1Jak czytać źródło
- Analiza źródła krok po kroku – zadaj pięć pytań:
- 1. Kto jest autorem? Świadek, uczestnik, czy ktoś, kto pisał później?
- 2. Kiedy i gdzie powstało? Przed wydarzeniem, w trakcie czy po nim?
- 3. Po co powstało? Ma informować, przekonywać, a może chwalić władzę?
- 4. Dla kogo? Dla władz, dla zwykłych ludzi, dla zagranicy?
- 5. Jak wiarygodne jest? Czy autor znał wydarzenia i czy miał w nich interes?
- Źródło propagandowe też jest cenne. Nawet gdy kłamie, pokazuje cele nadawcy i to, co chciał wmówić odbiorcom.
- Rodzaje źródeł: pisane, ikonograficzne (obrazy, plakaty, fotografie), materialne, mapy i statystyki. Najlepiej łączyć kilka.
2Mapa, dane, chronologia
- Mapa: sprawdź tytuł i legendę, czas, jakie granice i miejsca są zaznaczone.
- Dane statystyczne: ustal, czego dotyczą, w jakim roku i czy podano procenty, czy liczby. Przykład: wykres spisu z 1931 roku pokazuje procent ludności według języka ojczystego (przybliżenie narodowości), a nie liczby mieszkańców miast.
- Chronologia: zapisz daty jako lata (i wieki), ułóż wydarzenia od najwcześniejszego i sprawdź, co było przyczyną, a co skutkiem. Uważaj na daty rosyjskie sprzed 1918 roku (kalendarz juliański).
Który zestaw pytań służy ocenie wiarygodności źródła?
Autor, który nie był świadkiem lub miał interes, bywa mniej wiarygodny.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Fakt, opinia, ocena
- Fakt można sprawdzić (data, wydarzenie). Opinia i ocena wyrażają stanowisko. Oceny w historii wymagają kryteriów: motywów, wiedzy ludzi w danym czasie i skutków.
4Argument historyczny
- Argument łączy fakt z tezą i wyjaśnia, dlaczego fakt ją potwierdza.
- Przykład: teza „Wielki kryzys sprzyjał dojściu Hitlera do władzy”. Fakt: w Niemczech było ok. 6 milionów bezrobotnych, a NSDAP w 1932 roku była największą partią. Wyjaśnienie: bezrobotni szukali radykalnych rozwiązań.
źródło = kto, kiedy, po co, dla kogo i jak wiarygodne. Fakt to coś, co można sprawdzić. Argument = fakt + wyjaśnienie, dlaczego popiera tezę.
Wymienianie faktów bez wyjaśnienia. Sama nazwa wydarzenia lub data nie jest argumentem.
Dlaczego sama nazwa wydarzenia nie jest argumentem?
Argument wymaga faktu i wyjaśnienia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Źródła historyczne i argumentacja w historii
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- źródło = kto, kiedy, po co, dla kogo i jak wiarygodne. Fakt to coś, co można sprawdzić. Argument = fakt + wyjaśnienie, dlaczego popiera tezę.
- Źródło propagandowe też jest cenne. Nawet gdy kłamie, pokazuje cele nadawcy i to, co chciał wmówić odbiorcom.
- Mapa: sprawdź tytuł i legendę, czas, jakie granice i miejsca są zaznaczone.
- Dane statystyczne: ustal, czego dotyczą, w jakim roku i czy podano procenty, czy liczby. Przykład: wykres spisu z 1931 roku pokazuje procent ludności według języka ojczystego (przybliżenie narodowości), a nie liczby mieszkańców miast.
- Chronologia: zapisz daty jako lata (i wieki), ułóż wydarzenia od najwcześniejszego i sprawdź, co było przyczyną, a co skutkiem. Uważaj na daty rosyjskie sprzed 1918 roku (kalendarz juliański).
- Fakt można sprawdzić (data, wydarzenie). Opinia i ocena wyrażają stanowisko. Oceny w historii wymagają kryteriów: motywów, wiedzy ludzi w danym czasie i skutków.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które pytanie NIE należy do podstawowych pytań o źródło?
- AJak wiarygodne jest?
- BKto jest autorem?
- CPo co powstało?
- DIle kosztuje wydanie źródła?
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ile kosztuje wydanie źródła? – Podstawowe pytania to autor, czas i miejsce, cel, adresat i wiarygodność.
Źródło propagandowe
- Azawsze jest prawdziwe
- Bjest wartościowe, bo pokazuje cele nadawcy
- Czawsze jest fałszywe
- Dnie nadaje się do badań
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: jest wartościowe, bo pokazuje cele nadawcy – Propaganda zdradza intencje autorów, nawet gdy przekłamuje fakty.
Faktem historycznym jest
- A„Pakt to wielka zdrada”
- B„Pakt był nieuchronny”
- C„Pakt Ribbentrop–Mołotow podpisano 23 VIII 1939”
- D„Pakt był błędem”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: „Pakt Ribbentrop–Mołotow podpisano 23 VIII 1939” – Datę można sprawdzić w źródłach, a pozostałe zdania to oceny.
Który zapis jest oceną?
- A„Prezydenta wybierało Zgromadzenie Narodowe”
- B„Konstytucję uchwalono w 1921”
- C„Konstytucja marcowa była zbyt demokratyczna”
- D„Konstytucja ustanowiła Sejm i Senat”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: „Konstytucja marcowa była zbyt demokratyczna” – Ocena wyraża opinię i wymaga uzasadnienia.
Argument historyczny składa się z
- Asamej daty
- Bfaktu, tezy i wyjaśnienia ich związku
- Csamego cytatu
- Dlisty nazwisk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: faktu, tezy i wyjaśnienia ich związku – Fakt wspiera tezę dopiero po wyjaśnieniu, dlaczego ją potwierdza.
Co powinieneś sprawdzić, analizując wykres z danymi?
- ATemat, rok i jednostkę (liczby czy procenty)
- BNic, bo dane są zawsze jasne
- CTylko kolory słupków
- DWyłącznie tytuł
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Temat, rok i jednostkę (liczby czy procenty) – Błędne odczytanie jednostki to częsty błąd maturalny.
Który zestaw pytań służy ocenie wiarygodności źródła?
- ACzy źródło jest ładne?
- BIle stron ma źródło?
- CCzy autor znał wydarzenia i czy miał w nich interes?
- DCzy źródło jest długie?
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Czy autor znał wydarzenia i czy miał w nich interes? – Autor, który nie był świadkiem lub miał interes, bywa mniej wiarygodny.
Dlaczego sama nazwa wydarzenia nie jest argumentem?
- ABo nazwy są zakazane
- BBo argument musi być długi
- CNie wyjaśnia, dlaczego wspiera tezę
- DBo trzeba podać dwie nazwy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Nie wyjaśnia, dlaczego wspiera tezę – Argument wymaga faktu i wyjaśnienia.
Cały dział „Warsztat historyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.