ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Średniowieczeklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/historia/kultura-sredniowiecza-i-sztuka-romanska-oraz-gotycka/

Historia · Średniowiecze · kl. 1

Kultura średniowiecza i sztuka romańska oraz gotycka

Średniowieczna Europa miała jedną wiarę, jeden język nauki i podobne kościoły od Hiszpanii po Polskę. To dlatego mówimy o uniwersalizmie.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Jak myślano o świecie

  • Uniwersalizm: wspólne wzorce w całej Europie łacińskiej (łacina, chrześcijaństwo, etos rycerski, gotyk).
  • Teocentryzm: Bóg jest w centrum świata i wszystkiego. Symbolizm i alegoryzm: rzeczy znaczą więcej niż widać (lew to Chrystus, owca to wierny).

2Nauka

  • Scholastyka godziła wiarę z rozumem. Uniwersytety (Bolonia, Paryż, Oksford) uczyły siedmiu sztuk wyzwolonych.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza teocentryzm?

3Sztuka

CechaRomanika (X–XIIIw.)Gotyk (od XII w.)Murygrube, masywnecieńsze, wsparte przyporamiOknamałe, półkolisteduże, ostrołukowe, z witrażamiŁukpółokrągłyostry (ostrołuk)Sklepieniekolebkowe, krzyżowekrzyżowo-żebrowePrzykłady wPolsceTum, Tynieckatedra na Wawelu, kościółMariacki
Styl romański i gotycki
  • Przykłady w regionie: romańskie Tum koło Łęczycy i Tyniec koło Krakowa, gotyckie katedra na Wawelu i kościół Mariacki w Krakowie.

4Kultura polska

  • Dzieje Polski opisywali Gall Anonim, Wincenty Kadłubek i Jan Długosz. Najstarszą polską pieśnią religijną jest Bogurodzica. Według Długosza rycerstwo śpiewało ją przed bitwą pod Grunwaldem. Wiedzę przekazywały szkoły katedralne.
  • Chrześcijaństwo łacińskie włączyło polską kulturę do kręgu zachodniego.
Zapamiętaj

uniwersalizm (łacina, wiara, rycerstwo, gotyk), teocentryzm, symbolizm. Romański: grube mury i łuk półokrągły, gotyk: łuk ostry, witraże i przypory. Kroniki: Gall, Kadłubek, Długosz.

Uwaga na błąd

Mylenie łuków. Romański ma łuk półokrągły, gotycki ostry (ostrołuk).

Sprawdź, czy rozumiesz

Co jest cechą gotyku?

✎Ściąga: Kultura średniowiecza i sztuka romańska oraz gotycka

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • uniwersalizm (łacina, wiara, rycerstwo, gotyk), teocentryzm, symbolizm. Romański: grube mury i łuk półokrągły, gotyk: łuk ostry, witraże i przypory. Kroniki: Gall, Kadłubek, Długosz.
  • Uniwersalizm: wspólne wzorce w całej Europie łacińskiej (łacina, chrześcijaństwo, etos rycerski, gotyk).
  • Teocentryzm: Bóg jest w centrum świata i wszystkiego. Symbolizm i alegoryzm: rzeczy znaczą więcej niż widać (lew to Chrystus, owca to wierny).
  • Scholastyka godziła wiarę z rozumem. Uniwersytety (Bolonia, Paryż, Oksford) uczyły siedmiu sztuk wyzwolonych.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym charakteryzuje się styl romański?

    1. AKolumnami jońskimi
    2. BGrubymi murami i łukiem półokrągłym
    3. CKopułą
    4. DOstrymi łukami i witrażami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Grubymi murami i łukiem półokrągłym – Okna były małe.

  2. Co jest cechą gotyku?

    1. AKopuły
    2. BMałe okna
    3. CŁuk ostry, sklepienie żebrowe, przypory, witraże
    4. DGrube mury
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Łuk ostry, sklepienie żebrowe, przypory, witraże – Dzięki przyporom mury były cieńsze, a okna większe.

  3. Który zabytek w Polsce jest romański?

    1. AKolegiata w Tumie
    2. BZamek w Malborku
    3. CKościół Mariacki w Krakowie
    4. DKatedra na Wawelu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Kolegiata w Tumie – Tum koło Łęczycy to romańska kolegiata.

