1Dwa problemy
- Eksplozja ludnościowa to bardzo szybki wzrost liczby ludności przy wysokiej dzietności i malejącej umieralności. Dotyczy dziś głównie Afryki Subsaharyjskiej: w Nigrze, Czadzie czy Somalii kobieta rodzi średnio ok. 6 dzieci.
- Starzenie demograficzne to rosnący udział osób w wieku 65+ przy niskiej dzietności i wydłużającym się życiu. Dotyczy Europy, Japonii i Korei Płd. (dzietność 0,75 w 2024 r.).
2Liczby i prognozy
- Świat: ok. 8,2 mld osób w 2024 r. Według ONZ (World Population Prospects 2024) liczba ludności osiągnie szczyt ok. 10,3 mld w połowie lat 80. XXI w. Od 2023 r. najludniejszym państwem są Indie, a nie Chiny.
- Globalna dzietność wynosiła 2,25 w 2024 r. Prosta zastępowalność pokoleń wymaga ok. 2,1 dziecka na kobietę.
- Polska (GUS, dane wstępne za 2025 r.): 37,33 mln mieszkańców (o 157 tys. mniej niż rok wcześniej), 238 tys. urodzeń, 406 tys. zgonów, przyrost naturalny −4,5‰. Dzietność w 2024 r. – ok. 1,1.
Kiedy według prognozy ONZ (WPP 2024) ludność świata osiągnie szczyt i ile wyniesie?
Prognoza wariantu średniego zakłada szczyt ok. 10,3 mld i powolny spadek do 2100 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wzory
- Przyrost naturalny Pn = U − Z przez L · 1000, gdzie U – urodzenia żywe, Z – zgony, L – liczba ludności; wynik w promilach (‰).
- Przykład. Dane: L = 500 000, U = 4000, Z = 5000. Obliczenia: 4000 − 5000 przez 500 000 · 1000 = −2. Odpowiedź: Pn = −2‰, czyli ubytek naturalny.
- Wskaźnik obciążenia demograficznego Wo = L0–14 + L65+ przez L15–64 · 100 – liczba osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku 15–64 lat.
4Skutki starzenia – hipotezy
- Rosnące wydatki na emerytury i opiekę, niedobór pracowników, popyt na usługi medyczne i „srebrną gospodarkę”, potrzeba imigracji lub dłuższej aktywności zawodowej.
- To prognozy, a nie pewne rezultaty – zależą m.in. od migracji i polityki rodzinnej.
Przyrost naturalny to urodzenia minus zgony na 1000 mieszkańców. Zastępowalność pokoleń: dzietność ok. 2,1.
Mylenie przyrostu naturalnego z rzeczywistym. Rzeczywisty uwzględnia też saldo migracji.
Przyrost naturalny w promilach obliczamy ze wzoru
Wzór obejmuje tylko ruch naturalny; ostatni dystraktor to saldo migracji.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Eksplozja ludnościowa i starzenie: prognozy i skutki
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Przyrost naturalny to urodzenia minus zgony na 1000 mieszkańców. Zastępowalność pokoleń: dzietność ok. 2,1.
- Eksplozja ludnościowa to bardzo szybki wzrost liczby ludności przy wysokiej dzietności i malejącej umieralności. Dotyczy dziś głównie Afryki Subsaharyjskiej: w Nigrze, Czadzie czy Somalii kobieta rodzi średnio ok. 6 dzieci.
- Starzenie demograficzne to rosnący udział osób w wieku 65+ przy niskiej dzietności i wydłużającym się życiu. Dotyczy Europy, Japonii i Korei Płd. (dzietność 0,75 w 2024 r.).
- Przyrost naturalny Pn = U − Z przez L · 1000, gdzie U – urodzenia żywe, Z – zgony, L – liczba ludności; wynik w promilach (‰).
- Wskaźnik obciążenia demograficznego Wo = L0–14 + L65+ przez L15–64 · 100 – liczba osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku 15–64 lat.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Przyrost naturalny w promilach obliczamy ze wzoru
- Aurodzenia / zgony · 100
- B(urodzenia − zgony) / liczba ludności · 1000
- C(urodzenia + zgony) / liczba ludności · 1000
- D(imigracja − emigracja) / liczba ludności · 1000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: (urodzenia − zgony) / liczba ludności · 1000 – Wzór obejmuje tylko ruch naturalny; ostatni dystraktor to saldo migracji.
W mieście mieszka 200 tys. osób, urodziło się 2 tys. dzieci, a zmarło 3 tys. osób. Ile wynosi przyrost naturalny?
- A−0,5‰
- B+5‰
- C−5‰
- D−50‰
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: −5‰ – (2000 − 3000) / 200 000 · 1000 = −5‰.
Jaka dzietność zapewnia prostą zastępowalność pokoleń?
- AOk. 5,0
- BOk. 1,0
- COk. 2,1
- DOk. 3,5
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ok. 2,1 – Przy dzietności ok. 2,1 pokolenie dzieci zastępuje pokolenie rodziców.
Wskaźnik obciążenia demograficznego dla 20 mln osób w wieku 0–14, 30 mln w wieku 15–64 i 10 mln w wieku 65+ wynosi
- A33
- B50
- C100
- D200
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 100 – (20 + 10) / 30 · 100 = 100, czyli na 100 osób w wieku produkcyjnym przypada 100 w nieprodukcyjnym.
Kiedy według prognozy ONZ (WPP 2024) ludność świata osiągnie szczyt i ile wyniesie?
- AW połowie lat 80. XXI w., ok. 10,3 mld
- BW 2030 r., ok. 8,5 mld
- CNigdy, będzie rosła bez końca
- DW 2050 r., ok. 15 mld
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: W połowie lat 80. XXI w., ok. 10,3 mld – Prognoza wariantu średniego zakłada szczyt ok. 10,3 mld i powolny spadek do 2100 r.
Które państwo jest najludniejsze na świecie od 2023 r.?
- AUSA
- BIndonezja
- CIndie
- DChiny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Indie – Indie wyprzedziły Chiny, w których ludność już maleje.
Co oznacza przyrost naturalny −4,5‰ w Polsce w 2025 r.?
- AZgonów było więcej niż urodzeń
- BUrodzeń było więcej niż zgonów
- CLiczba ludności wzrosła o 4,5%
- DEmigracja przewyższyła imigrację
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zgonów było więcej niż urodzeń – Na 1000 mieszkańców przypadło o 4,5 więcej zgonów niż urodzeń.
Który skutek starzenia się społeczeństwa jest najbardziej prawdopodobny?
- ANadmiar osób w wieku produkcyjnym
- BSpadek zapotrzebowania na opiekę medyczną
- CSpadek średniego wieku ludności
- DWzrost wydatków na emerytury i opiekę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wzrost wydatków na emerytury i opiekę – Więcej seniorów to większy popyt na świadczenia i usługi zdrowotne.
Cały dział „Problemy społeczne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.