1Czym jest białko
- Białka to polimery kondensacyjne aminokwasów, czyli polipeptydy. Zwykle mają od kilkudziesięciu do tysięcy reszt.
- Struktura pierwszorzędowa to kolejność aminokwasów w łańcuchu. Ona decyduje o tym, jak białko się zwija. Wyższe struktury (α-helisa, harmonijka β) omówimy w klasie IV.
2Denaturacja a hydroliza
| cecha | denaturacja | hydroliza |
|---|---|---|
| co się dzieje | zanika struktura przestrzenna | pękają wiązania peptydowe |
| wiązania peptydowe | zostają | rozerwane |
| produkt | białko o zmienionym kształcie | aminokwasy lub krótkie peptydy |
| przyczyna | ogrzewanie, sole metali ciężkich, zmiana pH, alkohol | kwas lub zasada przy ogrzewaniu, enzymy |
- Przykłady denaturacji: ścinanie się białka jajka na patelni, ścięcie mleka octem, alkohol na bakteriach (dezynfekcja).
Podczas denaturacji białka
Zmienia się kształt, ale łańcuch aminokwasów pozostaje.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Do czego służą białka
- Enzymy przyspieszają reakcje (np. amylaza w ślinie), białka transportowe (hemoglobina przenosi tlen), strukturalne (keratyna we włosach, kolagen w skórze), odpornościowe (przeciwciała), hormony (insulina).
- Funkcja wynika z kształtu białka. Po denaturacji białko zwykle traci swoją funkcję.
Denaturacja niszczy kształt białka, ale nie rozrywa wiązań peptydowych. Hydroliza rozrywa wiązania peptydowe i rozkłada białko na aminokwasy.
Gotowanie jajka to denaturacja, a nie hydroliza. Białko jaja nie rozpada się na aminokwasy.
✎Ściąga: Białka: budowa, denaturacja i funkcje
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Denaturacja niszczy kształt białka, ale nie rozrywa wiązań peptydowych. Hydroliza rozrywa wiązania peptydowe i rozkłada białko na aminokwasy.
- Białka to polimery kondensacyjne aminokwasów, czyli polipeptydy. Zwykle mają od kilkudziesięciu do tysięcy reszt.
- Struktura pierwszorzędowa to kolejność aminokwasów w łańcuchu. Ona decyduje o tym, jak białko się zwija. Wyższe struktury (α-helisa, harmonijka β) omówimy w klasie IV.
- Enzymy przyspieszają reakcje (np. amylaza w ślinie), białka transportowe (hemoglobina przenosi tlen), strukturalne (keratyna we włosach, kolagen w skórze), odpornościowe (przeciwciała), hormony (insulina).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Białka są polimerami
- Aaddycyjnymi glukozy
- Baddycyjnymi etenu
- Ckondensacyjnymi aminokwasów
- Dkondensacyjnymi glicerolu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kondensacyjnymi aminokwasów – Powstają przez łączenie aminokwasów z odszczepieniem wody.
Strukturą pierwszorzędową białka jest
- Akolejność aminokwasów w łańcuchu
- Bα-helisa
- Cpołączenie kilku łańcuchów
- Dzwinięcie całego łańcucha w kłębek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: kolejność aminokwasów w łańcuchu – To sekwencja reszt aminokwasowych.
Podczas denaturacji białka
- Apowstają wolne aminokwasy
- Bbiałko zamienia się w tłuszcz
- Cpękają wszystkie wiązania peptydowe
- Dzanika struktura przestrzenna, a wiązania peptydowe zostają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zanika struktura przestrzenna, a wiązania peptydowe zostają – Zmienia się kształt, ale łańcuch aminokwasów pozostaje.
Który czynnik powoduje denaturację?
- Asole metali ciężkich
- Bsacharoza w niskim stężeniu
- Cchłodzenie w lodówce
- Dwoda destylowana
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: sole metali ciężkich – Jony metali ciężkich, np. Cu²⁺ i Pb²⁺, niszczą strukturę białka.
Co powstaje w wyniku całkowitej hydrolizy białka?
- Aaminokwasy
- Bglukoza
- Cglicerol
- Dkwasy tłuszczowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: aminokwasy – Wiązania peptydowe pękają, a produktem są aminokwasy.
Hemoglobina jest przykładem białka
- Azapasowego w nasionach
- Bstrukturalnego
- Ctransportowego
- Dhormonalnego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: transportowego – Przenosi tlen we krwi.
Białko jajka ścina się na gorącej patelni, bo zachodzi
- Adenaturacja
- Bfermentacja
- Chydroliza
- Dzmydlanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: denaturacja – Wysoka temperatura niszczy strukturę przestrzenną białka.
Który zapis jest poprawny?
- ADenaturacja nie rozrywa wiązań peptydowych
- BDenaturacja jest zawsze odwracalna
- CDenaturacja zawsze daje aminokwasy
- DHydroliza zachowuje strukturę przestrzenną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Denaturacja nie rozrywa wiązań peptydowych – W denaturacji zmienia się tylko struktura przestrzenna.
Cały dział „Aminokwasy i białka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.