ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/historia/historia-jako-nauka-zrodla-i-epoki/

Historia · Starożytność · kl. 1

Historia jako nauka: źródła i epoki

Historia to trochę praca detektywa: zbierasz ślady z przeszłości i sprawdzasz, co z nich wynika. Zaczynamy od narzędzi, czyli źródeł, i od podziału dziejów na epoki.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Czym zajmuje się historia

  • Historia to nauka o przeszłości ludzi. Historyk opiera się na źródłach historycznych, czyli śladach przeszłości: tekście, przedmiocie, budowli albo obrazie.
  • Prehistoria (pradzieje) to czasy przed wynalezieniem pisma. Nikt wtedy niczego nie zapisał, więc wiedzę dają głównie wykopaliska.
  • Historiografia to dorobek pisarstwa historycznego: książki i artykuły historyków. To także nauka o tym, jak w różnych czasach opisywano przeszłość.

2Rodzaje źródeł

RodzajCo to jestPrzykładyPisanetekstykroniki, dokumenty, listyMaterialneprzedmioty i budowlenarzędzia, naczynia, muryIkonograficzneobrazyrzeźby, malowidła, fotografieKartograficznemapy i planymapa średniowiecznaUstneprzekazy mówionelegendy, relacje świadków
Rodzaje źródeł historycznych z przykładami
  • Jest też drugi podział. Źródło pierwotne powstało w badanej epoce (na przykład Kodeks Hammurabiego). Źródło wtórne to późniejsze opracowanie, na przykład podręcznik albo książka historyka.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co nazywamy prehistorią?

3Epoki dziejów powszechnych

EpokaLataUmowna granicaPrehistoriado ok. 3500 p.n.e.wynalezienie pismaStarożytnośćok. 3500 p.n.e. –476upadek cesarstwa zachodniorzymskiegoŚredniowiecze476 – 1492odkrycie Ameryki (czasem 1453)Nowożytność1492 – 1789rewolucja francuska (częśćpodręczników: 1815)Wiek XIX1789 – 1914wybuch I wojny światowejWspółczesnośćod 1914/1918do dziś
Epoki dziejów powszechnych i ich umowne granice
  • Granice epok są umowne. Historycy wybierają wydarzenie-symbol, ale nikt nie obudził się w 477 roku w zupełnie innym świecie. Podręczniki różnią się też datami (nowożytność kończy się w 1789 albo w 1815 roku).

4Epoki w dziejach Polski

OkresLata
Czasy Piastów966–1370
Andegawenowie i Jagiellonowie1370–1572
Rzeczpospolita szlacheckaod 1569/1572 do 1795
Czas zaborów1795–1918
II Rzeczpospolita1918–1939
PRL1944/1945–1989
III Rzeczpospolitaod 1989
Zapamiętaj

starożytność trwa od ok. 3500 r. p.n.e. do 476 r., średniowiecze od 476 do 1492 r. (w Polsce zwykle liczy się od 966 r.). Źródło pierwotne pochodzi z epoki, wtórne jest późniejszym opracowaniem.

Uwaga na błąd

Mylenie „źródła pierwotnego” z „prawdziwego”. Pierwotne znaczy tylko „z tamtej epoki”. Kronika pisana z propagandowym zamiarem też jest pierwotna, a trzeba ją czytać ostrożnie.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który okres w dziejach Polski obejmuje lata 1795–1918?

✎Ściąga: Historia jako nauka: źródła i epoki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • starożytność trwa od ok. 3500 r. p.n.e. do 476 r., średniowiecze od 476 do 1492 r. (w Polsce zwykle liczy się od 966 r.). Źródło pierwotne pochodzi z epoki, wtórne jest późniejszym opracowaniem.
  • Historia to nauka o przeszłości ludzi. Historyk opiera się na źródłach historycznych, czyli śladach przeszłości: tekście, przedmiocie, budowli albo obrazie.
  • Prehistoria (pradzieje) to czasy przed wynalezieniem pisma. Nikt wtedy niczego nie zapisał, więc wiedzę dają głównie wykopaliska.
  • Historiografia to dorobek pisarstwa historycznego: książki i artykuły historyków. To także nauka o tym, jak w różnych czasach opisywano przeszłość.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest źródło historyczne?

    1. AKażdym śladem przeszłości, z którego historyk poznaje dzieje
    2. BWyłącznie dokumentem pisanym
    3. CPodręcznikiem szkolnym
    4. DWymyśloną opowieścią o przeszłości
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Każdym śladem przeszłości, z którego historyk poznaje dzieje – Źródłem może być tekst, przedmiot, budowla albo obraz.

  2. Co nazywamy prehistorią?

    1. ACzasy po upadku Rzymu
    2. BDzieje pierwszych Piastów
    3. CCzasy przed wynalezieniem pisma
    4. DOkres od rewolucji francuskiej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Czasy przed wynalezieniem pisma – Przed pismem nie powstawały teksty, więc wiedzę dają znaleziska.

