ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkoweklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/chemia/teoria-vsepr-hybrydyzacja-i-polarnosc-czasteczek/

Chemia · Wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkowe · kl. 1 · zakres rozszerzony

Teoria VSEPR, hybrydyzacja i polarność cząsteczek

Kształt cząsteczki wynika z tego, że pary elektronowe się odpychają i chcą być jak najdalej od siebie. Z liczby par odczytasz kształt, kąt i hybrydyzację.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1VSEPR: odpychanie par

  • Wokół atomu centralnego liczysz pary elektronowe: wiążące (wiązania σ) i wolne. Ułożą się tak, by były jak najdalej od siebie.
  • Wolna para zajmuje więcej miejsca niż wiążąca, więc zmniejsza kąty między wiązaniami.
OCOCO₂ – liniowa180°BFFFBF₃ – trójkątna płaska120°CHHHHCH₄ – tetraedryczna109,5°NHHHNH₃ – piramida trygonalnaok. 107°OHHH₂O – kątowaok. 104,5°
Kształty cząsteczek: liniowa, trójkątna płaska, tetraedryczna, piramidalna i kątowa (V).

2Hybrydyzacja

  • Hybrydyzacja to mieszanie orbitali atomowych w równocenne orbitale hybrydowe. Typ wyznaczasz z liczby wiązań σ i wolnych par przy atomie: 2 → sp, 3 → sp², 4 → sp³.
  • Wiązania π nie liczysz, bo nie zmieniają układu przestrzennego. Przykład: C w CO₂ ma 2 wiązania σ, więc sp. N w NH₃ ma 3σ + 1 wolną parę = 4, więc sp³.
Cząsteczkaσ + wolne paryHybrydyzacjaKształt i kątPolarna?
CO₂2spliniowa, 180°nie
BF₃3sp²trójkąt płaski, 120°nie
CH₄4sp³tetraedr, 109,5°nie
NH₃3 + 1sp³piramida, ok. 107°tak
H₂O2 + 2sp³kątowa, ok. 104,5°tak
  • Inne przykłady: BeCl₂ i C₂H₂ (sp, 180°), C₂H₄ (sp², 120°).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki kształt ma cząsteczka H₂O?

3Polarność a kształt

  • Cząsteczka jest polarna, gdy dipole wiązań się nie znoszą. W symetrycznych CO₂, BF₃, CH₄ znoszą się, a w H₂O i NH₃ nie.
  • CCl₄ jest niepolarny, a CHCl₃ już polarny: jeden atom H zamiast Cl sprawia, że dipole wiązań się nie znoszą.
Zapamiętaj

Policz σ + wolne pary: 2 daje sp (liniowa), 3 daje sp² (trójkąt), 4 daje sp³ (tetraedr). Wolne pary zmieniają kształt cząsteczki na piramidę lub V.

Uwaga na błąd

Liczenie wiązań π przy ustalaniu hybrydyzacji. Liczysz tylko wiązania σ i wolne pary.

✎Ściąga: Teoria VSEPR, hybrydyzacja i polarność cząsteczek

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Policz σ + wolne pary: 2 daje sp (liniowa), 3 daje sp² (trójkąt), 4 daje sp³ (tetraedr). Wolne pary zmieniają kształt cząsteczki na piramidę lub V.
  • Hybrydyzacja to mieszanie orbitali atomowych w równocenne orbitale hybrydowe. Typ wyznaczasz z liczby wiązań σ i wolnych par przy atomie: 2 → sp, 3 → sp², 4 → sp³.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jaką hybrydyzację ma atom węgla w CO₂?

    1. Asp
    2. Bbrak hybrydyzacji
    3. Csp²
    4. Dsp³
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: sp – Węgiel ma dwa wiązania σ (wiązania π się nie liczą), więc 2 pary, czyli sp.

  2. Jaki kształt ma cząsteczka H₂O?

    1. Aliniowy
    2. Btrójkąt płaski
    3. Ctetraedr
    4. Dkątowy (V)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: kątowy (V) – Tlen ma dwie wiążące i dwie wolne pary, układ sp³, ale kształt to V.

  3. Dlaczego kąt H–O–H (ok. 104,5°) jest mniejszy od 109,5°?

    1. Awoda jest cieczą
    2. Bwiązania są podwójne
    3. Ctlen jest większy od wodoru
    4. Dwolne pary odpychają silniej niż wiążące
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: wolne pary odpychają silniej niż wiążące – Dwie wolne pary na tlenie zajmują więcej miejsca i ściskają kąt między wiązaniami.

