1Rodzaje migracji i wielkie fale
- Migracje dzielimy na dobrowolne (zarobkowe, edukacyjne, rodzinne) i przymusowe (konflikty, prześladowania, klęski); na stałe, czasowe, sezonowe i wahadłowe; na wewnętrzne i międzynarodowe.
- Wielkie fale w historii: przymusowe wywózki Afrykanów do Ameryki (ponad 12 mln osób, XVI–XIX w.), emigracja Irlandczyków po klęsce głodu z 1845 r., masowa emigracja Europejczyków do USA (XIX–XX w.), przesiedlenia po podziale Indii w 1947 r., gastarbeiterzy w RFN (lata 60.), uchodźcy z Syrii (szczyt w 2015 r.), Ukraińcy od 2022 r.
2Uchodźca a przesiedleniec wewnętrzny
- Uchodźca (Konwencja genewska z 1951 r.) to osoba, która przebywa poza swoim krajem z uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do grupy społecznej lub poglądów politycznych.
- Przesiedleniec wewnętrzny (IDP) musiał opuścić dom, ale nie przekroczył granicy państwa – formalnie chroni go własne państwo.
Kim jest uchodźca w rozumieniu Konwencji genewskiej?
Konwencja z 1951 r. wymaga przekroczenia granicy i obawy przed prześladowaniem.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Skala dziś (UNHCR, koniec 2025 r.)
- Przymusowo przesiedlonych było ok. 117,8 mln osób – po raz pierwszy od dekady mniej niż rok wcześniej (ok. 123 mln). W tej liczbie ok. 68,7 mln to IDP.
- Największy kryzys przesiedleń wewnętrznych: Sudan (ok. 9,1 mln IDP i 2,8 mln uchodźców). Uchodźców z Ukrainy było ok. 5,2 mln.
- W 2025 r. do domów wróciło ok. 14,7 mln osób, m.in. do Afganistanu, Syrii i Sudanu.
4Klimat a migracje
- Klimat może nasilać migracje (susze w Sahelu, podnoszenie się poziomu morza w delcie Gangesu i na wyspach Pacyfiku), ale zwykle działa razem z biedą i konfliktami.
- „Uchodźca klimatyczny” to określenie publicystyczne, a nie kategoria prawna Konwencji genewskiej.
Uchodźca przekroczył granicę, IDP zostaje w swoim kraju. Klimat wzmacnia migracje, ale rzadko jest jedyną przyczyną.
Nazywanie wszystkich przesiedlonych uchodźcami. W statystykach UNHCR przesiedleńcy wewnętrzni to osobna i większa grupa.
Które państwo było na koniec 2025 r. największym kryzysem przesiedleń wewnętrznych (UNHCR)?
W Sudanie wewnętrznie przesiedlonych było ok. 9,1 mln osób.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Migracje przymusowe, uchodźcy i klimat
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Uchodźca przekroczył granicę, IDP zostaje w swoim kraju. Klimat wzmacnia migracje, ale rzadko jest jedyną przyczyną.
- Uchodźca (Konwencja genewska z 1951 r.) to osoba, która przebywa poza swoim krajem z uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do grupy społecznej lub poglądów politycznych.
- Przesiedleniec wewnętrzny (IDP) musiał opuścić dom, ale nie przekroczył granicy państwa – formalnie chroni go własne państwo.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Kim jest uchodźca w rozumieniu Konwencji genewskiej?
- AOsobą, która z obawy przed prześladowaniem przebywa poza swoim krajem
- BOsobą, która po klęsce przeniosła się do innej części kraju
- CKażdym, kto zmienia miejsce zamieszkania
- DOsobą, która wyjeżdża do pracy za granicę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Osobą, która z obawy przed prześladowaniem przebywa poza swoim krajem – Konwencja z 1951 r. wymaga przekroczenia granicy i obawy przed prześladowaniem.
Kim jest przesiedleniec wewnętrzny (IDP)?
- AOsobą, która uciekła za granicę
- BStudentem z wymiany
- COsobą zmuszoną do opuszczenia domu, ale pozostającą w swoim kraju
- DPracownikiem sezonowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Osobą zmuszoną do opuszczenia domu, ale pozostającą w swoim kraju – IDP nie przekracza granicy państwa.
Które państwo było na koniec 2025 r. największym kryzysem przesiedleń wewnętrznych (UNHCR)?
- ASudan
- BPolska
- CBangladesz
- DUkraina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Sudan – W Sudanie wewnętrznie przesiedlonych było ok. 9,1 mln osób.
Ile osób było przymusowo przesiedlonych na świecie na koniec 2025 r. (UNHCR)?
- AOk. 1,2 mld
- BOk. 12 mln
- COk. 118 mln
- DOk. 1,2 mln
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ok. 118 mln – Według UNHCR ok. 117,8 mln, po raz pierwszy od dekady mniej niż rok wcześniej (ok. 123 mln).
Czy osoba uciekająca przed suszą może dostać status uchodźcy z Konwencji genewskiej z powodu samej suszy?
- ATak, susza to prześladowanie
- BNie, konwencja nie przewiduje kategorii „uchodźcy klimatycznego”
- CTak, jeśli susza trwa ponad rok
- DTak, ale tylko w Europie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nie, konwencja nie przewiduje kategorii „uchodźcy klimatycznego” – Konwencja dotyczy prześladowań, a nie klęsk żywiołowych.
Który przykład to migracja przymusowa?
- AWyjazd na studia do innego kraju
- BSezonowa praca przy zbiorach
- CPrzeprowadzka do większego miasta za lepszą pracą
- DUcieczka przed wojną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ucieczka przed wojną – Ucieczka przed wojną nie jest dobrowolnym wyborem.
Która fala migracji była skutkiem klęski głodu w połowie XIX w.?
- APrzyjazd gastarbeiterów do RFN
- BUcieczka Syryjczyków w 2015 r.
- CEmigracja Irlandczyków po 1845 r.
- DPrzesiedlenia po podziale Indii w 1947 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Emigracja Irlandczyków po 1845 r. – Zaraza ziemniaczana wywołała w Irlandii głód i masową emigrację, głównie do USA.
Jak klimat wpływa na migracje?
- ANie ma żadnego wpływu
- BMoże je nasilać, ale zwykle działa razem z biedą i konfliktami
- CPowoduje wyłącznie migracje wahadłowe
- DJest jedyną przyczyną każdej migracji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Może je nasilać, ale zwykle działa razem z biedą i konfliktami – Susze i podnoszenie się poziomu morza zwiększają presję, ale decyzję o wyjeździe przesądza zwykle kilka czynników.
Cały dział „Problemy społeczne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.