1Układy rozrodcze
- Męski: jądra (plemniki i testosteron), najądrza, nasieniowody, gruczoły dodatkowe (pęcherzyki nasienne, prostata), prącie.
- Żeński: jajniki (komórki jajowe, estrogeny, progesteron), jajowody (miejsce zapłodnienia), macica (rozwój zarodka, endometrium), pochwa.
- Prostata (gruczoł krokowy) leży tuż pod pęcherzem moczowym i otacza początek cewki moczowej. Jej wydzielina jest częścią nasienia i odżywia plemniki. Z wiekiem może się powiększać (przerost prostaty, zob. temat o ciąży i chorobach układu rozrodczego).
- Gamety (plemniki, komórki jajowe) powstają w mejozie (gametogeneza). Zapłodnienie zwykle zachodzi w jajowodzie i powstaje zygota.
2Cykl menstruacyjny
| Faza | Co się dzieje |
|---|---|
| Folikularna | FSH → dojrzewanie pęcherzyka, rośnie stężenie estrogenów |
| Owulacja | wysoki poziom estrogenów wywołuje gwałtowny wzrost LH (wyjątkowo dodatnie sprzężenie zwrotne), pęcherzyk pęka i uwalnia komórkę jajową (ok. 14. dnia cyklu 28-dniowego) |
| Lutealna | ciałko żółte wydziela progesteron, który przygotowuje endometrium |
| Miesiączka | spadek hormonów bez zapłodnienia, złuszczenie endometrium |
Wykres czytasz tak: najpierw rośnie estrogen, potem skok LH, owulacja, a potem progesteron i gruba błona śluzowa macicy.
Owulacja nie dzieje się na początku miesiączki. Zwykle jest mniej więcej w połowie cyklu.
Co dzieje się w pierwszej fazie cyklu?
Pierwsza faza to folikularna: pęcherzyk dojrzewa pod wpływem FSH.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Antykoncepcja
- Hormonalna: syntetyczne estrogeny i progestageny hamują wydzielanie FSH i LH (ujemne sprzężenie zwrotne), więc nie dochodzi do owulacji. Ma działania niepożądane i przeciwwskazania, więc przepisuje ją lekarz.
- Dodatek: metody mechaniczne i barierowe. Tylko prezerwatywa chroni też przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
- Pytania o dojrzewanie, antykoncepcję czy cykl warto zadać lekarzowi (ginekologowi), rodzicowi lub pielęgniarce szkolnej; anonimowo pomaga też telefon 116 111.
✎Ściąga: Rozmnażanie i cykl menstruacyjny
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wykres czytasz tak: najpierw rośnie estrogen, potem skok LH, owulacja, a potem progesteron i gruba błona śluzowa macicy.
- Męski: jądra (plemniki i testosteron), najądrza, nasieniowody, gruczoły dodatkowe (pęcherzyki nasienne, prostata), prącie.
- Żeński: jajniki (komórki jajowe, estrogeny, progesteron), jajowody (miejsce zapłodnienia), macica (rozwój zarodka, endometrium), pochwa.
- Prostata (gruczoł krokowy) leży tuż pod pęcherzem moczowym i otacza początek cewki moczowej. Jej wydzielina jest częścią nasienia i odżywia plemniki. Z wiekiem może się powiększać (przerost prostaty, zob. temat o ciąży i chorobach układu rozrodczego).
- Gamety (plemniki, komórki jajowe) powstają w mejozie (gametogeneza). Zapłodnienie zwykle zachodzi w jajowodzie i powstaje zygota.
- Hormonalna: syntetyczne estrogeny i progestageny hamują wydzielanie FSH i LH (ujemne sprzężenie zwrotne), więc nie dochodzi do owulacji. Ma działania niepożądane i przeciwwskazania, więc przepisuje ją lekarz.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Wzrost LH w cyklu menstruacyjnym wywołuje:
- Amiesiączkę
- Bzapłodnienie
- Cresorpcję endometrium
- Dowulację
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: owulację – Skok LH prowadzi do pęknięcia pęcherzyka i uwolnienia komórki jajowej.
Ciałko żółte wydziela:
- ALH
- BFSH
- Ctestosteron
- Dprogesteron
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: progesteron – Progesteron przygotowuje i utrzymuje endometrium.
Zapłodnienie zachodzi zwykle w:
- Ajajowodzie
- Bpochwie
- Cjajniku
- Dmacicy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jajowodzie – Plemnik łączy się z komórką jajową w jajowodzie.
Co dzieje się w pierwszej fazie cyklu?
- Aspadek wszystkich hormonów
- Bzłuszcza się endometrium
- Cciałko żółte wydziela progesteron
- DFSH pobudza dojrzewanie pęcherzyka i rośnie stężenie estrogenów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyka i rośnie stężenie estrogenów – Pierwsza faza to folikularna: pęcherzyk dojrzewa pod wpływem FSH.
Tabletki antykoncepcyjne hamują owulację, ponieważ:
- Aniszczą plemniki
- Busuwają endometrium
- Czwiększają LH
- Dwysokie stężenie hormonów hamuje wydzielanie FSH i LH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wysokie stężenie hormonów hamuje wydzielanie FSH i LH – Sprzężenie ujemne blokuje dojrzewanie pęcherzyka i skok LH.
Miejscem wytwarzania testosteronu są:
- Anasieniowody
- Bprostata
- Cnajądrza
- Djądra
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jądra – Jądra wytwarzają plemniki oraz testosteron.
Na wykresie hormonów stężenie progesteronu najwyższe jest:
- Atuż przed owulacją
- Bw czasie miesiączki
- Cw fazie folikularnej
- Dw fazie lutealnej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w fazie lutealnej – Ciałko żółte działa po owulacji, w fazie lutealnej.
Który środek chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
- Awkładka wewnątrzmaciczna
- Btabletka hormonalna
- Cprezerwatywa
- Dplaster hormonalny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: prezerwatywa – Barierowa metoda zatrzymuje patogeny, a hormonalne nie.
Cały dział „Regulacja, ruch i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.