ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/historia/krytyka-zrodel-i-nauki-pomocnicze-historii/

Historia · Starożytność · kl. 1 · zakres rozszerzony

Krytyka źródeł i nauki pomocnicze historii

Dobry historyk nie wierzy źródłu na słowo. Najpierw sprawdza, skąd ono pochodzi, a potem, czy można wierzyć temu, co w nim napisano.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Krytyka źródła

  • Krytyka zewnętrzna pyta o samo źródło. Kto je stworzył? Kiedy i gdzie? Czy to nie fałszerstwo?
  • Krytyka wewnętrzna pyta o treść. Czy autor widział wydarzenia na własne oczy? Po co pisał i dla kogo? Czy czegoś nie ukrywa?
  • Przykład: kronika spisana dla fundatora może przesadnie chwalić jego czyny. Nie wyrzucasz jej do kosza, tylko czytasz ostrożniej i porównujesz z innymi źródłami.

2Nauki pomocnicze historii

NaukaCzym się zajmujeDo czego się przydaje
Genealogiarodowodykto był dzieckiem którego władcy
Chronologiadatowanie i rachuba czasuustalenie, kiedy coś się stało
Archiwistykazasoby archiwówgdzie znaleźć dokumenty
Paleografiaczytanie dawnego pismaodczytanie średniowiecznego rękopisu
Heraldykaherbyrozpoznanie rodu albo miasta
  • Ponad wymagania: numizmatyka zajmuje się monetami, a sfragistyka pieczęciami.
Sprawdź, czy rozumiesz

Która nauka zajmuje się czytaniem dawnego pisma?

3Wiek to nie to samo co rok

  • Wiek liczy 100 lat. I wiek n.e. to lata 1–100, więc rok 1410 należy do XV wieku (lata 1401–1500). Rok 1900 to jeszcze XIX wiek.
  • Przed naszą erą liczysz wstecz: 753 r. p.n.e. był wcześniej niż 509 r. p.n.e.

4Różne oceny tego samego

  • Historycy oceniają te same wydarzenia różnie. Mają inne źródła, żyją w innych czasach i mają inne poglądy.
  • Przykład: chrzest Mieszka I jedni uznają za decyzję polityczną (sojusz z Czechami, ochrona przed Niemcami), inni za religijną. Każdy ma argumenty.
Zapamiętaj

krytyka zewnętrzna sprawdza autentyczność i autora, a wewnętrzna wiarygodność treści, intencję autora i odbiorcę.

Uwaga na błąd

Rok 1900 to XX wiek. Nie, XX wiek zaczyna się w 1901 roku, a 1900 jest ostatnim rokiem XIX wieku.

Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego historycy mogą inaczej oceniać chrzest Mieszka I?

✎Ściąga: Krytyka źródeł i nauki pomocnicze historii

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • krytyka zewnętrzna sprawdza autentyczność i autora, a wewnętrzna wiarygodność treści, intencję autora i odbiorcę.
  • Krytyka zewnętrzna pyta o samo źródło. Kto je stworzył? Kiedy i gdzie? Czy to nie fałszerstwo?
  • Krytyka wewnętrzna pyta o treść. Czy autor widział wydarzenia na własne oczy? Po co pisał i dla kogo? Czy czegoś nie ukrywa?
  • Wiek liczy 100 lat. I wiek n.e. to lata 1–100, więc rok 1410 należy do XV wieku (lata 1401–1500). Rok 1900 to jeszcze XIX wiek.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co sprawdzasz w krytyce zewnętrznej źródła?

    1. AIntencję autora
    2. BAutentyczność, autora oraz czas i miejsce powstania
    3. CWiarygodność opisanych faktów
    4. DZgodność treści z innymi relacjami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Autentyczność, autora oraz czas i miejsce powstania – Krytyka zewnętrzna dotyczy pochodzenia źródła.

  2. Co sprawdzasz w krytyce wewnętrznej?

    1. AMiejsce przechowywania źródła
    2. BPismo i język dokumentu
    3. CWiek pergaminu
    4. DWiarygodność treści, cel autora i odbiorcę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wiarygodność treści, cel autora i odbiorcę – To pytanie o to, czy można wierzyć temu, co autor napisał.

  3. Która nauka zajmuje się czytaniem dawnego pisma?

    1. APaleografia
    2. BHeraldyka
    3. CGenealogia
    4. DArchiwistyka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Paleografia – Paleografia pomaga odczytać rękopisy.

