1Budowa α-aminokwasu
- α-aminokwas ma wzór ogólny R–CH(NH₂)–COOH. Grupa aminowa –NH₂ jest przy węglu α, czyli tuż obok grupy karboksylowej –COOH. R to reszta, która jest inna w każdym aminokwasie.
- Glicyna ma R = H (wzór H₂N–CH₂–COOH), a alanina R = CH₃ (H₂N–CH(CH₃)–COOH).
- Białka buduje 20 podstawowych aminokwasów. Niektórych organizm nie potrafi sam zrobić i trzeba je dostarczyć z jedzeniem.
2Jon obojnaczy
- W wodzie i w kryształach grupa –COOH oddaje proton grupie –NH₂. Powstaje jon obojnaczy R–CH(NH₃⁺)–COO⁻: ma dwa ładunki, ale razem jego ładunek wynosi 0.
- Dlatego aminokwasy są krystaliczne, dobrze rozpuszczają się w wodzie i topią się (rozkładają) w wysokiej temperaturze. Glicyna rozkłada się dopiero w ok. 230 °C.
Ogólny wzór α-aminokwasu to
Grupa aminowa i karboksylowa są przy tym samym węglu, czyli przy węglu α.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Amfoteryczność
- Aminokwas reaguje z kwasem i z zasadą. Z kwasem reaguje grupa aminowa, z zasadą grupa karboksylowa.
- Z kwasem solnym: H₂N–CH₂–COOH + HCl → [H₃N⁺–CH₂–COOH]Cl⁻
- Z zasadą sodową: H₂N–CH₂–COOH + NaOH → H₂N–CH₂–COONa + H₂O
Aminokwas ma grupę zasadową –NH₂ i kwasową –COOH. W wodzie występuje jako jon obojnaczy i reaguje zarówno z kwasami, jak i z zasadami.
Jon obojnaczy nie jest ani kationem, ani anionem. Ma dwa ładunki, ale razem ładunek jest równy zero.
✎Ściąga: Aminokwasy, jon obojnaczy i amfoteryczność
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Aminokwas ma grupę zasadową –NH₂ i kwasową –COOH. W wodzie występuje jako jon obojnaczy i reaguje zarówno z kwasami, jak i z zasadami.
- α-aminokwas ma wzór ogólny R–CH(NH₂)–COOH. Grupa aminowa –NH₂ jest przy węglu α, czyli tuż obok grupy karboksylowej –COOH. R to reszta, która jest inna w każdym aminokwasie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ogólny wzór α-aminokwasu to
- AR–CH(OH)–COOH
- BR–CO–NH₂
- CR–CH(NH₂)–COOH
- DR–CH₂–NH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: R–CH(NH₂)–COOH – Grupa aminowa i karboksylowa są przy tym samym węglu, czyli przy węglu α.
Grupą R w alaninie jest
- A–CH₂OH
- B–CH₃
- C–C₂H₅
- D–H
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: –CH₃ – Alanina to H₂N–CH(CH₃)–COOH. Glicyna ma R = H.
Jon obojnaczy glicyny ma wzór
- AH₂N–CH₂–COO⁻
- BH₃N⁺–CH₂–COO⁻
- CH₂N–CH₂–COOH
- DH₃N⁺–CH₂–COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: H₃N⁺–CH₂–COO⁻ – Proton z grupy –COOH przechodzi do –NH₂, więc powstaje –NH₃⁺ i –COO⁻.
Całkowity ładunek jonu obojnaczego wynosi
- A−1
- B+1
- C0
- D+2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 0 – Ładunek dodatni grupy –NH₃⁺ i ujemny grupy –COO⁻ się znoszą.
Z kwasem solnym reaguje w cząsteczce aminokwasu grupa
- Ametylowa
- Bhydroksylowa
- Ckarboksylowa
- Daminowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: aminowa – Grupa –NH₂ przyłącza proton i zamienia się w –NH₃⁺.
Produktem reakcji glicyny z NaOH jest
- AH₃N⁺–CH₂–COOH i NaCl
- BH₂N–CH₂–COONa i woda
- CH₂N–CH₂–CH₂OH
- DNH₃ i CH₃COONa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: H₂N–CH₂–COONa i woda – Z zasadą reaguje grupa –COOH i powstaje sól sodowa oraz woda.
Aminokwasy są amfoteryczne, bo
- Asą solami
- Bmają grupę zasadową i kwasową
- Cmają dwa atomy węgla
- Dsą dobrze rozpuszczalne w wodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mają grupę zasadową i kwasową – Grupa –NH₂ reaguje z kwasami, a grupa –COOH z zasadami.
Dlaczego aminokwasy mają wysokie temperatury topnienia?
- AMają wiązania podwójne
- BMają bardzo duże masy
- CSą gazami
- DSą zbudowane z jonów obojnaczych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Są zbudowane z jonów obojnaczych – Jony obojnacze przyciągają się jak jony w krysztale soli.
Cały dział „Aminokwasy i białka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.