Odczyn roztworu, skala pH i wskaźniki

ogarniam.edu.pl · Chemia · Roztwory i reakcje w roztworach wodnychklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/chemia/odczyn-roztworu-skala-ph-i-wskazniki/

Cytryna kwaśna, mydło śliskie, woda „nijaka”. To odczyn roztworu, a pH to liczba, którą go mierzymy.

1Odczyn i skala pH

O odczynie decyduje, których jonów jest więcej: H₃O⁺ (kwasowy) czy OH⁻ (zasadowy). W 25°C [H₃O⁺] · [OH⁻] = 10⁻¹⁴ (mol/dm³)².

Odczyn	Jony	pH (25°C)
kwasowy	[H₃O⁺] > [OH⁻]	pH < 7
obojętny	[H₃O⁺] = [OH⁻]	pH = 7
zasadowy	[OH⁻] > [H₃O⁺]	pH > 7

Skala pH: odczyn kwasowy, obojętny i zasadowy.

Wzór: pH = −⁠log[H₃O⁺], gdzie [H₃O⁺] to stężenie molowe jonów [mol/dm³]. Zmiana o 1 jednostkę pH to 10-krotna zmiana stężenia jonów.

2Wskaźniki

Wskaźnik	kwasowy	zasadowy
fenoloftaleina	bezbarwna (pH < 8,2)	malinowa (pH > 10)
oranż metylowy	czerwony (pH < 3,1)	żółty (pH > 4,4)
papierek uniwersalny	czerwony/pomarańczowy	niebieski/fioletowy

Fenoloftaleina nie odróżni kwasowego od obojętnego (oba bezbarwne). Żółty oranż metylowy może oznaczać odczyn obojętny albo zasadowy.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jaką barwę ma oranż metylowy przy pH 2?

3Obliczanie pH mocnych kwasów i zasad

Mocne elektrolity dysocjują całkowicie, więc stężenie jonów wynika ze stężenia i wzoru. Dla zasad wygodnie użyć pOH = −⁠log[OH⁻] i zależności pH + pOH = 14.
HCl 0,01 mol/dm³: [H₃O⁺] = 10⁻² mol/dm³, pH = 2. NaOH 0,001 mol/dm³: [OH⁻] = 10⁻³, pOH = 3, pH = 14 − 3 = 11. Ba(OH)₂ 0,005 mol/dm³: [OH⁻] = 0,01 mol/dm³, pOH = 2, pH = 12.

Zapamiętaj

Roztwór o pH 3 ma 100 razy więcej jonów H₃O⁺ niż roztwór o pH 5.

Uwaga na błąd

Podawanie pH = 3 dla NaOH 0,001 mol/dm³. To pOH. Dla zasady odejmij pOH od 14.

✎Ściąga: Odczyn roztworu, skala pH i wskaźniki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Roztwór o pH 3 ma 100 razy więcej jonów H₃O⁺ niż roztwór o pH 5.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Jaki odczyn ma roztwór o pH = 3?
1. Azasadowy
2. Bzależy od wskaźnika
3. Ckwasowy
4. Dobojętny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kwasowy – W 25°C pH < 7 oznacza przewagę jonów H₃O⁺.
Ile wynosi pH roztworu HCl o stężeniu 0,01 mol/dm³?
1. A0,01
2. B1
3. C2
4. D12
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2 – HCl dysocjuje całkowicie: [H₃O⁺] = 10⁻², pH = 2.
Ile wynosi pH roztworu NaOH o stężeniu 0,001 mol/dm³?
1. A11
2. B10
3. C14
4. D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 11 – pOH = 3, więc pH = 14 − 3 = 11.
Ile wynosi pH roztworu Ba(OH)₂ o stężeniu 0,005 mol/dm³?
1. A2
2. B11
3. C11,7
4. D12
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 12 – [OH⁻] = 2 · 0,005 = 0,01, pOH = 2, pH = 12.
Ile razy więcej jonów H₃O⁺ ma roztwór o pH 3 niż o pH 5?
1. A100 razy
2. B2 razy
3. C10 razy
4. D1000 razy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 100 razy – Różnica 2 jednostek pH to 10² razy.
Jaką barwę ma fenoloftaleina w roztworze kwasu?
1. Abezbarwną
2. Bczerwoną
3. Cmalinową
4. Dżółtą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bezbarwną – Malinowa jest dopiero w zasadowym. W kwasie czerwony bywa oranż metylowy.
Jaką barwę ma oranż metylowy przy pH 2?
1. Abezbarwną
2. Bżółtą
3. Cmalinową
4. Dczerwoną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: czerwoną – Poniżej pH 3,1 jest czerwony, powyżej 4,4 żółty.
Jaka jest zależność między pH i pOH w 25°C?
1. ApH = pOH
2. BpH + pOH = 14
3. CpH · pOH = 14
4. DpH − pOH = 14
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pH + pOH = 14 – Wynika to z iloczynu jonowego wody 10⁻¹⁴.

Cały dział „Roztwory i reakcje w roztworach wodnych”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 1

Sprzęt, szkło laboratoryjne i zasady BHP Metody pracy w laboratorium Projektowanie doświadczeń i błędy pomiarowe Budowa atomu Izotopy, masa atomowa i promieniotwórczość Konfiguracja elektronowa atomów Orbitale, liczby kwantowe, reguła Hunda, zakaz Pauliego i reguła Madelunga Układ okresowy pierwiastków Bloki energetyczne i okresowość właściwości atomów Wiązanie jonowe Wiązanie kowalencyjne, wiązania σ i π Oddziaływania międzycząsteczkowe i wiązanie wodorowe Wiązanie koordynacyjne, energia sieci krystalicznej, oddziaływania dipolowe Wzory strukturalne i elektronowe cząsteczek, polarność Teoria VSEPR, hybrydyzacja i polarność cząsteczek Wiązanie metaliczne i rodzaje kryształów Alotropia węgla Mol, masa molowa i objętość molowa gazów Wzór empiryczny i rzeczywisty Równanie Clapeyrona i objętość molowa w dowolnych warunkach Obliczenia stechiometryczne Wydajność reakcji, nadmiar i niedomiar substratu, skład mieszanin Mieszaniny, stężenie procentowe i molowe Przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i mieszanie roztworów Koloidy, elektroforeza i zadania ze stężeniami Szybkość reakcji, katalizator i energia aktywacji Obliczanie szybkości, równanie kinetyczne i rząd reakcji Reakcje odwracalne i równowaga chemiczna Stała równowagi i obliczenia stężeń równowagowych Efekty energetyczne reakcji, entalpia i zapis termochemiczny Entalpia tworzenia i spalania, prawo Hessa Roztwory, rozpuszczalność i krzywe rozpuszczalności Dysocjacja jonowa, stopień dysocjacji, elektrolity mocne i słabe Stała dysocjacji, pK i prawo rozcieńczeń Ostwalda Iloczyn jonowy wody, pH słabych kwasów i zasad, miareczkowanie Reakcje zobojętniania i strąceniowe, zapis jonowy Iloczyn rozpuszczalności i hydroliza soli słabego kwasu i słabej zasady Reakcje utleniania i redukcji – wprowadzenie Tlenki i wodorki: nazwy, otrzymywanie i charakter Wodorotlenki: otrzymywanie, charakter i reakcje Kwasy: skład, moc, otrzymywanie i reakcje Sole: rodzaje, nazwy, otrzymywanie i reakcje Poszerzenie systematyki: hydroksosole, tlenki metali przejściowych, LiH i hydroksokompleksy