1Co ma być w planie
- Cel: konkretne pytanie, np. „czy okres wahadła zależy od masy ciężarka?”. „Badam wahadło” to za mało.
- Przyrządy i materiały z ich rozdzielczością, czyli najmniejszą zmianą, jaką pokazują (stoper 0,01 s, taśma 1 mm).
- Kroki ponumerowane tak, żeby dało się je wykonać bez zgadywania.
- Bezpieczeństwo: co może pójść nie tak i jak to ograniczysz (stabilny statyw, nikt nie stoi w zasięgu ciężarka).
- (R) Na rozszerzeniu sam stawiasz hipotezę („okres nie zależy od masy”), planujesz jej sprawdzenie, opisujesz kroki i potrafisz plan zmodyfikować.
2Wielkości w doświadczeniu
| rodzaj | co robisz | przykład (wahadło) |
|---|---|---|
| zmieniana | celowo zmieniasz | masa ciężarka |
| mierzona | sprawdzasz, jak reaguje | okres T |
| stałe | pilnujesz, żeby się nie zmieniły | długość nici, kąt wychylenia |
Zmieniasz tylko jedną wielkość naraz. Inaczej nie wiesz, co wpłynęło na wynik.
Badasz, czy okres wahadła zależy od masy ciężarka. Co jest wielkością zmienianą?
Zmieniasz masę. Okres jest mierzony, a długość nici i kąt mają pozostać stałe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykładowy plan
- Przyrządy: statyw, nić, ciężarki 50 g, 100 g i 200 g, taśma miernicza, stoper, kątomierz.
- 1. Zawieś ciężarek 50 g, zmierz długość nici l (ok. 1 m, od zawieszenia do środka ciężarka).
- 2. Wychyl wahadło o ok. 5–10° i puść bez popychania.
- 3. Zmierz czas t 10 pełnych wahnięć. Powtórz 3 razy.
- 4. Zmień ciężarek na 100 g i 200 g. Długość i kąt bez zmian.
- 5. Oblicz okres T = t przez 10 dla każdej masy i porównaj wyniki z niepewnością.
- Przed pomiarem przygotuj tabelę z nazwami wielkości i jednostkami. Wtedy nie okaże się po fakcie, że czegoś zabrakło.
Zmiana kilku wielkości naraz, np. masy i długości nici. Wynik nie pozwoli sprawdzić hipotezy.
✎Ściąga: Planowanie doświadczeń
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zmieniasz tylko jedną wielkość naraz. Inaczej nie wiesz, co wpłynęło na wynik.
- Cel: konkretne pytanie, np. „czy okres wahadła zależy od masy ciężarka?”. „Badam wahadło” to za mało.
- Przyrządy i materiały z ich rozdzielczością, czyli najmniejszą zmianą, jaką pokazują (stoper 0,01 s, taśma 1 mm).
- Kroki ponumerowane tak, żeby dało się je wykonać bez zgadywania.
- Bezpieczeństwo: co może pójść nie tak i jak to ograniczysz (stabilny statyw, nikt nie stoi w zasięgu ciężarka).
- Przyrządy: statyw, nić, ciężarki 50 g, 100 g i 200 g, taśma miernicza, stoper, kątomierz.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co powinno znaleźć się w dobrym planie doświadczenia?
- ATylko wniosek
- BTylko wynik końcowy
- CTylko lista przyrządów
- DCel, przyrządy, kolejne kroki i zasady bezpieczeństwa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Cel, przyrządy, kolejne kroki i zasady bezpieczeństwa – Plan ma pozwolić komuś innemu powtórzyć doświadczenie, więc zawiera cel, przyrządy, kroki i BHP.
Badasz, czy okres wahadła zależy od masy ciężarka. Co jest wielkością zmienianą?
- AMasa ciężarka
- BDługość nici
- COkres wahadła
- DKąt wychylenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Masa ciężarka – Zmieniasz masę. Okres jest mierzony, a długość nici i kąt mają pozostać stałe.
W tym samym doświadczeniu co jest wielkością mierzoną?
- AKąt wychylenia
- BMasa ciężarka
- CDługość nici
- DOkres wahadła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Okres wahadła – Mierzoną wielkością jest okres, czyli to, jak układ reaguje na zmianę masy.
Dlaczego w jednej serii pomiarów zmieniasz tylko jedną wielkość?
- AŻeby doświadczenie trwało krócej
- BŻeby uniknąć powtarzania pomiarów
- CŻeby wynik zgadzał się z hipotezą
- DŻeby wiedzieć, która zmiana wpłynęła na wynik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Żeby wiedzieć, która zmiana wpłynęła na wynik – Gdy zmienisz dwie rzeczy naraz, nie odróżnisz ich wpływu.
Co to jest rozdzielczość przyrządu?
- AZakres pomiarowy przyrządu
- BNajmniejsza zmiana wielkości, jaką przyrząd pokazuje (np. działka skali)
- CNajwiększa wartość na skali
- DŚrednia z kilku odczytów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Najmniejsza zmiana wielkości, jaką przyrząd pokazuje (np. działka skali) – Rozdzielczość linijki z podziałką milimetrową wynosi 1 mm.
Które z poniższych jest hipotezą?
- AWahadło ma 1 m długości
- BOkres wahadła nie zależy od masy ciężarka
- CUżyję stopera z dokładnością 0,01 s
- DZmierzyłem 14,2 s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Okres wahadła nie zależy od masy ciężarka – Hipoteza to przypuszczenie, które możesz sprawdzić pomiarem.
Jak najlepiej zmierzyć okres wahadła stoperem?
- AZmierzyć czas bez powtórzeń
- BZmierzyć jedno wahnięcie
- CZmierzyć czas 10 wahnięć i podzielić przez 10
- DZmierzyć pół wahnięcia i pomnożyć
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zmierzyć czas 10 wahnięć i podzielić przez 10 – Mierząc wiele okresów, zmniejszasz wpływ czasu reakcji na wynik.
Który element planu dotyczy bezpieczeństwa?
- AHipoteza
- BLista przyrządów
- CTabela na wyniki
- DMocno dokręcony statyw i nikt w zasięgu ciężarka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Mocno dokręcony statyw i nikt w zasięgu ciężarka – Opis zagrożeń i sposobu ich ograniczenia należy do zasad BHP.
Cały dział „Doświadczenia i obserwacje”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.