ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Badanie biologiczne i umiejętności CKEklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/biologia/problem-proby-i-wniosek/

Biologia · Badanie biologiczne i umiejętności CKE · kl. 2

Problem, próby i wniosek

Nauczysz się planować i oceniać doświadczenie: od problemu badawczego, przez próby i zmienne, po wniosek, oraz liczyć powiększenie mikroskopu.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Szkielet badania

  • Problem badawczy to pytanie (np. „Czy światło wpływa na kiełkowanie nasion?”). Hipoteza to zdanie, które da się sprawdzić (np. „Światło przyspiesza kiełkowanie nasion rzeżuchy”).
  • Zmienna niezależna to to, co zmieniasz (np. światło). Zmienna zależna to to, co mierzysz (np. liczba wykiełkowanych nasion). Reszta warunków musi być taka sama.
  • Próba badawcza zawiera badany czynnik, a próba kontrolna go nie ma (lub ma wartość standardową). Dzięki niej wiesz, że skutek wywołał badany czynnik.
  • Powtórzenia (kilka nasion, kilka serii) zmniejszają wpływ przypadku.
Zapamiętaj

Łatwo to zapamiętać: w dobrym doświadczeniu zmieniasz jedną rzecz. Jak zmienisz dwie naraz, nie wiesz, która zadziałała.

2Obserwacja a wniosek

  • Obserwacja to opis tego, co widać lub zmierzono („w próbie A wykiełkowało 9 z 10 nasion”). Wniosek to interpretacja, która odpowiada na problem („światło sprzyja kiełkowaniu”). Wniosek musi wynikać z wyników.
  • Przy badaniu wpływu wody na kiełkowanie utrzymaj jednakowe światło, temperaturę i rodzaj nasion.
Sprawdź, czy rozumiesz

Która zmienna jest zmienną zależną w badaniu wpływu temperatury na kiełkowanie?

3Ocena procedury i wyników

  • Sprawdzasz: czy jest próba kontrolna, czy zmieniano tylko jeden czynnik, czy są powtórzenia, czy próba jest dość duża, czy wynik zgadza się z innymi badaniami.

4Mikroskop i preparaty

  • Preparat świeży przygotowujesz z żywej tkanki, przykrywasz szkiełkiem nakrywkowym i oglądasz pod mikroskopem.
  • Wzór na powiększenie: P = Pob · Pok, gdzie: P – całkowite powiększenie, Pob – powiększenie obiektywu, Pok – powiększenie okularu (liczby bez jednostki, np. 40×).
  • Dane: obiektyw 40×, okular 10×. Wzór: P = Pob · Pok. Obliczenia: 40 · 10 = 400. Odpowiedź: powiększenie 400×.
  • Rzeczywista wielkość obiektu = wielkość na obrazie : powiększenie. Np. komórka ma 20 mm na rysunku przy powiększeniu 400×, więc rzeczywiście 20 mm : 400 = 0,05 mm = 50 μm.
Uwaga na błąd

Pomylenie obserwacji z wnioskiem. Zdanie „światło poprawia kiełkowanie” jest wnioskiem, a „wykiełkowało 9 nasion” obserwacją.

Uwaga na błąd

Próba kontrolna to nie „druga próba, która też coś dostaje”: różni się od badawczej tylko badanym czynnikiem.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co należy zrobić, aby poprawnie sprawdzić wpływ wody na kiełkowanie?

✎Ściąga: Problem, próby i wniosek

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Łatwo to zapamiętać: w dobrym doświadczeniu zmieniasz jedną rzecz. Jak zmienisz dwie naraz, nie wiesz, która zadziałała.
  • Problem badawczy to pytanie (np. „Czy światło wpływa na kiełkowanie nasion?”). Hipoteza to zdanie, które da się sprawdzić (np. „Światło przyspiesza kiełkowanie nasion rzeżuchy”).
  • Zmienna niezależna to to, co zmieniasz (np. światło). Zmienna zależna to to, co mierzysz (np. liczba wykiełkowanych nasion). Reszta warunków musi być taka sama.
  • Próba badawcza zawiera badany czynnik, a próba kontrolna go nie ma (lub ma wartość standardową). Dzięki niej wiesz, że skutek wywołał badany czynnik.
  • Powtórzenia (kilka nasion, kilka serii) zmniejszają wpływ przypadku.
  • Obserwacja to opis tego, co widać lub zmierzono („w próbie A wykiełkowało 9 z 10 nasion”). Wniosek to interpretacja, która odpowiada na problem („światło sprzyja kiełkowaniu”). Wniosek musi wynikać z wyników.
  • Preparat świeży przygotowujesz z żywej tkanki, przykrywasz szkiełkiem nakrywkowym i oglądasz pod mikroskopem.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Która zmienna jest zmienną zależną w badaniu wpływu temperatury na kiełkowanie?

