ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Ekspresja genów i dziedziczenieklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/biologia/allele-i-krzyzowki-jednogenowe/

Biologia · Ekspresja genów i dziedziczenie · kl. 2

Allele i krzyżówki jednogenowe

Opanujesz język genetyki (allel, genotyp, fenotyp), rodzaje dominacji i układanie krzyżówek jednogenowych w szachownicy Punnetta.

ok. 4 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Podstawowe pojęcia

  • Gen to odcinek DNA wpływający na cechę, a allel to jedna z jego wersji. Osobnik ma po dwa allele genu (po jednym od każdego rodzica).
  • Homozygota ma dwa takie same allele (AA lub aa), heterozygota dwa różne (Aa).
  • Genotyp to zestaw alleli, fenotyp to cechy, które widać. Fenotyp to wynik genotypu i środowiska.

2Rodzaje dziedziczenia

RodzajCo widać u heterozygotyPrzykład
Dominacja pełnaallel dominujący maskuje recesywnyAa wygląda jak AA
Dominacja niepełnafenotyp pośredniróżowe kwiaty z czerwonych i białych
Kodominacjaoba allele ujawniają się narazgrupa krwi AB
  • Allele wielokrotne: w populacji są więcej niż dwa allele genu, ale osobnik nadal ma tylko dwa. W układzie AB0 są allele IA, IB (kodominujące) i i (recesywny). Grupa A to IAIA lub IAi, grupa B to IBIB lub IBi, grupa AB to IAIB, grupa 0 to ii.
Zapamiętaj

Łatwo to zapamiętać: w dominacji pełnej heterozygota „udaje” homozygotę dominującą, w niepełnej jest „mieszanką”, w kodominacji pokazuje „obie cechy naraz”.

Sprawdź, czy rozumiesz

Mężczyzna ma grupę krwi AB. Jaki jest jego genotyp w układzie AB0?

3Krzyżówka jednogenowa

  • Przykład krok po kroku (groch: barwa żółta nasion dominuje nad zieloną):
  • 1) Oznaczenia alleli: A – barwa żółta, a – barwa zielona.
  • 2) Genotypy rodziców: Aa × Aa (obie rośliny żółte, heterozygoty).
  • 3) Gamety: każdy rodzic tworzy gamety A i a (po 1 przez 2), bo gameta niesie jeden allel.
  • 4) Szachownica Punnetta: AA, Aa, Aa, aa.
gamety ojcagamety matkiAAaaAAAaAaaagenotypy 1 AA : 2 Aa : 1 aafenotypy 3 : 1
Aa × Aa daje genotypy 1 : 2 : 1 i fenotypy 3 : 1.
  • 5) Wynik: genotypy 1 AA : 2 Aa : 1 aa, fenotypy 3 żółte : 1 zielone. Odpowiedź: P(nasiona zielone) = 1 przez 4 = 25%.
  • Dla porównania Aa × aa daje 1 Aa : 1 aa, czyli fenotypy 1 : 1.
  • Krzyżówka testowa: osobnika o fenotypie dominującym krzyżujesz z homozygotą recesywną (aa). Jeśli całe potomstwo ma cechę dominującą, badany był AA. Jeśli połowa ma cechę recesywną, badany był Aa.
  • Sens „praw Mendla” (same nazwy nie są wymagane): allele jednego genu trafiają do różnych gamet, a geny niesprzężone dziedziczą się niezależnie. Warunki: brak sprzężenia, brak oddziaływań alleli, równe szanse zapłodnienia.
Uwaga na błąd

Stosunek 3 : 1 dotyczy fenotypów, a nie genotypów. Genotypy w tej krzyżówce to 1 : 2 : 1.

Uwaga na błąd

Rodzice mogą mieć 4 dzieci i żadne nie musi być „recesywne”: stosunki liczbowe to prawdopodobieństwa, a nie gwarancja dla każdej rodziny.

✎Ściąga: Allele i krzyżówki jednogenowe

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Łatwo to zapamiętać: w dominacji pełnej heterozygota „udaje” homozygotę dominującą, w niepełnej jest „mieszanką”, w kodominacji pokazuje „obie cechy naraz”.
  • Gen to odcinek DNA wpływający na cechę, a allel to jedna z jego wersji. Osobnik ma po dwa allele genu (po jednym od każdego rodzica).
  • Homozygota ma dwa takie same allele (AA lub aa), heterozygota dwa różne (Aa).
  • Genotyp to zestaw alleli, fenotyp to cechy, które widać. Fenotyp to wynik genotypu i środowiska.
  • Allele wielokrotne: w populacji są więcej niż dwa allele genu, ale osobnik nadal ma tylko dwa. W układzie AB0 są allele IA, IB (kodominujące) i i (recesywny). Grupa A to IAIA lub IAi, grupa B to IBIB lub IBi, grupa AB to IAIB, grupa 0 to ii.
  • Przykład krok po kroku (groch: barwa żółta nasion dominuje nad zieloną):
  • Krzyżówka testowa: osobnika o fenotypie dominującym krzyżujesz z homozygotą recesywną (aa). Jeśli całe potomstwo ma cechę dominującą, badany był AA. Jeśli połowa ma cechę recesywną, badany był Aa.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Rodzice mają genotypy Aa i Aa (A – dominujący). Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie miało fenotyp recesywny?

