1Czym jest siła dośrodkowa
Siła dośrodkowa to wypadkowa sił działających na ciało w ruchu jednostajnym po okręgu. Jest skierowana do środka okręgu i zmienia tylko kierunek prędkości, a nie jej wartość.
- To nie osobny rodzaj oddziaływania obok grawitacji, naciągu linki czy tarcia, tylko nazwa roli, którą te siły (albo ich składowe) pełnią.
- Na rysunku sił nie dorysowujesz jej jako dodatkowej strzałki obok „prawdziwych” sił – jest ich wypadkową.
2Kto pełni jej rolę
| sytuacja | co pełni rolę siły dośrodkowej |
|---|---|
| kulka na lince kręcona po gładkim stole | siła naciągu linki |
| samochód na płaskim zakręcie | tarcie statyczne opon o jezdnię |
| Księżyc krążący wokół Ziemi | siła grawitacji Ziemi |
| pranie w bębnie wirówki | siła nacisku ściany bębna |
Co pełni rolę siły dośrodkowej dla samochodu na płaskim zakręcie?
Opony nie ślizgają się na boki, a tarcie statyczne jezdni działa na nie w stronę środka zakrętu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Co się zmienia z siłą
- Im większa masa ciała, im większa szybkość i im mniejszy promień okręgu, tym większej siły dośrodkowej potrzeba. Szybki przejazd przez ciasny zakręt wymaga dużo większej siły niż wolny przez szeroki.
- Sprawdzisz to jakościowo: kulka na nitce kręcona szybciej, cięższa albo – przy tej samej szybkości – na krótszej nitce mocniej ciągnie rękę.
- Gdy siły dośrodkowej zabraknie (zerwana linka, oblodzona jezdnia), ciało porusza się dalej po stycznej do okręgu, a nie „ucieka” wzdłuż promienia.
- (R) Wartość siły policzysz ze wzoru Fd = m · v2 przez r (zob. temat ZR o dynamice ruchu po okręgu).
„Na ciało w ruchu po okręgu działa siła odśrodkowa, która wyrzuca je na zewnątrz”
W układzie inercjalnym takiej siły nie ma. Ciało leci po stycznej, bo siła dośrodkowa jest za mała lub jej brak.
✎Ściąga: Siła dośrodkowa
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Siła dośrodkowa to wypadkowa sił działających na ciało w ruchu jednostajnym po okręgu. Jest skierowana do środka okręgu i zmienia tylko kierunek prędkości, a nie jej wartość.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest siła dośrodkowa?
- AOsobnym rodzajem oddziaływania
- BWypadkową sił skierowaną do środka okręgu
- CSiłą skierowaną zgodnie z prędkością
- DSiłą skierowaną od środka okręgu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wypadkową sił skierowaną do środka okręgu – Nazwa dotyczy roli wypadkowej w ruchu po okręgu, a nie nowego rodzaju oddziaływania.
Co pełni rolę siły dośrodkowej dla Księżyca krążącego wokół Ziemi?
- Atarcie
- Bnaciąg liny
- Cgrawitacja Ziemi
- Dsiła sprężystości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: grawitacja Ziemi – Księżyc utrzymuje się na orbicie dzięki przyciąganiu grawitacyjnemu Ziemi.
Co pełni rolę siły dośrodkowej dla samochodu na płaskim zakręcie?
- Asiła ciężkości samochodu
- Bsiła oporu powietrza
- Ctarcie statyczne opon o jezdnię
- Dsiła odśrodkowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tarcie statyczne opon o jezdnię – Opony nie ślizgają się na boki, a tarcie statyczne jezdni działa na nie w stronę środka zakrętu.
Co stanie się z kulką kręconą na lince po gładkim stole, gdy linka się zerwie?
- ANatychmiast się zatrzyma
- BPoleci do środka okręgu
- CPoleci dalej po stycznej do okręgu
- DPoleci od środka wzdłuż promienia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Poleci dalej po stycznej do okręgu – Bez siły dośrodkowej ciało porusza się dalej z chwilową prędkością, czyli po stycznej.
Jak zmienia się potrzebna siła dośrodkowa, gdy rośnie szybkość ciała (masa i promień bez zmian)?
- Arośnie
- Bmaleje
- Cnie zmienia się
- Dznika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rośnie – Szybszy ruch po tym samym okręgu wymaga większej siły dośrodkowej.
Jak zmienia się potrzebna siła dośrodkowa, gdy przy tej samej szybkości promień zakrętu maleje?
- Arośnie
- Bnie zmienia się
- Cspada do zera
- Dmaleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rośnie – Ciaśniejszy zakręt wymaga większej siły dośrodkowej.
Co zmienia siła dośrodkowa w ruchu jednostajnym po okręgu?
- Amasę ciała
- Bkierunek prędkości
- Cpromień okręgu
- Dwartość prędkości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kierunek prędkości – Siła prostopadła do prędkości zmienia jej kierunek, a nie wartość.
Czy w układzie inercjalnym na ciało w ruchu po okręgu działa siła odśrodkowa?
- ATak, równoważy siłę dośrodkową
- BTak, wyrzuca ciało na zewnątrz
- CTak, ale tylko przy stałej szybkości
- DNie – gdy brakuje siły dośrodkowej, ciało leci po stycznej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Nie – gdy brakuje siły dośrodkowej, ciało leci po stycznej – Siła odśrodkowa to siła pozorna, wprowadzana tylko w układzie obracającym się.
Cały dział „Dynamika”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.