1Strefowość: pasy zależne od szerokości
- Strefowość to regularna zmiana elementów środowiska (klimatu, wód, gleb, roślinności, świata zwierząt) wraz z szerokością geograficzną.
- Główna przyczyna to kąt padania promieni słonecznych. Przy równiku promienie padają prawie pionowo, więc powierzchnia dostaje dużo energii. Bliżej biegunów padają skośnie i ta sama energia rozkłada się na większą powierzchnię.
- Od ilości energii zależy układ cyrkulacji atmosfery. Przy równiku (strefa zbieżności) powietrze się unosi i daje opady zenitalne. Nad zwrotnikami powietrze opada, tworzą się wyże i powstają pustynie (Sahara, Półwysep Arabski).
2Astrefowość: co zaburza układ pasów
- Astrefowość to zróżnicowanie niezależne od szerokości geograficznej. Składają się na nie: rozkład lądów i mórz (klimat oceaniczny a kontynentalny), prądy morskie, wysokość n.p.m., rzeźba i skała macierzysta.
- Edynburg ogrzewa ciepły Prąd Północnoatlantycki, a klimat jest oceaniczny. Moskwa leży daleko od oceanu, więc zimą jest tam mroźno.
- Pustynia Atakama leży przy chłodnym Prądzie Peruwiańskim. Zimna woda ochładza powietrze od dołu i słabo paruje, więc nad lądem prawie nie ma opadów.
Podstawową przyczyną strefowości jest
Od kąta padania promieni zależy ilość energii słonecznej, a z nią cyrkulacja atmosfery i cały układ stref.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Strefowość pozioma i pionowa
- Strefowość pozioma to zmiana od równika ku biegunom. Strefowość pionowa (piętrowość) to zmiana od podnóża ku szczytom gór. Piętra w wysokich górach strefy gorącej przypominają w skrócie kolejne strefy od równika do bieguna.
Strefowość = wpływ szerokości geograficznej. Astrefowość = wszystko inne (morze, prądy, góry, skała). Dlatego miejsca na tej samej szerokości mogą mieć inny klimat.
Tłumaczenie różnicy klimatu Edynburga i Moskwy szerokością geograficzną. Oba miasta leżą na ok. 56°N, więc różnicę robią prąd morski i oceaniczność.
✎Ściąga: Strefowość i astrefowość
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Strefowość = wpływ szerokości geograficznej. Astrefowość = wszystko inne (morze, prądy, góry, skała). Dlatego miejsca na tej samej szerokości mogą mieć inny klimat.
- Strefowość to regularna zmiana elementów środowiska (klimatu, wód, gleb, roślinności, świata zwierząt) wraz z szerokością geograficzną.
- Astrefowość to zróżnicowanie niezależne od szerokości geograficznej. Składają się na nie: rozkład lądów i mórz (klimat oceaniczny a kontynentalny), prądy morskie, wysokość n.p.m., rzeźba i skała macierzysta.
- Strefowość pozioma to zmiana od równika ku biegunom. Strefowość pionowa (piętrowość) to zmiana od podnóża ku szczytom gór. Piętra w wysokich górach strefy gorącej przypominają w skrócie kolejne strefy od równika do bieguna.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Podstawową przyczyną strefowości jest
- Aruch obiegowy Księżyca
- Bzmienny kąt padania promieni słonecznych wraz z szerokością geograficzną
- Crozmieszczenie złóż surowców
- Dzasolenie wód oceanicznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zmienny kąt padania promieni słonecznych wraz z szerokością geograficzną – Od kąta padania promieni zależy ilość energii słonecznej, a z nią cyrkulacja atmosfery i cały układ stref.
Który czynnik jest astrefowy?
- APrąd morski
- BKąt padania promieni słonecznych
- CDługość dnia polarnego
- DPołożenie względem równika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Prąd morski – Prąd morski zmienia klimat niezależnie od szerokości, a pozostałe opcje wynikają z szerokości geograficznej.
Dlaczego nad zwrotnikami leżą duże pustynie?
- APadają tam deszcze zenitalne
- BJest tam bardzo zimno
- CPanują tam wyże, w których powietrze opada i nie powstają chmury opadowe
- DNie ma tam wiatrów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Panują tam wyże, w których powietrze opada i nie powstają chmury opadowe – Opadające powietrze ogrzewa się i oddala od nasycenia, więc chmury deszczowe nie powstają.
Co tłumaczy łagodniejsze zimy w Edynburgu niż w Moskwie, mimo podobnej szerokości?
- AZimowy wyż nad Edynburgiem
- BCiepły Prąd Północnoatlantycki i oceaniczność klimatu
- CWiększa wysokość n.p.m. Edynburga
- DPołożenie Edynburga znacznie bliżej równika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ciepły Prąd Północnoatlantycki i oceaniczność klimatu – Oba miasta leżą na ok. 56°N, więc różnicę robią czynniki astrefowe: prąd i bliskość oceanu.
Z czego wynika bardzo mała ilość opadów na pustyni Atakama?
- APołożenie dokładnie na równiku
- BChłodny Prąd Peruwiański ogranicza parowanie i opady
- CCiepły Golfsztrom przy wybrzeżu
- DStała strefa zbieżności nad pustynią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Chłodny Prąd Peruwiański ogranicza parowanie i opady – Zimny prąd chłodzi powietrze od dołu, woda słabo paruje i nie dostarcza wilgoci do chmur.
Strefowość pionowa to
- Azmiana klimatu między morzem a lądem
- Bzmiana pór roku
- Czmiana warunków wraz z wysokością w górach
- Dzmiana warunków wraz z szerokością geograficzną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zmiana warunków wraz z wysokością w górach – Piętrowość to zmiana temperatury, opadów i roślinności od podnóża ku szczytom.
Który zestaw wymienia WYŁĄCZNIE elementy środowiska zmieniające się strefowo?
- ASkała macierzysta, rzeźba, klimat
- BWysokość n.p.m., prądy morskie, gleby
- CRzeźba, prądy morskie, wody
- DKlimat, gleby, roślinność
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Klimat, gleby, roślinność – Strefowo zmieniają się klimat, wody, gleby i roślinność, a skała macierzysta, rzeźba i prądy to czynniki astrefowe.
Opady zenitalne występują
- Aprzy równiku
- Bnad zwrotnikami
- Cw strefie umiarkowanej
- Dw strefie polarnej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przy równiku – Słońce góruje tam blisko zenitu, nagrzane powietrze unosi się, a para wodna skrapla się w chmurach burzowych.
Cały dział „Strefowość i zależności środowiskowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.