    1. A1 przez 4
    2. B0
    3. C1 przez 2
    4. D3 przez 4
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 1 przez 4 – Tylko genotyp aa daje fenotyp recesywny, a w krzyżówce Aa × Aa stanowi on 1 przez 4 potomstwa.

  2. W krzyżówce Aa × aa stosunek fenotypów dominujący : recesywny wynosi:

    1. A1 : 2 : 1
    2. B1 : 0
    3. C3 : 1
    4. D1 : 1
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1 : 1 – Aa × aa daje połowę Aa (cecha dominująca) i połowę aa (cecha recesywna).

  3. Rośliny o kwiatach czerwonych skrzyżowano z roślinami o kwiatach białych. Wszystkie potomne mają kwiaty różowe. Jakie to dziedziczenie?

    1. AKodominacja
    2. BDominacja niepełna
    3. CDominacja pełna
    4. DAllele wielokrotne
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Dominacja niepełna – Pośredni fenotyp heterozygoty (różowy) jest cechą dominacji niepełnej.

  4. Mężczyzna ma grupę krwi AB. Jaki jest jego genotyp w układzie AB0?

    1. Aii
    2. BIAi
    3. CIBi
    4. DIAIB
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: IAIB – Grupa AB to kodominacja alleli IA i IB, więc genotyp to IAIB.

  5. Rodzice mają grupy A (IAi) i B (IBi). Jaka grupa krwi NIE może wystąpić u ich dzieci?

    1. AGrupa 0
    2. BŻadna: możliwe są wszystkie cztery grupy
    3. CGrupa A
    4. DGrupa AB
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Żadna: możliwe są wszystkie cztery grupy – Gamety IA, i oraz IB, i łączą się w genotypy IAIB, IAi, IBi i ii, więc mogą być grupy AB, A, B i 0.

  6. Po co wykonuje się krzyżówkę testową?

    1. AAby wywołać mutację
    2. BAby zwiększyć liczbę alleli
    3. CAby sprawdzić, czy cecha jest sprzężona z płcią
    4. DAby ustalić genotyp osobnika o fenotypie dominującym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Aby ustalić genotyp osobnika o fenotypie dominującym – Krzyżując z homozygotą aa, po proporcjach potomstwa rozpoznajesz, czy badany jest AA, czy Aa.

  7. Krzyżówkę testową wykonano dla rośliny o nasionach żółtych (cecha dominująca). Połowa potomstwa ma nasiona zielone. Co wynika z doświadczenia?

    1. ABadana roślina była homozygotą dominującą
    2. BŻółty kolor jest recesywny
    3. CBadana roślina była heterozygotą
    4. DCecha jest sprzężona z płcią
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Badana roślina była heterozygotą – Zielone potomstwo (aa) musi dostać allel a od badanej rośliny, więc jej genotyp to Aa.

  8. Który opis dotyczy fenotypu?

    1. AGenotyp Aa
    2. BPara chromosomów homologicznych
    3. CAllel recesywny
    4. DNiebieski kolor oczu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Niebieski kolor oczu – Fenotyp to obserwowalna cecha, np. kolor oczu; pozostałe odpowiedzi opisują zapis genetyczny.

Cały dział „Ekspresja genów i dziedziczenie”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 2

Tkanki, narządy i homeostazaSkładniki pokarmowe i dietaTrawienie i wchłanianieProfilaktyka układu pokarmowegoOddychanie i wymiana gazowaSerce, naczynia i limfaMechanizmy odpornościZaburzenia odporności i zgodność tkanekNerki i bilans wodnyHormony i sprzężenie zwrotneUkład nerwowy i odruchyZmysły, sen i zdrowie psychiczneSzkielet i mięśnieRozmnażanie i cykl menstruacyjnyCiąża i etapy życiaSkóra i ochrona organizmuGen, transkrypcja i obróbka RNARodowody i sposoby dziedziczeniaZmienność i mutacje genoweKod genetyczny, translacja i regulacjaKrzyżówki dwugenowe i cechy wielogenoweDziedziczenie płci i cechy sprzężone z płciąAberracje chromosomowe i choroby genetyczneMutageny i transformacja nowotworowaPokrewieństwo i klasyfikacjaWirusy, cykle infekcyjne i profilaktykaBakterie i archeowceZnaczenie bakterii i choroby bakteryjneProtisty i choroby protistoweGrzyby, porosty i fermentacjaOd glonów do roślin nasiennychTkanki i organy roślinBudowa liścia i aparaty szparkoweTransport wody i transpiracjaOdżywianie mineralne i fotosyntezaTransport asymilatówPrzemiana pokoleń i rozmnażanie roślinBudowa kwiatu i zapylanieKiełkowanie nasionPodwójne zapłodnienie okrytonasiennychNasiona i owoce, rozsiewanieHormony roślinne, tropizmy i nastieProblem, próby i wniosekWyjaśnianie i analiza danych