1Hormony i gruczoły
- Hormon to substancja wytwarzana przez gruczoły dokrewne i niesiona krwią. Działa tylko na komórki z odpowiednim receptorem, jak klucz pasujący do zamka.
| Gruczoł | Przykładowe hormony |
|---|---|
| Podwzgórze | hormony uwalniające (np. TRH); ADH i oksytocyna (uwalniane przez tylny płat przysadki) |
| Przysadka | hormon wzrostu (GH), TSH, ACTH, FSH, LH, prolaktyna |
| Tarczyca | tyroksyna, trijodotyronina |
| Przytarczyce | parathormon (gospodarka wapniowa) |
| Trzustka | insulina, glukagon |
| Nadnercza | adrenalina, kortyzol, aldosteron |
| Jajniki / jądra | estrogeny, progesteron / testosteron |
2Oś tarczycowa i glikemia
- TRH → TSH → hormony tarczycy. Wysokie stężenie hormonów tarczycy hamuje podwzgórze i przysadkę: to ujemne sprzężenie zwrotne.
- Insulina obniża glikemię (wprowadza glukozę do komórek, wątroba tworzy glikogen). Glukagon ją podwyższa (rozkład glikogenu). Działają antagonistycznie.
- Cukrzyca typu 1: niedobór insuliny. Typu 2: komórki słabo reagują na insulinę.
W cukrzycy typu 2 insuliny często jest dużo, tylko komórki jej „nie słuchają”.
Pacjent ma niskie stężenie hormonów tarczycy i wysokie TSH. Co to oznacza?
Niska ilość hormonów tarczycy osłabia hamowanie, więc TSH rośnie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Stres, wzrost i metabolizm
- Stres: szybka reakcja – adrenalina (szybsze tętno, wyższa glikemia), wolniejsza – kortyzol. Przewlekły stres sprzyja nadciśnieniu, bezsenności i obniża odporność.
- Hormon wzrostu reguluje wzrost: niedobór w dzieciństwie to karłowatość przysadkowa, nadmiar w dzieciństwie (gdy kości jeszcze rosną na długość) to gigantyzm. Nadmiar u dorosłych, po zakończeniu wzrostu, to akromegalia: kości nie rosną już na długość, więc pogrubiają się i powiększają się dłonie, stopy, żuchwa i rysy twarzy (za ciasne buty i obrączki). Hormony tarczycy podkręcają przemianę materii.
4Zaburzenia tarczycy
| Zaburzenie | Objawy |
|---|---|
| Niedoczynność | spowolnienie metabolizmu, zmęczenie, przyrost masy ciała, wole przy niedoborze jodu |
| Nadczynność | przyspieszony metabolizm, utrata masy ciała, kołatanie serca, nerwowość |
Hormony tarczycy to gaz do dechy: za mało – zwolnienie, za dużo – gonitwa.
Objawami nadczynności tarczycy są:
Nadmiar hormonów tarczycy przyspiesza metabolizm.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Hormony i sprzężenie zwrotne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Hormony tarczycy to gaz do dechy: za mało – zwolnienie, za dużo – gonitwa.
- Hormon to substancja wytwarzana przez gruczoły dokrewne i niesiona krwią. Działa tylko na komórki z odpowiednim receptorem, jak klucz pasujący do zamka.
- TRH → TSH → hormony tarczycy. Wysokie stężenie hormonów tarczycy hamuje podwzgórze i przysadkę: to ujemne sprzężenie zwrotne.
- Insulina obniża glikemię (wprowadza glukozę do komórek, wątroba tworzy glikogen). Glukagon ją podwyższa (rozkład glikogenu). Działają antagonistycznie.
- Cukrzyca typu 1: niedobór insuliny. Typu 2: komórki słabo reagują na insulinę.
- Hormon wzrostu reguluje wzrost: niedobór w dzieciństwie to karłowatość przysadkowa, nadmiar w dzieciństwie (gdy kości jeszcze rosną na długość) to gigantyzm. Nadmiar u dorosłych, po zakończeniu wzrostu, to akromegalia: kości nie rosną już na długość, więc pogrubiają się i powiększają się dłonie, stopy, żuchwa i rysy twarzy (za ciasne buty i obrączki). Hormony tarczycy podkręcają przemianę materii.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Insulina w organizmie:
- Apodwyższa stężenie glukozy we krwi
- Bobniża stężenie glukozy we krwi
- Crozkłada glikogen
- Dzwiększa filtrację w nerkach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: obniża stężenie glukozy we krwi – Insulina wprowadza glukozę do komórek i sprzyja gromadzeniu glikogenu.
Pacjent ma niskie stężenie hormonów tarczycy i wysokie TSH. Co to oznacza?
- Aprzysadka dostaje za mało hamującego sygnału i intensywnie pobudza tarczycę
- BADH jest za niskie
- Ctarczyca produkuje za dużo hormonów
- Dprzysadka jest wyłączona
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przysadka dostaje za mało hamującego sygnału i intensywnie pobudza tarczycę – Niska ilość hormonów tarczycy osłabia hamowanie, więc TSH rośnie.
Cukrzyca typu 2 polega głównie na:
- Anadmiarze insuliny i hipoglikemii
- Bzmniejszonej wrażliwości komórek na insulinę
- Czniszczeniu tarczycy
- Dbraku komórek wytwarzających glukagon
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zmniejszonej wrażliwości komórek na insulinę – W typie 2 komórki słabiej reagują na insulinę, mimo że ta bywa wydzielana.
Który hormon działa najszybciej w ostrym stresie?
- Ahormon wzrostu
- Bparathormon
- Ckortyzol
- Dadrenalina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: adrenalina – Adrenalina przyspiesza tętno i podnosi glikemię w kilka sekund.
Wole przy niedoborze jodu powstaje, ponieważ:
- Ajod jest składnikiem insuliny
- Bjod hamuje przysadkę
- Ctarczyca wytwarza za mało hormonów, więc wysokie TSH stale pobudza ją do rozrostu
- Djod jest budulcem kości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tarczyca wytwarza za mało hormonów, więc wysokie TSH stale pobudza ją do rozrostu – Jod jest składnikiem hormonów tarczycy, więc przy jego braku TSH stale pobudza tarczycę do wzrostu.
Objawami nadczynności tarczycy są:
- Autrata masy ciała, kołatanie serca, nerwowość
- Bprzyrost masy ciała, zmęczenie
- Csenność i spowolnienie
- Dniski poziom glukozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: utrata masy ciała, kołatanie serca, nerwowość – Nadmiar hormonów tarczycy przyspiesza metabolizm.
Nadmiar hormonu wzrostu u dorosłego człowieka, po zakończeniu wzrostu, powoduje:
- Akarłowatość przysadkową
- Bakromegalię
- Cgigantyzm
- Dwole
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: akromegalię – Po zamknięciu płytek wzrostowych kości nie wydłużają się, tylko pogrubiają, co daje akromegalię; gigantyzm dotyczy nadmiaru w dzieciństwie.
Nadmiar hormonu wzrostu w dzieciństwie powoduje:
- Agigantyzm
- Bcukrzycę typu 1
- Cwole
- Dkarłowatość przysadkową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gigantyzm – Zbyt dużo hormonu wzrostu w czasie rozwoju prowadzi do nadmiernego wzrostu.
Cały dział „Regulacja, ruch i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.