1Neuron i impuls
- Neuron: ciało komórki, dendryty (odbierają bodźce) i akson (przewodzi impuls). Osłonka mielinowa przyspiesza przewodzenie.
- W spoczynku błona jest spolaryzowana: wnętrze neuronu jest ujemne względem zewnętrza, a ta różnica to potencjał spoczynkowy ok. −70 mV (miliwoltów; minus znaczy „w środku jest ujemniej”). Utrzymuje go m.in. pompa sodowo-potasowa. Bodziec wystarczająco silny (powyżej progu, ok. −55 mV) wywołuje depolaryzację (napływ Na⁺; potencjał chwilowo sięga ok. +30 mV), a potem repolaryzację (wypływ K⁺). Reguła wszystko albo nic: albo impuls jest, albo go nie ma, silniejszy bodziec daje częstsze impulsy, a nie większe.
- Synapsa chemiczna: zakończenie aksonu wydziela neuroprzekaźnik do szczeliny, który wiąże się z receptorem następnej komórki (acetylocholina, dopamina, serotonina). Substancje psychoaktywne i leki mogą zmieniać pracę synaps.
2Łuk odruchowy i odruchy
- Receptor → neuron czuciowy → ośrodek nerwowy (np. rdzeń kręgowy) → neuron ruchowy → efektor (mięsień lub gruczoł).
- Bezwarunkowe: wrodzone, stałe (kolanowy, cofania ręki). Warunkowe: nabyte w doświadczeniu, mogą zanikać, są podstawą uczenia się.
Odruch warunkowy nie jest wrodzony. Wymaga wcześniejszego skojarzenia bodźców.
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około:
W spoczynku wnętrze neuronu jest ujemne względem środowiska zewnętrznego, a różnica wynosi ok. −70 mV.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Mózgowie i rdzeń
| Część | Funkcja |
|---|---|
| Kresomózgowie (kora mózgu) | świadome czynności i myślenie; płaty: czołowy (planowanie, ruchy dowolne, mowa), ciemieniowy (czucie), skroniowy (słuch, pamięć), potyliczny (wzrok) |
| Międzymózgowie (podwzgórze) | termoregulacja, głód, hormony |
| Pień mózgu (m.in. rdzeń przedłużony) | ośrodki oddychania i krążenia |
| Móżdżek | koordynacja ruchów i równowaga |
| Rdzeń kręgowy | odruchy; istota szara i biała |
4Układ obwodowy
- Obwodowy: nerwy czaszkowe i rdzeniowe, układ somatyczny (zależny od woli) i autonomiczny.
- Autonomiczny: współczulny mobilizuje (szybsze tętno, rozszerzone źrenice, zahamowana perystaltyka), przywspółczulny odpoczywa (wolniejsze tętno, pobudzone trawienie). Działają antagonistycznie i utrzymują homeostazę.
Pobudzenie części współczulnej powoduje:
Część współczulna mobilizuje organizm do działania.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ nerwowy i odruchy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Neuron: ciało komórki, dendryty (odbierają bodźce) i akson (przewodzi impuls). Osłonka mielinowa przyspiesza przewodzenie.
- Synapsa chemiczna: zakończenie aksonu wydziela neuroprzekaźnik do szczeliny, który wiąże się z receptorem następnej komórki (acetylocholina, dopamina, serotonina). Substancje psychoaktywne i leki mogą zmieniać pracę synaps.
- Bezwarunkowe: wrodzone, stałe (kolanowy, cofania ręki). Warunkowe: nabyte w doświadczeniu, mogą zanikać, są podstawą uczenia się.
- Obwodowy: nerwy czaszkowe i rdzeniowe, układ somatyczny (zależny od woli) i autonomiczny.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jon, którego napływ powoduje depolaryzację błony neuronu, to:
- ACl⁻
- BNa⁺
- CK⁺
- DCa²⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Na⁺ – W depolaryzacji do komórki wpływają jony sodu.
Osłonka mielinowa:
- Awytwarza neuroprzekaźnik
- Bzatrzymuje impuls
- Codbiera bodźce
- Dprzyspiesza przewodzenie impulsu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przyspiesza przewodzenie impulsu – Mielina izoluje akson i przyspiesza przewodzenie.
Kolejność w łuku odruchowym to:
- Areceptor, neuron ruchowy, ośrodek, neuron czuciowy, efektor
- Befektor, neuron czuciowy, ośrodek, neuron ruchowy, receptor
- Creceptor, neuron czuciowy, ośrodek, neuron ruchowy, efektor
- Dośrodek, receptor, neuron ruchowy, efektor, neuron czuciowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: receptor, neuron czuciowy, ośrodek, neuron ruchowy, efektor – Bodziec idzie neuronem czuciowym do ośrodka, a stamtąd neuronem ruchowym do efektora.
Odruch kolanowy jest:
- Awarunkowy i wrodzony
- Bwarunkowy i nabyty
- Cbezwarunkowy i nabyty
- Dbezwarunkowy i wrodzony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: bezwarunkowy i wrodzony – Odruch kolanowy jest stały i niezależny od uczenia.
Ślinienie się na sam widok cytryny po wielu kontaktach z kwaśnym smakiem to:
- Aodruch warunkowy
- Breakcja wrodzona
- Cimpuls bez synapsy
- Dodruch bezwarunkowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: odruch warunkowy – Ślinienie na bodziec skojarzony z doświadczeniem to odruch nabyty.
Neuroprzekaźnik jest uwalniany:
- Aw rdzeniu przedłużonym przez dendryty
- Bwyłącznie przez komórki glejowe
- Cdo szczeliny synaptycznej przez zakończenie aksonu
- Dprzez osłonkę mielinową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: do szczeliny synaptycznej przez zakończenie aksonu – Neuroprzekaźnik przenosi sygnał przez szczelinę, wiążąc się z receptorem kolejnej komórki.
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około:
- A0 mV, bo błona nie ma ładunku
- B−70 V
- C+70 mV (wnętrze komórki dodatnie)
- D−70 mV (wnętrze komórki ujemne względem zewnętrza)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: −70 mV (wnętrze komórki ujemne względem zewnętrza) – W spoczynku wnętrze neuronu jest ujemne względem środowiska zewnętrznego, a różnica wynosi ok. −70 mV.
Pobudzenie części współczulnej powoduje:
- Azwężenie źrenic
- Bpobudzenie trawienia
- Czwolnienie tętna
- Dprzyspieszenie tętna i rozszerzenie źrenic
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przyspieszenie tętna i rozszerzenie źrenic – Część współczulna mobilizuje organizm do działania.
Cały dział „Regulacja, ruch i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.