1Krzyżówka dwugenowa
- Dotyczy dwóch genów leżących na różnych chromosomach (dziedziczą się niezależnie). Heterozygota AaBb tworzy 4 rodzaje gamet w równych proporcjach: AB, Ab, aB, ab.
- AaBb × AaBb daje 16 kombinacji i fenotypy w stosunku 9 : 3 : 3 : 1 (9 A_B_, 3 A_bb, 3 aaB_, 1 aabb).
Łatwo to zapamiętać: 9 : 3 : 3 : 1 to po prostu (3 : 1) × (3 : 1). Każdą cechę liczysz osobno i mnożysz.
2Prawdopodobieństwo bez rysowania szachownicy
- Zdarzenia niezależne mnożysz („i”), zdarzenia wykluczające się dodajesz („albo”).
- Dane: AaBb × AaBb. Szukane: P(aabb). Wzór: P = P(aa) · P(bb). Obliczenia: 1 przez 4 · 1 przez 4 = 1 przez 16. Odpowiedź: 1 przez 16.
- P(A_B_) = 3 przez 4 · 3 przez 4 = 9 przez 16. P(A_bb albo aaB_) = 3 przez 16 + 3 przez 16 = 6 przez 16 = 3 przez 8.
- gdzie: P – prawdopodobieństwo (liczba od 0 do 1), A_ – genotyp AA lub Aa (cecha dominująca), _ oznacza „dowolny drugi allel”.
- AaBb × aabb daje fenotypy 1 : 1 : 1 : 1.
Jakie gamety w równych proporcjach tworzy osobnik AaBb (geny na różnych chromosomach)?
Niezależny rozdział alleli daje cztery rodzaje gamet, każdy po 1 przez 4.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Cechy wielogenowe i środowisko
- Przy dziedziczeniu wielogenowym jedna cecha zależy od wielu genów (wzrost, barwa skóry), a ich działanie się sumuje. Powstaje rozkład ciągły: większość ludzi ma wartości pośrednie, a skrajne są rzadkie.
- Środowisko (odżywianie, nasłonecznienie) modyfikuje fenotyp. Dwie osoby o tym samym genotypie mogą mieć inny wzrost lub odcień skóry.
Stosunek 9 : 3 : 3 : 1 działa tylko dla genów niesprzężonych. Gdy dwa geny leżą na jednym chromosomie blisko siebie, dziedziczą się razem (to temat IV klasy).
Nie dodawaj prawdopodobieństw cech niezależnych: „i” oznacza mnożenie, a dodajesz tylko wtedy, gdy zdarzenia się wykluczają.
✎Ściąga: Krzyżówki dwugenowe i cechy wielogenowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Łatwo to zapamiętać: 9 : 3 : 3 : 1 to po prostu (3 : 1) × (3 : 1). Każdą cechę liczysz osobno i mnożysz.
- Środowisko (odżywianie, nasłonecznienie) modyfikuje fenotyp. Dwie osoby o tym samym genotypie mogą mieć inny wzrost lub odcień skóry.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakie gamety w równych proporcjach tworzy osobnik AaBb (geny na różnych chromosomach)?
- AAB i ab
- BAa i Bb
- CAB, Ab, aB, ab
- DAA, aa, BB, bb
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: AB, Ab, aB, ab – Niezależny rozdział alleli daje cztery rodzaje gamet, każdy po 1 przez 4.
Jaki stosunek fenotypów daje krzyżówka AaBb × AaBb (pełna dominacja, geny niesprzężone)?
- A9 : 3 : 3 : 1
- B1 : 2 : 1
- C1 : 1 : 1 : 1
- D3 : 1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 9 : 3 : 3 : 1 – 16 kombinacji zawiera 9 osobników A_B_, po 3 A_bb i aaB_ oraz 1 aabb.
Jakie jest prawdopodobieństwo narodzin dziecka aabb z rodziców AaBb × AaBb?
- A1 przez 16
- B1 przez 8
- C9 przez 16
- D1 przez 4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1 przez 16 – P(aa) = 1 przez 4, P(bb) = 1 przez 4, więc P(aabb) = 1 przez 4 · 1 przez 4 = 1 przez 16.
W krzyżówce AaBb × AaBb jaka część potomstwa ma obie cechy dominujące (A_B_)?
- A1 przez 16
- B3 przez 16
- C9 przez 16
- D3 przez 4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 9 przez 16 – P(A_) · P(B_) = 3 przez 4 · 3 przez 4 = 9 przez 16.
Jaki stosunek fenotypów da krzyżówka AaBb × aabb (geny niesprzężone)?
- A1 : 1 : 1 : 1
- B9 : 3 : 3 : 1
- C3 : 1
- D1 : 1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1 : 1 : 1 : 1 – AaBb tworzy 4 rodzaje gamet, a aabb tylko ab, więc potomstwo to AaBb, Aabb, aaBb, aabb w równych częściach.
Prawdopodobieństwo, że potomek będzie miał wyłącznie jedną cechę dominującą (A_bb lub aaB_), w krzyżówce AaBb × AaBb wynosi:
- A1 przez 16
- B3 przez 16
- C3 przez 8
- D9 przez 16
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 3 przez 8 – Zdarzenia się wykluczają, więc dodajesz: 3 przez 16 + 3 przez 16 = 3 przez 8.
Dlaczego wzrost człowieka ma rozkład ciągły?
- AZależy od wielu genów oraz od środowiska
- BJest zapisany w chromosomie Y
- CWzrost to cecha jakościowa
- DZależy od jednego genu z wieloma allelami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zależy od wielu genów oraz od środowiska – Cechy wielogenowe, modyfikowane środowiskiem, dają płynny rozkład wartości.
Dwoje bliźniąt jednojajowych wychowywano w różnych warunkach i mają różny wzrost. Co to pokazuje?
- AMutację w jednym z bliźniąt
- BRóżnicę genotypów
- CDziedziczenie sprzężone z płcią
- DWpływ środowiska na fenotyp przy tym samym genotypie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wpływ środowiska na fenotyp przy tym samym genotypie – Bliźnięta jednojajowe mają identyczny genotyp, więc różnice wynikają ze środowiska.
Cały dział „Ekspresja genów i dziedziczenie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.