1Budowa skóry
- Naskórek to nabłonek wielowarstwowy bez naczyń krwionośnych. Na dnie leży warstwa rozrodcza (komórki stale się dzielą i są tu komórki z barwnikiem melaniną), a na wierzchu warstwa rogowa z martwych, zrogowaciałych komórek, które się złuszczają.
- Skóra właściwa (tkanka łączna): naczynia krwionośne, receptory, gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe.
- Tkanka podskórna: tłuszcz, który izoluje, amortyzuje i magazynuje energię.
2Funkcje
- Ochrona: bariera przed wysychaniem, urazami i patogenami (kwaśny odczyn potu i łoju hamuje bakterie); melanina pochłania część UV.
- Czucie: receptory dotyku, ucisku, bólu, ciepła i zimna. Wydalanie: z potem usuwamy wodę, sole i trochę mocznika.
- Termoregulacja: parowanie potu schładza, zmiana średnicy naczyń reguluje oddawanie ciepła.
- Witamina D: pod wpływem UV w skórze powstaje witamina D₃ (z pochodnej cholesterolu), która w wątrobie i nerkach zmienia się w postać aktywną. Wystarczy krótka ekspozycja na słońce, a zimą w Polsce zaleca się suplementację.
Pod wpływem UV w skórze powstaje:
UV uruchamia w skórze syntezę witaminy D₃, aktywowanej potem w wątrobie i nerkach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Promieniowanie UV
- Daje oparzenia, przyspiesza starzenie, uszkadza DNA i sprzyja nowotworom skóry (rak podstawnokomórkowy, czerniak).
- Profilaktyka: kremy z filtrem (SPF) i okulary przeciwsłoneczne, unikanie słońca w południe, ubranie i nakrycie głowy, rezygnacja z solarium, obserwacja znamion. Zasada ABCDE: asymetria, brzegi, barwa, średnica (diameter), zmienność (evolving).
Czerniak jest groźniejszy niż rak podstawnokomórkowy, więc zmieniające się znamię należy pokazać lekarzowi.
✎Ściąga: Skóra i ochrona organizmu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Czerniak jest groźniejszy niż rak podstawnokomórkowy, więc zmieniające się znamię należy pokazać lekarzowi.
- Naskórek to nabłonek wielowarstwowy bez naczyń krwionośnych. Na dnie leży warstwa rozrodcza (komórki stale się dzielą i są tu komórki z barwnikiem melaniną), a na wierzchu warstwa rogowa z martwych, zrogowaciałych komórek, które się złuszczają.
- Skóra właściwa (tkanka łączna): naczynia krwionośne, receptory, gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe.
- Tkanka podskórna: tłuszcz, który izoluje, amortyzuje i magazynuje energię.
- Ochrona: bariera przed wysychaniem, urazami i patogenami (kwaśny odczyn potu i łoju hamuje bakterie); melanina pochłania część UV.
- Czucie: receptory dotyku, ucisku, bólu, ciepła i zimna. Wydalanie: z potem usuwamy wodę, sole i trochę mocznika.
- Termoregulacja: parowanie potu schładza, zmiana średnicy naczyń reguluje oddawanie ciepła.
- Witamina D: pod wpływem UV w skórze powstaje witamina D₃ (z pochodnej cholesterolu), która w wątrobie i nerkach zmienia się w postać aktywną. Wystarczy krótka ekspozycja na słońce, a zimą w Polsce zaleca się suplementację.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Za barwę skóry odpowiada:
- Ainsulina
- Bkeratyna
- Cmelanina
- Dhemoglobina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: melanina – Komórki naskórka zawierają melaninę.
Gruczoły potowe znajdują się w:
- Anaskórku
- Btkance podskórnej
- Cskórze właściwej
- Dwarstwie rogowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: skórze właściwej – Skóra właściwa zawiera naczynia, receptory i gruczoły.
Pod wpływem UV w skórze powstaje:
- Amelatonina
- Bwitamina C
- Cwitamina D₃ (z pochodnej cholesterolu)
- Dinsulina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: witamina D₃ (z pochodnej cholesterolu) – UV uruchamia w skórze syntezę witaminy D₃, aktywowanej potem w wątrobie i nerkach.
Który nowotwór skóry jest najgroźniejszy?
- Aliszaj
- Bbrodawka
- Crak podstawnokomórkowy
- Dczerniak
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: czerniak – Czerniak szybko daje przerzuty.
Rozszerzenie naczyń skóry w upale:
- Azmniejsza oddawanie ciepła
- Bzatrzymuje pot
- Czwiększa produkcję melaniny
- Dzwiększa oddawanie ciepła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zwiększa oddawanie ciepła – Więcej krwi płynie blisko powierzchni skóry, więc ciepło się oddaje.
Litera D w zasadzie ABCDE oznacza:
- Adeformację kości
- Bdrżenie
- Cśrednicę znamienia
- Ddotyk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: średnicę znamienia – Znamię większe niż ok. 6 mm wymaga uwagi lekarza.
Który element NIE jest częścią skóry właściwej?
- Areceptor dotyku
- Bwarstwa rogowa
- Cgruczoł potowy
- Dmieszek włosowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: warstwa rogowa – Warstwa rogowa leży w naskórku.
Najlepsza profilaktyka nowotworów skóry to:
- Asolarium
- Bopalanie bez ochrony
- Cpocieranie skóry
- Dfiltry UV i ograniczanie ekspozycji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: filtry UV i ograniczanie ekspozycji – Mniej UV to mniej uszkodzeń DNA.
Cały dział „Regulacja, ruch i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.