂₂O₁₁ (cukier spożywczy) nie daje prób Tollensa i Trommera. Po ogrzaniu z kwasem rozkłada się na glukozę i fruktozę i dopiero wtedy (po zobojętnieniu kwasu) próba Trommera wychodzi dodatnia.
| cecha | glukoza | fruktoza |
|---|---|---|
| grupa funkcyjna | aldehydowa –CHO | ketonowa C=O |
| typ | aldoheksoza | ketoheksoza |
| wzór sumaryczny | C₆H₁₂O₆ | C₆H₁₂O₆ |
| próba Tollensa | dodatnia | dodatnia (środ. zasadowe) |
Glukoza i fruktoza to izomery C₆H₁₂O₆. Glukoza ma grupę aldehydową, fruktoza ketonową.
Dodatnia próba Tollensa lub Trommera nie odróżnia glukozy od fruktozy. W środowisku zasadowym obie dają wynik dodatni.
✎Ściąga: Glukoza i fruktoza: monosacharydy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Glukoza i fruktoza to izomery C₆H₁₂O₆. Glukoza ma grupę aldehydową, fruktoza ketonową.
- Monosacharydy (cukry proste) nie ulegają hydrolizie. Mają kilka grup –OH i jedną grupę karbonylową. Najważniejsze są heksozy C₆H₁₂O₆ (sześć atomów C); są też np. pentozy, jak ryboza C₅H₁₀O₅.
- Glukoza to aldoheksoza: grupa aldehydowa –CHO przy C-1 i pięć grup –OH. Jest we krwi, w owocach, w miodzie.
- Fruktoza to ketoheksoza: grupa ketonowa C=O przy C-2 i pięć grup –OH. Jest w owocach i miodzie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Wzór sumaryczny glukozy to
- AC₆H₁₀O₅
- BC₆H₆O₆
- CC₁₂H₂₂O₁₁
- DC₆H₁₂O₆
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₆H₁₂O₆ – Glukoza i fruktoza mają wzór C₆H₁₂O₆.
Glukoza jest
- Adisacharydem
- Baldoheksozą
- Cpolisacharydem
- Dketoheksozą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: aldoheksozą – Ma sześć atomów węgla i grupę aldehydową.
Fruktoza jest
- Aketoheksozą
- Baldoheksozą
- Caldopentozą
- Dpolisacharydem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ketoheksozą – Zawiera grupę ketonową przy drugim atomie węgla.
Glukoza i fruktoza są względem siebie
- Aenancjomerami
- Bdwoma nazwami tego samego związku
- Cizomerami grup funkcyjnych
- Dhomologami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: izomerami grup funkcyjnych – Mają ten sam wzór sumaryczny i różne grupy funkcyjne: –CHO i C=O.
Obserwacja w próbie Trommera dla glukozy to
- Alustro srebra
- Bbrak zmian
- Cceglastoczerwony osad
- Dfioletowa barwa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ceglastoczerwony osad – Cu(OH)₂ jest redukowany do Cu₂O.
Dlaczego fruktoza też daje próbę Tollensa?
- AJest disacharydem
- BZawiera srebro
- CMa grupę aldehydową
- DW środowisku zasadowym przechodzi w glukozę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W środowisku zasadowym przechodzi w glukozę – W zasadach fruktoza izomeryzuje do glukozy, która jest redukująca.
Co NIE pozwoli odróżnić glukozy od fruktozy?
- Awzoru strukturalnego
- Bsamej próby Tollensa
- Cwzoru w projekcji Fischera
- Dinformacji o grupie funkcyjnej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: samej próby Tollensa – Oba cukry dają dodatnią próbę Tollensa, więc sama próba nie rozstrzyga.
Równanie fotosyntezy to
- A6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂
- B6CO₂ + 12H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂
- CC₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O
- D6CO + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 3O₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ – CO₂ i H₂O dają glukozę i tlen pod wpływem światła.
Cały dział „Cukry”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.