  4. Który zabytek jest gotycki?

    1. APanteon
    2. BTyniec
    3. CKościół Mariacki w Krakowie
    4. DTum
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Kościół Mariacki w Krakowie – Mariacki ma strzeliste wieże i witraże.

  5. Co oznacza teocentryzm?

    1. ABóg stoi w centrum myślenia o świecie
    2. BNatura jest bogiem
    3. CCzłowiek jest najważniejszy
    4. DPaństwo jest najważniejsze
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Bóg stoi w centrum myślenia o świecie – Cecha myślenia średniowiecznego.

  6. Kto opisał dzieje Polski w kronice w XV w.?

    1. AJan Kochanowski
    2. BWincenty Kadłubek
    3. CGall Anonim
    4. DJan Długosz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Jan Długosz – Gall pisał na początku XII w., Kadłubek na przełomie XII i XIII w.

  7. Co to jest scholastyka?

    1. ANauka o herbach
    2. BRodzaj sztuki
    3. CZakon
    4. DPróba pogodzenia wiary z rozumem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Próba pogodzenia wiary z rozumem – Rozwijała się na uniwersytetach.

  8. Co to jest Bogurodzica?

    1. AKatedra
    2. BNajstarsza polska pieśń religijna
    3. CObraz
    4. DKronika
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Najstarsza polska pieśń religijna – Znamy ją ze średniowiecznych rękopisów (najstarszy z początku XV w.).

Cały dział „Średniowiecze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 1

Historia jako nauka: źródła i epokiKrytyka źródeł i nauki pomocnicze historiiJak czytać źródła: porównania i argumentyMapa, obraz i chronologia: praca ze źródłem krok po krokuPradzieje i rewolucja neolitycznaCywilizacje Bliskiego WschoduCywilizacje Indii i ChinPolis, Sparta i AtenyWojny grecko-perskie i wojna peloponeskaAleksander Wielki i świat hellenistycznyReligia i kultura starożytnych GrekówGeografia, kolonizacja i najstarsze kultury GrecjiOcena demokracji ateńskiej i edukacja klasycznaPaństwo Aleksandra i nauka hellenistycznaRepublika rzymska i podbojeOd Cezara do cesarstwaKryzys i upadek cesarstwa zachodniegoReligia Rzymian i początki chrześcijaństwaKultura i dziedzictwo RzymianPoczątki Rzymu, ekspansja i kryzys republikiPax Romana, Barbaricum i dziedzictwo antykuPowtórka: starożytność w pigułceBizancjum i świat islamuUstrój Bizancjum i etapy ekspansji arabskiejPaństwo Franków i Karol WielkiMnisi iroszkoccy, Normanowie i ocena renesansu karolińskiegoPaństwo Ottonów i Święte CesarstwoNowe państwa w Europie i chrystianizacjaSłowianie i państwa Europy Środkowo-WschodniejFeudalizm i społeczeństwo stanoweSpór cesarza z papieżemKrucjaty i zakony rycerskieRolnictwo, miasta i handel w XI–XIII w.Zakony, etos rycerski, Mongołowie i rekonkwistaRepubliki kupieckie, Hanza i klimatMieszko I i chrzest PolskiBolesław Chrobry i pierwsza koronaKryzys i odbudowa monarchii pierwszych PiastówPlemiona, organizacja państwa i spory pierwszych PiastówRozbicie dzielnicowe i zagrożenia XIII wiekuLokacje i zmiany gospodarcze XII–XIII wiekuPrzezwyciężenie rozbicia i Władysław ŁokietekKazimierz Wielki, ostatni PiastWielokulturowość Polski Kazimierza WielkiegoWalki o tron i prawo niemieckie a polskieKryzys idei uniwersalnej i monarchie stanoweEuropa XIV–XV wieku: wojna stuletnia i nowa mapaUpadek Konstantynopola i ekspansja osmańskaCzarna śmierć, schizma, bunty i herezjeUniwersytety, scholastyka i krąg cywilizacji łacińskiejOd Andegawenów do unii polsko-litewskiejStosunki polsko-krzyżackie i bitwa pod GrunwaldemKazimierz Jagiellończyk i wojna trzynastoletniaPrzywileje szlacheckie i monarchia stanowa w PolsceOcena unii, szkoła prawa narodów i polityka JagiellonówPowtórka: średniowiecze w pigułce