1Zasoby geologiczne a przemysłowe
- Zasoby geologiczne to cała rozpoznana ilość surowca w złożu. Zasoby przemysłowe to ta część, którą opłaca się wydobywać przy obecnych cenach, kosztach, technice i infrastrukturze.
- Gdy cena rośnie, część zasobów geologicznych staje się przemysłowa. Gdy spada, kopalnie z wysokimi kosztami się zamyka.
2Surowce kształtują przemysł i eksport
- Złoża przyciągają przemysł: węgiel kamienny i rudy żelaza – hutnictwo (Zagłębie Ruhry, Górny Śląsk), ropa naftowa – rafinerie i petrochemia (Zatoka Perska), węgiel brunatny – elektrownie przy kopalniach (Bełchatów).
- Surowce decydują o strukturze eksportu. W państwach Zatoki Perskiej (np. Arabia Saudyjska, Kuwejt) większość wpływów daje ropa. Chile jest największym producentem miedzi na świecie. DR Konga dała w 2025 r. ok. 230 z ok. 310 tys. t światowego wydobycia kobaltu, czyli prawie trzy czwarte (USGS, 2026), ale prawie nie ma przetwórstwa.
- W 2025 r. DR Konga czasowo wstrzymała eksport kobaltu, a potem wprowadziła limity, by podnieść niską cenę. To przykład, że państwo surowcowe próbuje wpływać na rynek.
Zasoby przemysłowe to
O tym, czy złoże jest przemysłowe, decyduje opłacalność wydobycia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Klątwa surowcowa
- Uzależnienie od jednego surowca (tzw. klątwa surowcowa) czyni gospodarkę wrażliwą na ceny. Spadek ceny to mniejsze wpływy z eksportu i do budżetu.
- Często towarzyszą jej słabe instytucje, korupcja i zaniedbanie innych branż.
- Skutki łagodzi dywersyfikacja gospodarki i fundusze majątkowe. Norwegia lokuje dochody z ropy w państwowym funduszu i wydaje z niego tylko niewielką część rocznie.
- Przykład. Dane: surowiec daje 90% wpływów z eksportu, cena spada o 50%. Obliczenia: 0,9 · 50% = 45%. Odpowiedź: wpływy spadają o ok. 45% (przy tej samej ilości sprzedaży).
Samo bogactwo złóż nie wystarcza. Liczą się cena, koszty, infrastruktura i to, czy kraj umie przerobić surowiec na droższe produkty.
Zakładanie, że kraj z dużymi złożami jest bogaty. DR Konga ma ogromne zasoby kobaltu, ale bez przetwórstwa większość zysku powstaje poza krajem.
✎Ściąga: Surowce, eksport i klątwa surowcowa
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Samo bogactwo złóż nie wystarcza. Liczą się cena, koszty, infrastruktura i to, czy kraj umie przerobić surowiec na droższe produkty.
- Zasoby geologiczne to cała rozpoznana ilość surowca w złożu. Zasoby przemysłowe to ta część, którą opłaca się wydobywać przy obecnych cenach, kosztach, technice i infrastrukturze.
- Uzależnienie od jednego surowca (tzw. klątwa surowcowa) czyni gospodarkę wrażliwą na ceny. Spadek ceny to mniejsze wpływy z eksportu i do budżetu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Zasoby przemysłowe to
- Asurowce już wyczerpane
- Bsurowce już wydobyte i sprzedane
- Ccała ilość surowca w skorupie ziemskiej
- Dczęść zasobów, którą opłaca się wydobywać przy obecnych cenach i kosztach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: część zasobów, którą opłaca się wydobywać przy obecnych cenach i kosztach – O tym, czy złoże jest przemysłowe, decyduje opłacalność wydobycia.
Co się dzieje z zasobami przemysłowymi, gdy cena surowca wyraźnie rośnie?
- AMaleją, bo popyt spada
- BZmieniają się w zasoby geologiczne
- CZwiększają się, bo opłaca się eksploatować kolejne złoża
- DNie zmieniają się nigdy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zwiększają się, bo opłaca się eksploatować kolejne złoża – Wyższa cena sprawia, że droższe w eksploatacji złoża stają się opłacalne.
Kraj uzyskuje 90% wpływów z eksportu z ropy. O ile w przybliżeniu spadną wpływy, gdy cena ropy spadnie o połowę (przy tej samej sprzedaży)?
- AO ok. 10%
- BO ok. 50%
- CO ok. 45%
- DO ok. 90%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: O ok. 45% – 0,9 · 50% = 45% – spada tylko ta część wpływów, którą daje ropa.
Jak Norwegia łagodzi skutki zależności od ropy?
- AWydobywa jak najwięcej i wydaje wszystko na bieżąco
- BOgranicza wydatki na edukację
- CCałkowicie wycofała się z eksportu
- DLokuje dochody z ropy w państwowym funduszu majątkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Lokuje dochody z ropy w państwowym funduszu majątkowym – Fundusz gromadzi nadwyżki i stabilizuje budżet, gdy ceny spadają.
DR Konga dostarcza prawie trzy czwarte światowego wydobycia
- Akobaltu
- Bropy naftowej
- Cmiedzi
- Dwęgla kamiennego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: kobaltu – Według USGS w 2025 r. ok. 230 z ok. 310 tys. t kobaltu; największym producentem miedzi jest Chile.
Który przemysł rozwinął się dzięki złożom węgla kamiennego i rudy żelaza w Zagłębiu Ruhry i na Górnym Śląsku?
- APrzemysł elektroniczny
- BPrzemysł odzieżowy
- CHutnictwo żelaza i stali
- DPrzemysł petrochemiczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Hutnictwo żelaza i stali – Huty lokowano przy węglu, bo był głównym paliwem i surowcem do wytopu.
Które państwo jest największym producentem miedzi na świecie?
- AChile
- BNorwegia
- CKuwejt
- DJaponia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Chile – Miedź jest głównym towarem eksportowym Chile.
Co jest dywersyfikacją gospodarki?
- AZwiększanie wydobycia jednego surowca
- BSprzedaż złóż zagranicznym firmom
- CRozwijanie wielu branż, żeby nie zależeć od jednego surowca
- DZamknięcie granic dla importu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rozwijanie wielu branż, żeby nie zależeć od jednego surowca – Różne źródła dochodu zmniejszają wrażliwość na cenę jednego surowca.
Cały dział „Przyroda i gospodarka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.