  3. Który rok umownie kończy starożytność?

    1. A1453
    2. B1492
    3. C966
    4. D476
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 476 – W 476 r. Odoaker zdetronizował ostatniego cesarza zachodniorzymskiego.

  4. Mapa z XVI wieku jest źródłem...

    1. Amaterialnym
    2. Bkartograficznym
    3. Custnym
    4. Dpisanym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: kartograficznym – Źródła kartograficzne to mapy i plany.

  5. Które z podanych jest źródłem wtórnym?

    1. AGrot włóczni z wykopalisk
    2. BWspółczesny podręcznik o średniowieczu
    3. CList średniowiecznego króla
    4. DKodeks Hammurabiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Współczesny podręcznik o średniowieczu – Wtórne powstaje później i opisuje epokę z zewnątrz.

  6. Czym jest historiografia?

    1. ANauką o herbach
    2. BNauką o monetach
    3. CDorobkiem pisarstwa historycznego i nauką o nim
    4. DZbiorem prawa rzymskiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Dorobkiem pisarstwa historycznego i nauką o nim – Historiografia to to, co historycy napisali o przeszłości, oraz badanie tych tekstów.

  7. Który okres w dziejach Polski obejmuje lata 1795–1918?

    1. ACzasy Piastów
    2. BPRL
    3. CCzas zaborów
    4. DII Rzeczpospolita
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Czas zaborów – Po III rozbiorze Polska nie istniała jako państwo aż do 1918 roku.

  8. Dlaczego granice epok nazywamy umownymi?

    1. ABo nikt nie zna dokładnych dat
    2. BBo każda epoka trwała dokładnie 1000 lat
    3. CBo historycy wybierają symboliczne wydarzenie, a zmiany trwały długo
    4. DBo granice zmieniają się co roku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Bo historycy wybierają symboliczne wydarzenie, a zmiany trwały długo – Podział służy porządkowaniu wiedzy, a nie opisuje nagłej zmiany życia ludzi.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 1

Krytyka źródeł i nauki pomocnicze historiiJak czytać źródła: porównania i argumentyMapa, obraz i chronologia: praca ze źródłem krok po krokuPradzieje i rewolucja neolitycznaCywilizacje Bliskiego WschoduCywilizacje Indii i ChinPolis, Sparta i AtenyWojny grecko-perskie i wojna peloponeskaAleksander Wielki i świat hellenistycznyReligia i kultura starożytnych GrekówGeografia, kolonizacja i najstarsze kultury GrecjiOcena demokracji ateńskiej i edukacja klasycznaPaństwo Aleksandra i nauka hellenistycznaRepublika rzymska i podbojeOd Cezara do cesarstwaKryzys i upadek cesarstwa zachodniegoReligia Rzymian i początki chrześcijaństwaKultura i dziedzictwo RzymianPoczątki Rzymu, ekspansja i kryzys republikiPax Romana, Barbaricum i dziedzictwo antykuPowtórka: starożytność w pigułceBizancjum i świat islamuUstrój Bizancjum i etapy ekspansji arabskiejPaństwo Franków i Karol WielkiMnisi iroszkoccy, Normanowie i ocena renesansu karolińskiegoPaństwo Ottonów i Święte CesarstwoNowe państwa w Europie i chrystianizacjaSłowianie i państwa Europy Środkowo-WschodniejFeudalizm i społeczeństwo stanoweSpór cesarza z papieżemKrucjaty i zakony rycerskieRolnictwo, miasta i handel w XI–XIII w.Zakony, etos rycerski, Mongołowie i rekonkwistaRepubliki kupieckie, Hanza i klimatMieszko I i chrzest PolskiBolesław Chrobry i pierwsza koronaKryzys i odbudowa monarchii pierwszych PiastówPlemiona, organizacja państwa i spory pierwszych PiastówRozbicie dzielnicowe i zagrożenia XIII wiekuLokacje i zmiany gospodarcze XII–XIII wiekuPrzezwyciężenie rozbicia i Władysław ŁokietekKazimierz Wielki, ostatni PiastWielokulturowość Polski Kazimierza WielkiegoWalki o tron i prawo niemieckie a polskieKryzys idei uniwersalnej i monarchie stanoweEuropa XIV–XV wieku: wojna stuletnia i nowa mapaUpadek Konstantynopola i ekspansja osmańskaCzarna śmierć, schizma, bunty i herezjeKultura średniowiecza i sztuka romańska oraz gotyckaUniwersytety, scholastyka i krąg cywilizacji łacińskiejOd Andegawenów do unii polsko-litewskiejStosunki polsko-krzyżackie i bitwa pod GrunwaldemKazimierz Jagiellończyk i wojna trzynastoletniaPrzywileje szlacheckie i monarchia stanowa w PolsceOcena unii, szkoła prawa narodów i polityka JagiellonówPowtórka: średniowiecze w pigułce