1Trzy rodzaje wzorów
- Wzór sumaryczny podaje tylko skład (H₂O). Strukturalny (kreskowy) pokazuje, które atomy są połączone; każda kreska to wspólna para elektronowa. Elektronowy (Lewisa) pokazuje też wolne pary, czyli elektrony, które nie tworzą wiązań.
- Atomy dążą do oktetu (8 elektronów walencyjnych), a wodór do dubletu (2).
| Atom | Elektrony walencyjne | Typowa liczba wiązań | Wolne pary |
|---|---|---|---|
| H | 1 | 1 | 0 |
| C | 4 | 4 | 0 |
| N | 5 | 3 | 1 |
| O | 6 | 2 | 2 |
| Cl | 7 | 1 | 3 |
2Wzór elektronowy krok po kroku
- Dane: CO₂. 1) Policz elektrony walencyjne: 4 + 2 · 6 = 16, czyli 8 par. 2) Atom centralny: C. Szkielet O–C–O. 3) Rozdziel pary, aby każdy atom miał oktet: dwa wiązania podwójne, O=C=O, i po 2 wolne pary na każdym O.
- Jon: od sumy elektronów odejmij ładunek dodatni albo dodaj ujemny. NH₄⁺: 5 + 4 − 1 = 8 elektronów, czyli 4 pary i cztery wiązania N–H.
Ile wiązań z atomami wodoru tworzy atom azotu w cząsteczce NH₃?
Azot ma 5 elektronów walencyjnych: 3 tworzą wiązania N–H, a 2 to wolna para. Razem ma oktet.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Czy cząsteczka jest polarna?
- Sprawdź, czy wiązania są spolaryzowane (z ΔEN). Potem sprawdź, czy układ jest symetryczny: jeśli momenty dipolowe wiązań się znoszą, cząsteczka jest niepolarna.
- Polarne: H₂O, NH₃, HCl. Niepolarne: CO₂ i CH₄ (mają spolaryzowane wiązania, ale symetryczne ułożenie je znosi) oraz Cl₂, N₂ (wiązania niespolaryzowane).
- Polarność wpływa na rozpuszczalność: podobne rozpuszcza podobne. NaCl i cukier rozpuszczają się w wodzie, a jod w heksanie.
Cząsteczka jest polarna, gdy ma spolaryzowane wiązania i momenty dipolowe się nie znoszą.
„CO₂ ma spolaryzowane wiązania, więc jest polarny”
Cząsteczka CO₂ jest liniowa, więc dipole wiązań się znoszą i cała cząsteczka jest niepolarna.
✎Ściąga: Wzory strukturalne i elektronowe cząsteczek, polarność
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Cząsteczka jest polarna, gdy ma spolaryzowane wiązania i momenty dipolowe się nie znoszą.
- Wzór sumaryczny podaje tylko skład (H₂O). Strukturalny (kreskowy) pokazuje, które atomy są połączone; każda kreska to wspólna para elektronowa. Elektronowy (Lewisa) pokazuje też wolne pary, czyli elektrony, które nie tworzą wiązań.
- Polarne: H₂O, NH₃, HCl. Niepolarne: CO₂ i CH₄ (mają spolaryzowane wiązania, ale symetryczne ułożenie je znosi) oraz Cl₂, N₂ (wiązania niespolaryzowane).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile wolnych par elektronowych ma atom tlenu w cząsteczce H₂O?
- A2
- B0
- C3
- D1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2 – Tlen ma 6 elektronów walencyjnych: 2 tworzą wiązania z H, 4 elektrony to dwie wolne pary.
Która cząsteczka jest niepolarna mimo spolaryzowanych wiązań?
- ANH₃
- BCO₂
- CHCl
- DH₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: CO₂ – Liniowy CO₂ ma dwa jednakowe dipole skierowane przeciwnie, więc się znoszą.
Ile elektronów walencyjnych uwzględnisz, rysując wzór elektronowy jonu NH₄⁺?
- A8
- B9
- C5
- D10
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 8 – 5 + 4 · 1 − 1 = 8 (kation ma o jeden elektron mniej).
Który wzór poprawnie przedstawia N₂?
- AN≡N bez wolnych par
- BN–N bez wolnych par
- CN≡N z jedną wolną parą na każdym atomie
- DN=N z dwiema wolnymi parami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: N≡N z jedną wolną parą na każdym atomie – Każdy N ma 5 elektronów: 3 w wiązaniu potrójnym i 2 jako wolna para.
Ile wolnych par ma atom chloru w HCl?
- A0
- B1
- C7
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 3 – Chlor ma 7 elektronów walencyjnych: 1 tworzy wiązanie, a 6 to trzy wolne pary.
Które substancje najlepiej rozpuszczą się w sobie?
- Apolarne w niepolarnych
- Bkażda w każdej
- Cniepolarne w polarnych
- Dpolarne w polarnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: polarne w polarnych – Zasada „podobne rozpuszcza podobne”: np. NaCl w wodzie, jod w heksanie.
Ile wiązań z atomami wodoru tworzy atom azotu w cząsteczce NH₃?
- A3
- B5
- C2
- D1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 3 – Azot ma 5 elektronów walencyjnych: 3 tworzą wiązania N–H, a 2 to wolna para. Razem ma oktet.
Czy cząsteczka Cl₂ jest polarna?
- Anie, bo wiązanie nie jest spolaryzowane
- Bnie da się ustalić
- Ctak, bo zawiera chlor
- Dtak, bo ma wolne pary
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nie, bo wiązanie nie jest spolaryzowane – Dwa takie same atomy mają tę samą elektroujemność, więc ΔEN = 0.
Cały dział „Wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.