1Integracja i dezintegracja
- Integracja to łączenie państw (zjednoczenie Niemiec 3 października 1990 r.) albo ich ścisła współpraca w organizacji (Unia Europejska).
- Dezintegracja to rozpad państwa na mniejsze: ZSRR (1991, 15 państw), Czechosłowacja (1993, Czechy i Słowacja), Jugosławia (1991–1992 odłączenie Słowenii, Chorwacji, Macedonii i Bośni i Hercegowiny; 2006 Czarnogóra; 2008 Kosowo).
- Nowe państwa poza Europą: Erytrea (1993, oderwanie od Etiopii), Timor Wschodni (2002), Sudan Południowy (2011) – 193. i jak dotąd ostatni członek ONZ.
- Brexit: Wielka Brytania po referendum z 23 czerwca 2016 r. wystąpiła z UE 31 stycznia 2020 r. Unia liczy odtąd 27 państw.
2Dlaczego państwa się rozpadają
- Zwykle nakłada się kilka przyczyn: różnice etniczne, religijne i językowe, nierówności gospodarcze między regionami, upadek władzy centralnej i ideologii (komunizm).
- Rozpad bywa pokojowy (Czechosłowacja, „aksamitny rozwód”) albo krwawy (wojny w byłej Jugosławii w latach 90., wojna domowa przed powstaniem Sudanu Południowego).
Kiedy Wielka Brytania wystąpiła z Unii Europejskiej?
23 czerwca 2016 r. odbyło się referendum, a samo wystąpienie nastąpiło 31 I 2020 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Status prawny, roszczenia, kontrola
- Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r. Uznała je mniej więcej połowa państw ONZ (także Polska), ale nie Serbia, Rosja i Chiny, więc nie jest członkiem ONZ.
- Krym (2014) i cztery obwody Ukrainy (2022): Rosja ogłosiła aneksję, a Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało ją za nieważną (rezolucje 68/262 i ES-11/4).
| Pojęcie | Znaczenie |
|---|---|
| status prawny | co uznaje prawo międzynarodowe |
| roszczenia | czego żąda dane państwo |
| faktyczna kontrola | kto naprawdę sprawuje władzę na terenie |
Mapę polityczną zawsze opatruj datą i odróżniaj status prawny, roszczenia i faktyczną kontrolę.
Mylenie faktycznej kontroli ze statusem prawnym. Rosja kontroluje Krym od 2014 r., ale w świetle prawa międzynarodowego to nadal terytorium Ukrainy.
✎Ściąga: Zmiany na mapie politycznej świata
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mapę polityczną zawsze opatruj datą i odróżniaj status prawny, roszczenia i faktyczną kontrolę.
- Integracja to łączenie państw (zjednoczenie Niemiec 3 października 1990 r.) albo ich ścisła współpraca w organizacji (Unia Europejska).
- Dezintegracja to rozpad państwa na mniejsze: ZSRR (1991, 15 państw), Czechosłowacja (1993, Czechy i Słowacja), Jugosławia (1991–1992 odłączenie Słowenii, Chorwacji, Macedonii i Bośni i Hercegowiny; 2006 Czarnogóra; 2008 Kosowo).
- Brexit: Wielka Brytania po referendum z 23 czerwca 2016 r. wystąpiła z UE 31 stycznia 2020 r. Unia liczy odtąd 27 państw.
- Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r. Uznała je mniej więcej połowa państw ONZ (także Polska), ale nie Serbia, Rosja i Chiny, więc nie jest członkiem ONZ.
- Krym (2014) i cztery obwody Ukrainy (2022): Rosja ogłosiła aneksję, a Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało ją za nieważną (rezolucje 68/262 i ES-11/4).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym roku rozpadł się ZSRR?
- A2004
- B1993
- C1989
- D1991
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1991 – Pod koniec 1991 r. 15 republik związkowych stało się niepodległymi państwami.
Ile państw powstało po rozpadzie ZSRR?
- A27
- B15
- C12
- D5
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 15 – Niepodległe stały się wszystkie dawne republiki związkowe, m.in. Rosja, Ukraina, Białoruś, Litwa.
Który rozpad państwa przebiegł pokojowo?
- ASudanu w 2011 r. po wojnie domowej
- BJugosławii w latach 90.
- CCzechosłowacji w 1993 r.
- DKażdy z wymienionych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Czechosłowacji w 1993 r. – Czechy i Słowacja rozdzieliły się w drodze porozumienia, bez wojny.
Które państwo jest najmłodszym członkiem ONZ (193. państwo, 2011)?
- ASudan Południowy
- BTimor Wschodni
- CKosowo
- DCzarnogóra
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Sudan Południowy – Sudan Południowy uzyskał niepodległość i członkostwo w ONZ w 2011 r.
Dlaczego Kosowo nie jest członkiem ONZ?
- AWystąpiło z ONZ w 2020 r.
- BNigdy nie ogłosiło niepodległości
- CNie uznaje go m.in. Serbia, Rosja i Chiny
- DJest częścią Albanii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Nie uznaje go m.in. Serbia, Rosja i Chiny – Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r., ale przyjęcie do ONZ blokują państwa, które go nie uznają.
Kiedy Wielka Brytania wystąpiła z Unii Europejskiej?
- A31 stycznia 2020 r.
- B23 czerwca 2016 r.
- C1 maja 2004 r.
- D1 stycznia 2016 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 31 stycznia 2020 r. – 23 czerwca 2016 r. odbyło się referendum, a samo wystąpienie nastąpiło 31 I 2020 r.
Jak Zgromadzenie Ogólne ONZ oceniło aneksję Krymu w 2014 r.?
- AUznało Krym za niepodległe państwo
- BUznało ją za zgodną z prawem
- CUznało ją za nieważną
- DPrzekazało Krym pod zarząd ONZ
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Uznało ją za nieważną – Rezolucja 68/262 potwierdziła integralność terytorialną Ukrainy.
Co oznacza „faktyczna kontrola” nad terytorium?
- AKto ma więcej ludności
- BKto naprawdę sprawuje władzę na danym obszarze
- CKto ma rację w świetle prawa
- DKto pierwszy zgłosił roszczenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Kto naprawdę sprawuje władzę na danym obszarze – Faktyczna kontrola może różnić się od statusu prawnego.
Cały dział „Problemy polityczne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.