1Rzędowość atomu węgla
- Rzędowość atomu C to liczba sąsiednich atomów węgla. Wodory i inne atomy się nie liczą. Węgiel jest I-, II-, III- lub IV-rzędowy, gdy ma 1, 2, 3 lub 4 sąsiadów C.
- Przykład: 2-metylobutan CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃. Węgiel nr 2 ma trzech sąsiadów C (nr 1, nr 3 i grupę metylową), więc jest III-rzędowy. Węgiel nr 3 ma dwóch sąsiadów (II-rz.), a trzy grupy CH₃ są I-rzędowe.
- W 2,2-dimetylopropanie środkowy węgiel ma czterech sąsiadów C, więc jest IV-rzędowy.
Rzędowość alkoholu to rzędowość węgla połączonego z grupą –OH. Propan-2-ol jest II-rzędowy.
2Związki cykliczne
- Przed nazwą dodajemy cyklo-. Cykloalkany mają wzór ogólny CₙH₂ₙ, np. cyklopropan C₃H₆ i cykloheksan C₆H₁₂.
- Przy wiązaniu podwójnym numerujemy od niego: cykloheksen C₆H₁₀. Pojedynczy podstawnik nie potrzebuje numeru (metylocykloheksan C₇H₁₄), a dwa dostają najniższe możliwe numery: 1,2-dimetylocyklopentan C₇H₁₄.
Ile atomów węgla I-rzędowych ma cząsteczka 2-metylobutanu?
To dwie grupy CH₃ na końcach (C1 i C4) oraz grupa metylowa przy C2.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Amidy
- Amid ma grupę –CONH₂. Nazwę tworzymy z nazwy kwasu: kwas etanowy daje etanoamid CH₃CONH₂, kwas metanowy daje metanoamid HCONH₂.
- Podstawnik przy azocie oznaczamy literą N: CH₃CONHCH₃ to N-metyloetanoamid.
- Amid to nie amina. Aminy (R–NH₂) są zasadowe, a amidy prawie obojętne, bo wolna para elektronowa azotu jest przyciągana przez grupę C=O.
Rzędowość aminy liczy się inaczej: to liczba grup węglowodorowych przy azocie, a nie liczba sąsiadów C.
✎Ściąga: Rzędowość węgla, związki cykliczne i amidy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Rzędowość alkoholu to rzędowość węgla połączonego z grupą –OH. Propan-2-ol jest II-rzędowy.
- Rzędowość atomu C to liczba sąsiednich atomów węgla. Wodory i inne atomy się nie liczą. Węgiel jest I-, II-, III- lub IV-rzędowy, gdy ma 1, 2, 3 lub 4 sąsiadów C.
- Amid ma grupę –CONH₂. Nazwę tworzymy z nazwy kwasu: kwas etanowy daje etanoamid CH₃CONH₂, kwas metanowy daje metanoamid HCONH₂.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Węgiel nr 2 w 2-metylobutanie jest
- AIV-rzędowy
- BII-rzędowy
- CI-rzędowy
- DIII-rzędowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: III-rzędowy – Ma trzech sąsiadów C: węgiel nr 1, nr 3 i grupę metylową.
Ile atomów węgla I-rzędowych ma cząsteczka 2-metylobutanu?
- A3
- B4
- C1
- D2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 3 – To dwie grupy CH₃ na końcach (C1 i C4) oraz grupa metylowa przy C2.
Jaką rzędowość ma środkowy atom węgla w 2,2-dimetylopropanie?
- AI-rzędowy
- BIII-rzędowy
- CIV-rzędowy
- DII-rzędowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: IV-rzędowy – Łączy się z czterema atomami C.
Butan-2-ol CH₃CH(OH)CH₂CH₃ jest alkoholem
- AI-rzędowym
- BII-rzędowym
- CIV-rzędowym
- DIII-rzędowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: II-rzędowym – Węgiel z grupą –OH ma dwóch sąsiadów C.
Wzór sumaryczny cykloheksenu to
- AC₆H₈
- BC₆H₁₀
- CC₆H₁₄
- DC₆H₁₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: C₆H₁₀ – Pierścień z jednym wiązaniem podwójnym ma o dwa atomy H mniej niż cykloheksan C₆H₁₂.
Wzór sumaryczny 1,2-dimetylocyklopentanu to
- AC₇H₁₆
- BC₇H₁₂
- CC₅H₁₀
- DC₇H₁₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₇H₁₄ – Cyklopentan C₅H₁₀ z dwiema grupami CH₃ zamiast dwóch H daje C₇H₁₄.
Związek CH₃CONH₂ to
- Aetyloamina
- Bmetanoamid
- Cetanian amonu
- Detanoamid
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: etanoamid – Grupa –CONH₂ i dwa atomy węgla w kwasie etanowym dają etanoamid.
Czym różni się etanoamid od metyloaminy?
- AAmid nie zawiera azotu
- BAmid jest silniejszą zasadą
- CAmid jest prawie obojętny, amina zasadowa
- DOba są kwasami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Amid jest prawie obojętny, amina zasadowa – W amidzie para elektronowa azotu jest przyciągana przez grupę C=O, więc nie wiąże łatwo protonu.
Cały dział „Chemia organiczna”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.