1Blok d i pozostałe bloki
- Blok d to grupy 3–12 (metale przejściowe), gdzie zapełnia się podpowłokę d. Fe: [Ar] 3d⁶ 4s². Blok f (lantanowce i aktynowce) jest dodatkiem.
| Blok | Grupy | Ostatnia podpowłoka | Przykład |
|---|---|---|---|
| s | 1–2 (i He) | s | Na: [Ne] 3s¹ |
| p | 13–18 | p | Cl: [Ne] 3s² 3p⁵ |
| d | 3–12 | d | Fe: [Ar] 3d⁶ 4s² |
2Kolejne energie jonizacji
- Pierwsza energia jonizacji to X(g) → X⁺(g) + e⁻. Tu X – atom pierwiastka, (g) – stan gazowy, e⁻ – elektron. Drugą odrywasz już od kationu, więc jest większa.
- Duży skok pojawia się, gdy zaczynasz odrywać elektrony z wewnętrznej powłoki. Ich liczba przed skokiem to liczba elektronów walencyjnych.
- Dane (kJ/mol): Mg: E₁ = 738, E₂ = 1451, E₃ = 7733.
- Analiza: E₃ przez E₂ ≈ 5,3, a E₂ przez E₁ ≈ 2, więc skok jest między E₂ a E₃.
- Wniosek: dwa elektrony walencyjne, czyli grupa 2. Dla Na skok jest między E₁ (496) a E₂ (4562), więc grupa 1.
Dlaczego druga energia jonizacji jest większa niż pierwsza?
Kation ma więcej protonów niż elektronów, więc mocniej wiąże pozostałe elektrony.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wyjątki od trendu
- Ogólnie energia jonizacji rośnie w okresie, ale są zagłębienia: Be (900) > B (801) i Mg (738) > Al (578). Elektron p jest nieco wyżej energetycznie i lepiej ekranowany niż elektron s.
- Kolejne: N (1402) > O (1314) i P (1012) > S (1000). W tlenie pierwszy oderwany elektron pochodzi z pary na orbitalu p, a pary odpychają się, więc łatwiej go oderwać. Półzapełniona p³ jest trwała.
4Promienie jonów
- Jony o tej samej konfiguracji (izoelektronowe) różnią się liczbą protonów. Im więcej protonów, tym mniejszy promień: O²⁻ > F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺ (wszystkie mają 10 elektronów).
Skok energii jonizacji pokazuje, ile elektronów jest walencyjnych. Wyjątki od trendu wynikają z podpowłok s, p oraz z par elektronów.
„Mg ma mniejszą energię jonizacji niż Al, bo jest bardziej metaliczny”
W rzeczywistości Mg (738) ma większą niż Al (578), bo w Al odrywa się elektron p.
Dlaczego energia jonizacji azotu jest większa niż tlenu?
W azocie p³ jest półzapełnione (trwałe), a w tlenie jeden elektron p tworzy parę i łatwiej go oderwać.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Bloki energetyczne i okresowość właściwości atomów
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Skok energii jonizacji pokazuje, ile elektronów jest walencyjnych. Wyjątki od trendu wynikają z podpowłok s, p oraz z par elektronów.
- Blok d to grupy 3–12 (metale przejściowe), gdzie zapełnia się podpowłokę d. Fe: [Ar] 3d⁶ 4s². Blok f (lantanowce i aktynowce) jest dodatkiem.
- Duży skok pojawia się, gdy zaczynasz odrywać elektrony z wewnętrznej powłoki. Ich liczba przed skokiem to liczba elektronów walencyjnych.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Do bloku d należy pierwiastek
- AMg
- BCl
- CFe
- DNa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Fe – Żelazo leży w grupie 8 i ma elektrony 3d⁶, więc jest w bloku d.
Kolejne energie jonizacji pewnego pierwiastka (kJ/mol): 738, 1451, 7733. Ile ma elektronów walencyjnych?
- A3
- B1
- C2
- D8
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2 – Duży skok następuje po drugiej energii, więc po oderwaniu dwóch elektronów walencyjnych.
Dlaczego druga energia jonizacji jest większa niż pierwsza?
- Aelektron odrywamy od kationu, który mocniej przyciąga elektrony
- Bbo atom ma wtedy większy promień
- Cbo drugi elektron jest cięższy
- Dbo energia jonizacji nigdy nie zależy od ładunku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: elektron odrywamy od kationu, który mocniej przyciąga elektrony – Kation ma więcej protonów niż elektronów, więc mocniej wiąże pozostałe elektrony.
Który zapis jest poprawny?
- AE_i(Be) > E_i(B)
- BE_i(N) < E_i(O)
- CE_i(Mg) < E_i(Al)
- DE_i(B) > E_i(Be)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: E_i(Be) > E_i(B) – W B odrywamy elektron p, który jest łatwiejszy do oderwania niż elektron s w Be.
Ułóż w kolejności malejącego promienia:
- AF⁻ > O²⁻ > Mg²⁺ > Na⁺
- BO²⁻ > F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺
- CMg²⁺ > Na⁺ > F⁻ > O²⁻
- DNa⁺ > Mg²⁺ > O²⁻ > F⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: O²⁻ > F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺ – Wszystkie mają 10 elektronów, a im więcej protonów, tym mocniej jądro ściąga elektrony i mniejszy promień.
Konfiguracja Fe²⁺ to
- A[Ar] 3d⁸
- B[Ar] 3d⁶ 4s²
- C[Ar] 3d⁴ 4s²
- D[Ar] 3d⁶
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: [Ar] 3d⁶ – Elektrony odrywają się najpierw z 4s.
Dlaczego energia jonizacji azotu jest większa niż tlenu?
- Atlen ma pełną podpowłokę p
- Bazot ma mniej protonów
- Cw tlenie odrywa się elektron z pary, którą odpychają inne elektrony
- Dtlen ma większy promień niż azot
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w tlenie odrywa się elektron z pary, którą odpychają inne elektrony – W azocie p³ jest półzapełnione (trwałe), a w tlenie jeden elektron p tworzy parę i łatwiej go oderwać.
Kolejne energie jonizacji sodu: 496 i 4562 kJ/mol. Wniosek:
- Asód ma 2 elektrony walencyjne
- Bsód nie tworzy kationów
- Csód jest niemetalem
- Dsód ma 1 elektron walencyjny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: sód ma 1 elektron walencyjny – Skok po pierwszej energii oznacza, że drugi elektron pochodzi już z powłoki wewnętrznej.
Cały dział „Budowa atomu i układ okresowy pierwiastków”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.