1Powietrze
| zanieczyszczenie | źródło | skutek |
|---|---|---|
| SO₂ | spalanie węgla z siarką | kwaśne opady |
| NOₓ | silniki, wysoka temperatura spalania | kwaśne opady, smog |
| CO₂, CH₄ | spalanie paliw, hodowla, wysypiska | efekt cieplarniany |
| freony | stare lodówki, aerozole | rozkład ozonu |
| pyły | ogrzewanie węglem, transport | choroby układu oddechowego |
- Kwaśne opady: pH deszczu jest niższe niż 5,6 (naturalny deszcz ma ok. 5,6 przez rozpuszczony CO₂). Reakcje: S + O₂ → SO₂, 2SO₂ + O₂ + 2H₂O → 2H₂SO₄, 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃.
- Efekt cieplarniany: CO₂ i CH₄ pochłaniają promieniowanie podczerwone. Naturalny efekt ogrzewa Ziemię, a jego wzmocnienie powoduje ocieplenie.
- Freony (np. CCl₂F₂) pod działaniem UV uwalniają atomy chloru, które niszczą ozon: Cl• + O₃ → ClO• + O₂, a potem ClO• + O → Cl• + O₂. Chlor się odtwarza, więc jeden atom niszczy wiele cząsteczek O₃.
Dlaczego jeden atom chloru z freonów niszczy wiele cząsteczek ozonu?
Cl• + O₃ → ClO• + O₂, a potem ClO• + O → Cl• + O₂ – atom Cl wraca do cyklu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
2Woda i gleba
- Eutrofizacja: nadmiar związków azotu i fosforu (nawozy, ścieki) powoduje zakwit glonów. Po ich obumarciu rozkład zużywa tlen i ryby giną.
- Metale ciężkie (Pb, Hg, Cd) są toksyczne i gromadzą się w organizmach.
- Glebę zanieczyszczają metale ciężkie (przy drogach i hutach), nadmiar nawozów i środków ochrony roślin, substancje ropopochodne i kwaśne opady, które ją zakwaszają.
Źródła, powstające substancje i skutki trzeba umieć połączyć: SO₂ i NOₓ – kwaśne opady, CO₂ i CH₄ – efekt cieplarniany, freony – ozon, N i P – eutrofizacja.
Dziura ozonowa to nie to samo co efekt cieplarniany. Pierwsza dotyczy freonów i ozonu, drugi CO₂ i metanu.
✎Ściąga: Zanieczyszczenia powietrza i wody
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Źródła, powstające substancje i skutki trzeba umieć połączyć: SO₂ i NOₓ – kwaśne opady, CO₂ i CH₄ – efekt cieplarniany, freony – ozon, N i P – eutrofizacja.
- Kwaśne opady: pH deszczu jest niższe niż 5,6 (naturalny deszcz ma ok. 5,6 przez rozpuszczony CO₂). Reakcje: S + O₂ → SO₂, 2SO₂ + O₂ + 2H₂O → 2H₂SO₄, 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃.
- Efekt cieplarniany: CO₂ i CH₄ pochłaniają promieniowanie podczerwone. Naturalny efekt ogrzewa Ziemię, a jego wzmocnienie powoduje ocieplenie.
- Freony (np. CCl₂F₂) pod działaniem UV uwalniają atomy chloru, które niszczą ozon: Cl• + O₃ → ClO• + O₂, a potem ClO• + O → Cl• + O₂. Chlor się odtwarza, więc jeden atom niszczy wiele cząsteczek O₃.
- Eutrofizacja: nadmiar związków azotu i fosforu (nawozy, ścieki) powoduje zakwit glonów. Po ich obumarciu rozkład zużywa tlen i ryby giną.
- Metale ciężkie (Pb, Hg, Cd) są toksyczne i gromadzą się w organizmach.
- Glebę zanieczyszczają metale ciężkie (przy drogach i hutach), nadmiar nawozów i środków ochrony roślin, substancje ropopochodne i kwaśne opady, które ją zakwaszają.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Za kwaśne opady odpowiadają głównie
- Afreony
- Bpyły
- CSO₂ i NOₓ
- DCO₂ i CH₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: SO₂ i NOₓ – Tlenki siarki i azotu tworzą z wodą kwasy.
Za efekt cieplarniany odpowiadają m.in.
- Ametale ciężkie
- BSO₂ i NO
- CCO₂ i CH₄
- Dfreony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CO₂ i CH₄ – Pochłaniają promieniowanie podczerwone.
Freony niszczą
- Agleby
- Blasy bezpośrednio
- Cwarstwę ozonową
- Dwody podziemne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: warstwę ozonową – Pod działaniem UV uwalniają Cl•, który rozkłada O₃.
Eutrofizację wywołuje nadmiar
- Atlenu
- Bmetali ciężkich
- Czwiązków azotu i fosforu
- Dchlorków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: związków azotu i fosforu – Biogenne związki N i P powodują zakwit glonów.
Który zapis przedstawia powstawanie kwasu azotowego(V) w atmosferze?
- A2NO₂ + O₂ → 2NO
- BNO₂ + H₂O → HNO₂
- C4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃
- DN₂ + O₂ → 2NO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃ – Zgadzają się atomy i ładunki po obu stronach.
Naturalny deszcz ma pH około
- A9,0
- B7,0
- C3,0
- D5,6
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 5,6 – W wodzie rozpuszcza się CO₂, więc deszcz jest lekko kwaśny.
Dlaczego jeden atom chloru z freonów niszczy wiele cząsteczek ozonu?
- AJest odtwarzany w kolejnych reakcjach
- BJest ciężki
- CReaguje z wodą
- DJest bardzo duży
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jest odtwarzany w kolejnych reakcjach – Cl• + O₃ → ClO• + O₂, a potem ClO• + O → Cl• + O₂ – atom Cl wraca do cyklu.
Metale ciężkie w wodzie są groźne, bo
- Asą toksyczne i kumulują się w organizmach
- Bobniżają pH do 0
- Cpowodują zakwit glonów
- Dnie rozpuszczają się nigdy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: są toksyczne i kumulują się w organizmach – Pb, Hg i Cd gromadzą się w tkankach.
Cały dział „Chemia w życiu i środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.