  4. Którą naukę wykorzystasz, żeby rozpoznać ród po tarczy herbowej?

    1. APaleografię
    2. BNumizmatykę
    3. CHeraldykę
    4. DChronologię
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Heraldykę – Heraldyka bada herby.

  5. Do którego wieku należy rok 1410?

    1. AXV
    2. BXIV
    3. CXIII
    4. DXVI
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: XV – Lata 1401–1500 to XV wiek.

  6. Który rok był wcześniej?

    1. A753 r. p.n.e.
    2. B509 r. p.n.e.
    3. C44 r. p.n.e.
    4. D31 r. p.n.e.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 753 r. p.n.e. – Przed naszą erą większa liczba oznacza wcześniejszy rok.

  7. Czym zajmuje się genealogia?

    1. ARodowodami
    2. BPieczęciami
    3. CMapami
    4. DMonetami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Rodowodami – Genealogia ustala pokrewieństwa, np. w rodzie Piastów.

  8. Dlaczego historycy mogą inaczej oceniać chrzest Mieszka I?

    1. ABo oceniają tylko po herbach
    2. BMają inne źródła, poglądy i żyją w innych czasach
    3. CBo chrzest odbył się w kilku latach
    4. DBo nie ma żadnych źródeł o chrzcie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Mają inne źródła, poglądy i żyją w innych czasach – Różnice w ocenach wynikają z odmiennego doboru źródeł i punktu widzenia.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 1

Historia jako nauka: źródła i epokiJak czytać źródła: porównania i argumentyMapa, obraz i chronologia: praca ze źródłem krok po krokuPradzieje i rewolucja neolitycznaCywilizacje Bliskiego WschoduCywilizacje Indii i ChinPolis, Sparta i AtenyWojny grecko-perskie i wojna peloponeskaAleksander Wielki i świat hellenistycznyReligia i kultura starożytnych GrekówGeografia, kolonizacja i najstarsze kultury GrecjiOcena demokracji ateńskiej i edukacja klasycznaPaństwo Aleksandra i nauka hellenistycznaRepublika rzymska i podbojeOd Cezara do cesarstwaKryzys i upadek cesarstwa zachodniegoReligia Rzymian i początki chrześcijaństwaKultura i dziedzictwo RzymianPoczątki Rzymu, ekspansja i kryzys republikiPax Romana, Barbaricum i dziedzictwo antykuPowtórka: starożytność w pigułceBizancjum i świat islamuUstrój Bizancjum i etapy ekspansji arabskiejPaństwo Franków i Karol WielkiMnisi iroszkoccy, Normanowie i ocena renesansu karolińskiegoPaństwo Ottonów i Święte CesarstwoNowe państwa w Europie i chrystianizacjaSłowianie i państwa Europy Środkowo-WschodniejFeudalizm i społeczeństwo stanoweSpór cesarza z papieżemKrucjaty i zakony rycerskieRolnictwo, miasta i handel w XI–XIII w.Zakony, etos rycerski, Mongołowie i rekonkwistaRepubliki kupieckie, Hanza i klimatMieszko I i chrzest PolskiBolesław Chrobry i pierwsza koronaKryzys i odbudowa monarchii pierwszych PiastówPlemiona, organizacja państwa i spory pierwszych PiastówRozbicie dzielnicowe i zagrożenia XIII wiekuLokacje i zmiany gospodarcze XII–XIII wiekuPrzezwyciężenie rozbicia i Władysław ŁokietekKazimierz Wielki, ostatni PiastWielokulturowość Polski Kazimierza WielkiegoWalki o tron i prawo niemieckie a polskieKryzys idei uniwersalnej i monarchie stanoweEuropa XIV–XV wieku: wojna stuletnia i nowa mapaUpadek Konstantynopola i ekspansja osmańskaCzarna śmierć, schizma, bunty i herezjeKultura średniowiecza i sztuka romańska oraz gotyckaUniwersytety, scholastyka i krąg cywilizacji łacińskiejOd Andegawenów do unii polsko-litewskiejStosunki polsko-krzyżackie i bitwa pod GrunwaldemKazimierz Jagiellończyk i wojna trzynastoletniaPrzywileje szlacheckie i monarchia stanowa w PolsceOcena unii, szkoła prawa narodów i polityka JagiellonówPowtórka: średniowiecze w pigułce