1Elektrolity i nieelektrolity
- Dysocjacja jonowa to powstawanie swobodnych jonów w roztworze. W krysztale soli jony już są, ale unieruchomione w sieci. Woda je uwalnia, otaczając cząsteczkami (hydratacja).
- Elektrolit to substancja, której roztwór wodny przewodzi prąd (kwasy, wodorotlenki, sole). Nieelektrolit (cukier, etanol) nie przewodzi.
2Równania dysocjacji
| Grupa | Przykłady |
|---|---|
| kwasy | HCl → H⁺ + Cl⁻; HNO₃ → H⁺ + NO₃⁻ |
| wodorotlenki | NaOH → Na⁺ + OH⁻; Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻ |
| sole | NaCl → Na⁺ + Cl⁻; Al₂(SO₄)₃ → 2Al³⁺ + 3SO₄²⁻ |
- H⁺ to uproszczony zapis jonu H₃O⁺ (proton przyłączony do wody). Kwasy wieloprotonowe dysocjują stopniowo: H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻, potem HSO₄⁻ ⇌ H⁺ + SO₄²⁻. Dysocjują też kwasy organiczne: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺.
- Dobra kontrola: suma ładunków po prawej stronie równa się sumie po lewej. 0,1 mol Al₂(SO₄)₃ daje 0,2 mol Al³⁺ i 0,3 mol SO₄²⁻, czyli 0,5 mol jonów (0,2 · 3 = 0,3 · 2).
Dlaczego stały NaCl nie przewodzi prądu?
Jony są obecne, ale nie mogą się swobodnie przemieszczać.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Stopień dysocjacji i moc elektrolitu
- Wzór: α = nzdys przez nwprow, gdzie α to stopień dysocjacji (bez jednostki, często w %), nzdys – liczba moli cząsteczek zdysocjowanych [mol], nwprow – liczba moli wprowadzonych do roztworu [mol].
- Dane: z 0,1 mol CH₃COOH zdysocjowało 0,0013 mol.
- Obliczenia: α = 0,0013 mol przez 0,1 mol = 0,013 = 1,3%.
- Odpowiedź: stopień dysocjacji wynosi 1,3%.
- Mocne elektrolity dysocjują całkowicie (α ≈ 100%): HCl, HBr, HI, HNO₃, HClO₄, H₂SO₄ (I etap), NaOH, KOH, Ba(OH)₂, Ca(OH)₂ (słabo rozpuszczalny, ale rozpuszczona część dysocjuje całkowicie), prawie wszystkie sole. Słabe częściowo: HF, H₂S, H₂CO₃, CH₃COOH, H₃PO₄, NH₃·H₂O. Zapisujemy je ze strzałką ⇌.
Przeniesienie indeksu do jonu, np. Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + (OH)₂²⁻. Poprawnie jest 2OH⁻.
✎Ściąga: Dysocjacja jonowa, stopień dysocjacji, elektrolity mocne i słabe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dysocjacja jonowa to powstawanie swobodnych jonów w roztworze. W krysztale soli jony już są, ale unieruchomione w sieci. Woda je uwalnia, otaczając cząsteczkami (hydratacja).
- Elektrolit to substancja, której roztwór wodny przewodzi prąd (kwasy, wodorotlenki, sole). Nieelektrolit (cukier, etanol) nie przewodzi.
- Mocne elektrolity dysocjują całkowicie (α ≈ 100%): HCl, HBr, HI, HNO₃, HClO₄, H₂SO₄ (I etap), NaOH, KOH, Ba(OH)₂, Ca(OH)₂ (słabo rozpuszczalny, ale rozpuszczona część dysocjuje całkowicie), prawie wszystkie sole. Słabe częściowo: HF, H₂S, H₂CO₃, CH₃COOH, H₃PO₄, NH₃·H₂O. Zapisujemy je ze strzałką ⇌.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który zapis dysocjacji Ca(OH)₂ jest poprawny?
- ACa(OH)₂ → Ca⁺ + OH⁻
- BCa(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻
- CCa(OH)₂ → Ca²⁺ + (OH)₂²⁻
- DCa(OH)₂ → Ca + 2OH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻ – Ładunki muszą się bilansować: 2+ i 2 · (1−).
Dlaczego stały NaCl nie przewodzi prądu?
- Ama za małą masę
- Bjony są unieruchomione w sieci krystalicznej
- Cnie zawiera jonów
- Djest nieelektrolitem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: jony są unieruchomione w sieci krystalicznej – Jony są obecne, ale nie mogą się swobodnie przemieszczać.
Która substancja jest nieelektrolitem?
- ANaOH
- BNaCl
- Cglukoza
- DHCl
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: glukoza – Roztwór glukozy nie zawiera jonów, więc nie przewodzi prądu.
Ile moli jonów powstaje z 0,1 mol Al₂(SO₄)₃?
- A0,2 mol
- B0,5 mol
- C0,3 mol
- D0,6 mol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 0,5 mol – 0,2 mol Al³⁺ + 0,3 mol SO₄²⁻ = 0,5 mol.
Z 0,2 mol kwasu zdysocjowało 0,004 mol. Ile wynosi α?
- A0,2%
- B5%
- C20%
- D2%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 2% – α = 0,004 mol przez 0,2 mol = 0,02 = 2%.
Który kwas jest słaby?
- AHNO₃
- BHCl
- CHBr
- DCH₃COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COOH – Kwas octowy dysocjuje tylko częściowo; pozostałe praktycznie całkowicie.
Jak zapiszesz pierwszy etap dysocjacji H₂SO₄?
- AH₂SO₄ → H⁺ + SO₄²⁻
- BH₂SO₄ → 2H⁺ + S + 4O
- CH₂SO₄ → H₂ + SO₄
- DH₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻ – Dysocjacja jest stopniowa: najpierw powstaje jon wodorosiarczanowy(VI).
Którą strzałką zapiszesz dysocjację słabego elektrolitu?
- A→
- B↓
- C↑
- D⇌
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ⇌ – Dysocjacja jest procesem odwracalnym, więc używamy strzałki równowagi.
Cały dział „Roztwory i reakcje w roztworach wodnych”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.