1Piętrowość
- Wraz z wysokością temperatura powietrza spada średnio o ok. 0,6°C na 100 m. Rośnie rola opadów stałych i wiatrów.
- W górach strefy umiarkowanej od dołu są: pogórze, regiel dolny (las liściasty i mieszany), regiel górny (świerczyna), kosodrzewina, hale (piętro alpejskie), turnie i piętro wiecznego śniegu.
- W Tatrach piętro turni zaczyna się ok. 2300 m n.p.m., a piętra wiecznego śniegu brak, bo szczyty są za niskie. W Alpach granica wiecznego śniegu leży na ok. 2500–3000 m, a w górach zwrotnikowych znacznie wyżej, nawet ok. 5000 m.
2Liczenie temperatury
- Dane: u podnóża 20°C, szczyt 3000 m wyżej. Wzór: spadek = (różnica wysokości : 100 m) · 0,6°C.
- Obliczenia: 3000 m : 100 m = 30; 30 · 0,6°C = 18°C; 20°C − 18°C = 2°C. Odpowiedź: na szczycie ok. 2°C.
Granica wiecznego śniegu w górach zwrotnikowych leży
W cieplejszej strefie śnieg zalega przez cały rok dopiero na znacznie większych wysokościach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ekspozycja i bariera orograficzna
- Ekspozycja stoków: na półkuli północnej stoki południowe są cieplejsze i suchsze, a północne chłodniejsze i wilgotniejsze. Dlatego granice pięter leżą na stokach południowych wyżej.
- Stoki nawietrzne dostają więcej opadów. Po stronie zawietrznej powstaje cień opadowy, a powietrze spływające w dół ogrzewa się i bywa wiatrem fenowym (ciepłym i suchym; w Tatrach to halny).
- Pustynie Patagonii leżą w cieniu opadowym Andów, bo wiatry zachodnie oddają wilgoć po chilijskiej stronie gór.
Dla każdych 100 m w górę odejmij ok. 0,6°C. Po stronie nawietrznej jest wilgotno, po zawietrznej sucho.
Mylenie stoku nawietrznego z zawietrznym. Nawietrzny to strona, z której wieje wiatr, i tam padają opady; zawietrzny leży za grzbietem, w cieniu opadowym.
✎Ściąga: Piętrowość i ekspozycja stoków
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dla każdych 100 m w górę odejmij ok. 0,6°C. Po stronie nawietrznej jest wilgotno, po zawietrznej sucho.
- Ekspozycja stoków: na półkuli północnej stoki południowe są cieplejsze i suchsze, a północne chłodniejsze i wilgotniejsze. Dlatego granice pięter leżą na stokach południowych wyżej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
O ile średnio spada temperatura powietrza na każde 100 m wysokości?
- Aok. 0,6°C
- Bok. 1,6°C
- Cok. 0,06°C
- Dok. 6°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 0,6°C – Przyjmuje się średnio 0,6°C na 100 m, czyli ok. 6°C na kilometr.
U podnóża góry jest 20°C. Jakiej temperatury możesz oczekiwać 3000 m wyżej?
- Aok. 2°C
- Bok. 14°C
- Cok. −10°C
- Dok. 18°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 2°C – 3000 m : 100 m = 30, 30 · 0,6°C = 18°C, więc 20°C − 18°C = 2°C.
U podnóża jest 15°C. O ile metrów wyżej temperatura spadnie do 0°C (przy 0,6°C na 100 m)?
- A2500 m
- B900 m
- C1500 m
- D250 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2500 m – 15°C : 0,6°C = 25 odcinków po 100 m, czyli 2500 m.
Które piętro roślinne leży bezpośrednio powyżej kosodrzewiny w Tatrach?
- ARegiel dolny
- BHale (piętro alpejskie)
- CRegiel górny
- DTurnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Hale (piętro alpejskie) – Kolejność od dołu: pogórze, regiel dolny, regiel górny, kosodrzewina, hale, turnie.
Cień opadowy powstaje
- Apo stronie zawietrznej gór
- Bpo stronie nawietrznej gór
- Cwyłącznie w dolinach rzek
- Dtylko nad morzem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: po stronie zawietrznej gór – Powietrze, wznosząc się na stoku nawietrznym, oddaje wilgoć, a za grzbietem opada i jest suche.
Które pustynie leżą w cieniu opadowym Andów?
- APustynie Patagonii
- BSahara
- CGobi
- DKalahari
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Pustynie Patagonii – Wiatry zachodnie oddają wilgoć po zachodniej stronie Andów, więc na wschodzie leży sucha Patagonia.
Dlaczego w Tatrach nie ma piętra wiecznego śniegu?
- AWieją tam tylko ciepłe wiatry
- BBrakuje tam opadów zimą
- CSzczyty są niższe niż granica wiecznego śniegu w tej strefie
- DLeżą w strefie równikowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Szczyty są niższe niż granica wiecznego śniegu w tej strefie – Najwyższy szczyt Tatr ma ok. 2655 m, a granica wiecznego śniegu w tej szerokości leży wyżej.
Granica wiecznego śniegu w górach zwrotnikowych leży
- Aniżej niż w Alpach
- Bznacznie wyżej niż w Alpach
- Cna poziomie morza
- Dna tej samej wysokości co w Alpach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: znacznie wyżej niż w Alpach – W cieplejszej strefie śnieg zalega przez cały rok dopiero na znacznie większych wysokościach.
Cały dział „Strefowość i zależności środowiskowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.