1Rangi i nazwy
- Od najniższej: gatunek, rodzaj, rodzina, rząd, gromada (klasa), typ, królestwo, a wyżej domena (Bacteria, Archaea, Eukarya).
- Takson to jednostka klasyfikacji (np. rodzina Psowate).
- Nazewnictwo binominalne (Linneusz): nazwa rodzajowa wielką literą + epitet gatunkowy małą, np. Homo sapiens. Nazwę zapisuje się kursywą.
2Jak grupujemy organizmy
- Klasyfikacja sztuczna opiera się na wybranych cechach (np. „zwierzęta lądowe i wodne”). Naturalna (filogenetyczna) odzwierciedla pokrewieństwo, a nie podobieństwo zewnętrzne. Wieloryb jest ssakiem, mimo że wygląda jak ryba.
Która kolejność rang jest prawidłowa od najniższej do najwyższej?
Rangi idą od najmniejszej grupy (gatunek) do coraz szerszych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Kladogram
- Kladogram to drzewo przedstawiające hipotezę pokrewieństwa. Węzeł to wspólny przodek, gałąź to linia rozwojowa, a cechy wspólne pochodne wyodrębniają grupy (np. pióra u ptaków).
4Rodzaje grup
| Grupa | Co zawiera | Przykład |
|---|---|---|
| Monofiletyczna | wspólnego przodka i wszystkich jego potomków | ssaki |
| Parafiletyczna | wspólnego przodka, ale nie wszystkich potomków | „gady” bez ptaków |
| Polifiletyczna | organizmy bez ich ostatniego wspólnego przodka w grupie | „glony” |
Pokrewieństwo czytasz po tym, jak blisko znajduje się wspólny węzeł, a nie po tym, które gałęzie leżą obok siebie na rysunku.
„im wyżej na kladogramie, tym organizm bardziej zaawansowany”
Pozycja na rysunku nie oznacza zaawansowania, a obrót gałęzi wokół węzła nie zmienia pokrewieństwa.
Rodzaj to nie to samo co gatunek: wilk (Canis lupus) i szakal złocisty (Canis aureus) to dwa gatunki jednego rodzaju Canis.
Według kladogramu ptaki i krokodyle odeszły od wspólnego węzła niedawno, a jaszczurki wcześniej. Co to znaczy?
Bliskość pokrewieństwa wynika z bliskości wspólnego węzła.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Pokrewieństwo i klasyfikacja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pokrewieństwo czytasz po tym, jak blisko znajduje się wspólny węzeł, a nie po tym, które gałęzie leżą obok siebie na rysunku.
- Takson to jednostka klasyfikacji (np. rodzina Psowate).
- Nazewnictwo binominalne (Linneusz): nazwa rodzajowa wielką literą + epitet gatunkowy małą, np. Homo sapiens. Nazwę zapisuje się kursywą.
- Kladogram to drzewo przedstawiające hipotezę pokrewieństwa. Węzeł to wspólny przodek, gałąź to linia rozwojowa, a cechy wspólne pochodne wyodrębniają grupy (np. pióra u ptaków).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który zapis nazwy gatunku jest poprawny?
- AHOMO sapiens
- BHomo Sapiens
- Chomo Sapiens
- DHomo sapiens
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Homo sapiens – W nazewnictwie binominalnym nazwa rodzajowa zaczyna się wielką literą, a epitet gatunkowy małą.
Która kolejność rang jest prawidłowa od najniższej do najwyższej?
- AGatunek, rodzina, rodzaj, rząd, typ, gromada, królestwo
- BRodzaj, gatunek, rodzina, rząd, gromada, typ, królestwo
- CKrólestwo, typ, gromada, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek
- DGatunek, rodzaj, rodzina, rząd, gromada, typ, królestwo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Gatunek, rodzaj, rodzina, rząd, gromada, typ, królestwo – Rangi idą od najmniejszej grupy (gatunek) do coraz szerszych.
Czym różni się klasyfikacja naturalna od sztucznej?
- ASztuczna zawsze zgadza się z drzewem filogenetycznym
- BSztuczna uwzględnia wspólnego przodka
- CNaturalna opiera się na jednej cesze zewnętrznej
- DNaturalna odzwierciedla pokrewieństwo ewolucyjne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Naturalna odzwierciedla pokrewieństwo ewolucyjne – Klasyfikacja filogenetyczna grupuje organizmy według pokrewieństwa, a nie podobieństwa wyglądu.
Co oznacza węzeł na kladogramie?
- ACechę nabytą w ciągu życia
- BWspółczesny gatunek
- CWymarłą grupę
- DWspólnego przodka rozgałęziających się linii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wspólnego przodka rozgałęziających się linii – Węzeł to hipotetyczny wspólny przodek wszystkich gałęzi, które z niego wychodzą.
Grupa „gady” bez ptaków jest:
- Apolifiletyczna
- Bparafiletyczna
- Cmonofiletyczna
- Dsztucznie niepodzielna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: parafiletyczna – Ma wspólnego przodka, ale nie obejmuje wszystkich jego potomków (ptaków).
Według kladogramu ptaki i krokodyle odeszły od wspólnego węzła niedawno, a jaszczurki wcześniej. Co to znaczy?
- AJaszczurki są przodkami ptaków
- BPtaki są bliżej spokrewnione z jaszczurkami
- CKrokodyle są bardziej zaawansowane od jaszczurek
- DPtaki są bliżej spokrewnione z krokodylami niż z jaszczurkami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ptaki są bliżej spokrewnione z krokodylami niż z jaszczurkami – Bliskość pokrewieństwa wynika z bliskości wspólnego węzła.
Na rysunku obrócono jedną gałąź wokół węzła (zamieniono miejscami gałęzie). Jak zmienia się pokrewieństwo?
- AZmienia się całkowicie
- BZmienia się, jeśli gałąź jest dłuższa
- CNie zmienia się
- DZmienia się tylko u roślin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Nie zmienia się – Obrót wokół węzła zmienia wygląd rysunku, ale nie topologię drzewa.
Zbiór organizmów „glony” obejmuje grupy o różnych przodkach. Jest to grupa:
- Aparafiletyczna
- Bpolifiletyczna
- Cewolucyjnie jednorodna
- Dmonofiletyczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: polifiletyczna – Polifiletyczna grupa nie zawiera ostatniego wspólnego przodka swoich członków.
Cały dział „Klasyfikacja i wirusy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.