1Zanim zaczniesz czytać
- Zawsze sprawdź: tytuł, legendę, jednostkę, skalę i rok danych. Najwięcej błędów bierze się z pominięcia jednostki albo daty.
- Mapa przedstawia stan z konkretnego roku: granice, liczba ludności czy wskaźniki mogły się od tego czasu zmienić.
2Skala
- Skala mówi, ile razy odległość w terenie jest większa niż na mapie. Może być liczbowa (1:25 000), mianowana (1 cm – 250 m) albo liniowa (podziałka).
- Przykład 1. Dane: skala 1:25 000, odcinek na mapie 4 cm. Obliczenia: 4 cm · 25 000 = 100 000 cm. Zamiana: 100 000 cm = 1000 m = 1 km. Odpowiedź: 1 km w terenie.
- Przykład 2. Dane: skala 1:50 000, odległość w terenie 2,5 km. Zamiana: 2,5 km = 250 000 cm. Obliczenia: 250 000 cm : 50 000 = 5 cm. Odpowiedź: 5 cm na mapie.
- Im mniejszy mianownik, tym większa skala i więcej szczegółów (1:10 000 to skala większa niż 1:500 000).
Co sprawdzasz najpierw, czytając mapę lub wykres z danymi?
Te elementy decydują o poprawnej interpretacji.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wskaźniki
| Wskaźnik | Wzór | Jednostka |
|---|---|---|
| gęstość zaludnienia | G = L przez P, L – ludność, P – powierzchnia | os./km² |
| udział procentowy | część przez całość · 100% | % |
| PKB per capita | PKB przez L | USD na osobę |
| przyrost naturalny | U − Z przez L · 1000, U – urodzenia, Z – zgony | ‰ |
- Przykład. Dane: L = 80 mln, P = 400 tys. km². Obliczenia: 80 000 000 : 400 000 = 200. Odpowiedź: G = 200 os./km².
Najpierw jednostka, potem liczby. Zamień wszystko na te same jednostki i dopiero licz.
Zamiana cm na km „na oko”. Pamiętaj: 1 km = 1000 m = 100 000 cm.
✎Ściąga: Utrwalenie: mapa, skala i wskaźnik w zadaniach
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Najpierw jednostka, potem liczby. Zamień wszystko na te same jednostki i dopiero licz.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Skala 1:25 000. Odcinek na mapie ma 4 cm. Ile to w terenie?
- A10 km
- B1 km
- C100 m
- D25 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 km – 4 · 25 000 = 100 000 cm = 1 km.
Skala 1:50 000. Odległość w terenie wynosi 2,5 km. Ile to na mapie?
- A0,5 cm
- B5 cm
- C50 cm
- D12,5 cm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 5 cm – 2,5 km = 250 000 cm; 250 000 : 50 000 = 5 cm.
Kraj ma 80 mln mieszkańców i powierzchnię 400 tys. km². Jaka jest gęstość zaludnienia?
- A20 os./km²
- B0,005 os./km²
- C200 os./km²
- D2000 os./km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 200 os./km² – 80 000 000 : 400 000 = 200 os./km²; 0,005 to odwrócony iloraz.
30 z 200 ankietowanych ma wyższe wykształcenie. Jaki to udział?
- A6,7%
- B150%
- C30%
- D15%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 15% – 30 / 200 · 100% = 15%.
PKB kraju wynosi 600 mld USD, a ludność 20 mln. Ile wynosi PKB per capita?
- A30 000 USD
- B3000 USD
- C300 USD
- D120 000 USD
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 30 000 USD – 600 000 mln USD : 20 mln = 30 000 USD na osobę.
Skala mianowana „1 cm – 250 m” odpowiada skali liczbowej
- A1:25 000
- B1:250
- C1:2500
- D1:250 000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1:25 000 – 250 m = 25 000 cm, więc 1 cm na mapie to 25 000 cm w terenie.
Która skala jest największa, czyli pokazuje najwięcej szczegółów?
- A1:500 000
- B1:25 000
- C1:10 000
- D1:50 000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1:10 000 – Im mniejszy mianownik, tym większa skala; przy 1:500 000 ten sam odcinek obejmuje największą odległość w terenie.
Co sprawdzasz najpierw, czytając mapę lub wykres z danymi?
- ARozmiar czcionki
- BTytuł, legendę, jednostkę, skalę i rok danych
- CNazwisko autora
- DTylko kolory
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Tytuł, legendę, jednostkę, skalę i rok danych – Te elementy decydują o poprawnej interpretacji.
Cały dział „Synteza i umiejętności maturalne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.