    1. ALiczba wykiełkowanych nasion
    2. BRodzaj nasion
    3. CTemperatura
    4. DCzas oświetlania
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Liczba wykiełkowanych nasion – Zmienna zależna to to, co mierzymy jako skutek.

  2. Do czego służy próba kontrolna?

    1. ADo przyspieszenia doświadczenia
    2. BDo wykazania, że zmiana wynika z badanego czynnika
    3. CDo zastąpienia powtórzeń
    4. DDo zwiększenia liczby nasion
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Do wykazania, że zmiana wynika z badanego czynnika – Próba kontrolna różni się od badawczej tylko badanym czynnikiem.

  3. Które zdanie jest wnioskiem?

    1. AŚwiatło sprzyja kiełkowaniu nasion rzeżuchy
    2. BNasiona leżały na wacie
    3. CTemperatura wynosiła 20°C
    4. DW próbie A wykiełkowało 9 nasion
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Światło sprzyja kiełkowaniu nasion rzeżuchy – Wniosek interpretuje wyniki, a pozostałe zdania opisują dane lub warunki.

  4. Uczeń porównał kiełkowanie w świetle i w ciemności, ale w ciemności szalki były też zimniejsze. Co jest błędem?

    1. ANie było nasion
    2. BBrak światła
    3. CZa mało wody
    4. DZmieniły się dwa czynniki naraz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zmieniły się dwa czynniki naraz – Różnicę mogło spowodować światło albo temperatura.

  5. Jakie powiększenie daje obiektyw 40× i okular 10×?

    1. A4000×
    2. B50×
    3. C400×
    4. D30×
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 400× – Powiększenie całkowite = 40 · 10 = 400.

  6. Komórka na rysunku ma 30 mm, a powiększenie wynosi 600×. Jaka jest rzeczywista wielkość komórki?

    1. A18 mm
    2. B0,005 mm
    3. C0,05 mm
    4. D0,5 mm
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 0,05 mm – 30 mm : 600 = 0,05 mm = 50 μm.

  7. Po co robi się powtórzenia w doświadczeniu?

    1. AAby zastąpić próbę kontrolną
    2. BAby zmienić badany czynnik
    3. CAby zmniejszyć wpływ przypadkowych odchyleń
    4. DAby zmienić hipotezę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Aby zmniejszyć wpływ przypadkowych odchyleń – Więcej powtórzeń daje bardziej wiarygodny wynik.

  8. Co należy zrobić, aby poprawnie sprawdzić wpływ wody na kiełkowanie?

    1. ANie robić próby kontrolnej
    2. BZmieniać ilość wody, a światło, temperaturę i gatunek nasion utrzymać stałe
    3. CZmieniać wodę i temperaturę
    4. DUżyć różnych gatunków w każdej próbie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Zmieniać ilość wody, a światło, temperaturę i gatunek nasion utrzymać stałe – Tylko jeden czynnik może się zmieniać.

Cały dział „Badanie biologiczne i umiejętności CKE”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 2

Tkanki, narządy i homeostazaSkładniki pokarmowe i dietaTrawienie i wchłanianieProfilaktyka układu pokarmowegoOddychanie i wymiana gazowaSerce, naczynia i limfaMechanizmy odpornościZaburzenia odporności i zgodność tkanekNerki i bilans wodnyHormony i sprzężenie zwrotneUkład nerwowy i odruchyZmysły, sen i zdrowie psychiczneSzkielet i mięśnieRozmnażanie i cykl menstruacyjnyCiąża i etapy życiaSkóra i ochrona organizmuGen, transkrypcja i obróbka RNAAllele i krzyżówki jednogenoweRodowody i sposoby dziedziczeniaZmienność i mutacje genoweKod genetyczny, translacja i regulacjaKrzyżówki dwugenowe i cechy wielogenoweDziedziczenie płci i cechy sprzężone z płciąAberracje chromosomowe i choroby genetyczneMutageny i transformacja nowotworowaPokrewieństwo i klasyfikacjaWirusy, cykle infekcyjne i profilaktykaBakterie i archeowceZnaczenie bakterii i choroby bakteryjneProtisty i choroby protistoweGrzyby, porosty i fermentacjaOd glonów do roślin nasiennychTkanki i organy roślinBudowa liścia i aparaty szparkoweTransport wody i transpiracjaOdżywianie mineralne i fotosyntezaTransport asymilatówPrzemiana pokoleń i rozmnażanie roślinBudowa kwiatu i zapylanieKiełkowanie nasionPodwójne zapłodnienie okrytonasiennychNasiona i owoce, rozsiewanieHormony roślinne, tropizmy i nastieWyjaśnianie i analiza danych