  4. Jaki kształt ma cząsteczka NH₃?

    1. Apiramida trygonalna
    2. Bliniowy
    3. Ctrójkąt płaski
    4. Dtetraedr foremny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: piramida trygonalna – Trzy wiązania i jedna wolna para dają kształt piramidy (kąt ok. 107°).

  5. Jaką hybrydyzację ma atom węgla w etenie C₂H₄?

    1. Asp³
    2. Bsp
    3. Csp²
    4. Ds²p²
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: sp² – Każdy węgiel ma 3 wiązania σ (2 z H i 1 z C), więc sp².

  6. Który zestaw kształt–kąt jest poprawny?

    1. ABF₃ – trójkąt płaski, 120°
    2. BNH₃ – liniowy, 180°
    3. CCH₄ – trójkąt płaski, 120°
    4. DCO₂ – kątowy, 104°
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: BF₃ – trójkąt płaski, 120° – BF₃ ma 3 pary wiążące i brak wolnych, więc układ sp² o kącie 120°.

  7. Dlaczego CCl₄ jest niepolarny, mimo spolaryzowanych wiązań C–Cl?

    1. Ama wiązania podwójne
    2. Bchlor nie jest elektroujemny
    3. Cma wolne pary na węglu
    4. Dsymetryczny tetraedr znosi dipole wiązań
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: symetryczny tetraedr znosi dipole wiązań – Cztery jednakowe wiązania w tetraedrze dają zerowy wypadkowy moment dipolowy.

  8. Ile wolnych par ma atom centralny w cząsteczce o kształcie V (H₂O)?

    1. A4
    2. B0
    3. C1
    4. D2
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 2 – Kształt V przy układzie sp³ oznacza dwie wiążące i dwie wolne pary.

Cały dział „Wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 1

Sprzęt, szkło laboratoryjne i zasady BHPMetody pracy w laboratoriumProjektowanie doświadczeń i błędy pomiaroweBudowa atomuIzotopy, masa atomowa i promieniotwórczośćKonfiguracja elektronowa atomówOrbitale, liczby kwantowe, reguła Hunda, zakaz Pauliego i reguła MadelungaUkład okresowy pierwiastkówBloki energetyczne i okresowość właściwości atomówWiązanie jonoweWiązanie kowalencyjne, wiązania σ i πOddziaływania międzycząsteczkowe i wiązanie wodoroweWiązanie koordynacyjne, energia sieci krystalicznej, oddziaływania dipoloweWzory strukturalne i elektronowe cząsteczek, polarnośćWiązanie metaliczne i rodzaje kryształówAlotropia węglaMol, masa molowa i objętość molowa gazówWzór empiryczny i rzeczywistyRównanie Clapeyrona i objętość molowa w dowolnych warunkachObliczenia stechiometryczneWydajność reakcji, nadmiar i niedomiar substratu, skład mieszaninMieszaniny, stężenie procentowe i molowePrzeliczanie stężeń, rozcieńczanie i mieszanie roztworówKoloidy, elektroforeza i zadania ze stężeniamiSzybkość reakcji, katalizator i energia aktywacjiObliczanie szybkości, równanie kinetyczne i rząd reakcjiReakcje odwracalne i równowaga chemicznaStała równowagi i obliczenia stężeń równowagowychEfekty energetyczne reakcji, entalpia i zapis termochemicznyEntalpia tworzenia i spalania, prawo HessaRoztwory, rozpuszczalność i krzywe rozpuszczalnościDysocjacja jonowa, stopień dysocjacji, elektrolity mocne i słabeStała dysocjacji, pK i prawo rozcieńczeń OstwaldaOdczyn roztworu, skala pH i wskaźnikiIloczyn jonowy wody, pH słabych kwasów i zasad, miareczkowanieReakcje zobojętniania i strąceniowe, zapis jonowyIloczyn rozpuszczalności i hydroliza soli słabego kwasu i słabej zasadyReakcje utleniania i redukcji – wprowadzenieTlenki i wodorki: nazwy, otrzymywanie i charakterWodorotlenki: otrzymywanie, charakter i reakcjeKwasy: skład, moc, otrzymywanie i reakcjeSole: rodzaje, nazwy, otrzymywanie i reakcjePoszerzenie systematyki: hydroksosole, tlenki metali przejściowych, LiH i hydroksokompleksy