1Wiązanie koordynacyjne
- W wiązaniu koordynacyjnym (donorowo-akceptorowym) wspólną parę elektronową dostarcza tylko jeden atom, donor. Drugi atom, akceptor, ma wolny orbital i tę parę przyjmuje.
- Po utworzeniu wiązanie wygląda tak samo jak zwykłe kowalencyjne. Przykłady: NH₄⁺ (N oddaje parę do H⁺), H₃O⁺ i CO.
- Dane: NH₃ + H⁺ → NH₄⁺. Rozumowanie: w NH₃ azot ma wolną parę. H⁺ nie ma elektronów. Para z azotu tworzy czwarte wiązanie N–H.
- Odpowiedź: w NH₄⁺ są cztery równocenne wiązania N–H, w tym jedno koordynacyjne.
2Energia sieci krystalicznej (ponad podstawę)
- Energia sieci to energia wydzielana, gdy z jonów gazowych powstaje 1 mol kryształu jonowego. Tyle samo trzeba dostarczyć, żeby sieć rozbić.
- Rośnie ze wzrostem ładunków jonów i ze spadkiem ich promieni. MgO (Mg²⁺ i O²⁻) topi się w ok. 2850°C, a NaCl (Na⁺ i Cl⁻) w 801°C. Dla soli sodu: NaF > NaCl > NaBr > NaI.
Jak zmienia się energia sieci w szeregu NaF, NaCl, NaBr, NaI?
Rośnie promień anionu, więc jony są dalej od siebie i przyciągają się słabiej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Oddziaływania dipolowe (ponad podstawę)
- Dipol to cząsteczka z jednym końcem δ+ i drugim δ−. Sąsiednie dipole ustawiają się przeciwnymi końcami, np. HCl: oddziaływanie dipol–dipol.
- Jon–dipol: jon przyciąga biegun cząsteczki polarnej. Przykład to hydratacja: Na⁺ otaczają cząsteczki wody atomem O (δ−), a Cl⁻ atomem H (δ+). Dlatego sole rozpuszczają się w wodzie.
- Z grubsza: jon–dipol > wodorowe > dipol–dipol > dyspersyjne (van der Waalsa).
Wiązanie koordynacyjne różni się od zwykłego tylko pochodzeniem pary elektronowej, a nie właściwościami gotowego wiązania.
Myślenie, że w NH₄⁺ jedno wiązanie N–H jest inne od pozostałych. Po utworzeniu wszystkie cztery są jednakowe.
✎Ściąga: Wiązanie koordynacyjne, energia sieci krystalicznej, oddziaływania dipolowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wiązanie koordynacyjne różni się od zwykłego tylko pochodzeniem pary elektronowej, a nie właściwościami gotowego wiązania.
- Energia sieci to energia wydzielana, gdy z jonów gazowych powstaje 1 mol kryształu jonowego. Tyle samo trzeba dostarczyć, żeby sieć rozbić.
- Dipol to cząsteczka z jednym końcem δ+ i drugim δ−. Sąsiednie dipole ustawiają się przeciwnymi końcami, np. HCl: oddziaływanie dipol–dipol.
- Jon–dipol: jon przyciąga biegun cząsteczki polarnej. Przykład to hydratacja: Na⁺ otaczają cząsteczki wody atomem O (δ−), a Cl⁻ atomem H (δ+). Dlatego sole rozpuszczają się w wodzie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym jonie występuje wiązanie koordynacyjne?
- AOH⁻
- BNa⁺
- CCl⁻
- DNH₄⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: NH₄⁺ – W NH₄⁺ azot dostarcza całą parę elektronową do wiązania z H⁺.
Kto jest donorem pary elektronowej w NH₃ + H⁺ → NH₄⁺?
- Ażaden, bo wiązanie jest jonowe
- Bwodór (jon H⁺)
- Coba atomy po równo
- Dazot
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: azot – Azot ma wolną parę. H⁺ jest akceptorem, bo nie ma elektronów.
Która substancja ma wyższą temperaturę topnienia: NaCl czy MgO?
- ANaCl, bo ma mniejsze jony
- Bmają taką samą
- CMgO, bo ma mniejszą masę
- DMgO, bo jony mają większe ładunki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: MgO, bo jony mają większe ładunki – MgO (Mg²⁺, O²⁻) ma znacznie większą energię sieci niż NaCl (Na⁺, Cl⁻).
Jak zmienia się energia sieci w szeregu NaF, NaCl, NaBr, NaI?
- Amaleje
- Bnie zmienia się
- Cnajpierw rośnie, potem maleje
- Drośnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: maleje – Rośnie promień anionu, więc jony są dalej od siebie i przyciągają się słabiej.
Czym różni się wiązanie koordynacyjne od kowalencyjnego w gotowym jonie NH₄⁺?
- Ajest słabsze od pozostałych
- Bniczym, wszystkie cztery wiązania N–H są jednakowe
- Cjest dłuższe
- Djest jonowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: niczym, wszystkie cztery wiązania N–H są jednakowe – Po utworzeniu wiązanie koordynacyjne nie różni się od zwykłego kowalencyjnego.
Co zachodzi podczas hydratacji jonu Na⁺?
- Aotaczają go cząsteczki wody zwrócone atomem O
- Botaczają go cząsteczki wody zwrócone atomami H
- Cjon przyjmuje elektron
- Djon łączy się z innym jonem Na⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: otaczają go cząsteczki wody zwrócone atomem O – Kation przyciąga δ− atomu tlenu w cząsteczce wody (oddziaływanie jon–dipol).
Które oddziaływanie jest zazwyczaj najsłabsze?
- Ajon–dipol
- Bdyspersyjne
- Cwodorowe
- Ddipol–dipol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dyspersyjne – Oddziaływania dyspersyjne (van der Waalsa) są najsłabsze z wymienionych.
Który zapis wskazuje cząsteczkę z wiązaniem koordynacyjnym?
- ACH₄
- BNaCl
- CCO
- DH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CO – W CO jedno z wiązań wielokrotnych jest koordynacyjne (tlen dostarcza parę).
Cały dział „Wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.