ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Fizyka · Wymagania przekrojoweklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/fizyka/wielkosci-wektorowe-i-skalarne/

Fizyka · Wymagania przekrojowe · kl. 1

Wielkości wektorowe i skalarne

Masa plecaka to po prostu liczba. Ale siła 20 N w prawo i 20 N w lewo to dwie zupełnie różne sprawy. Stąd podział na skalary i wektory.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Skalar czy wektor

  • Wielkość skalarną opisuje sama liczba z jednostką: masa, czas, droga, energia.
  • Wielkość wektorową przedstawiasz strzałką. Oprócz liczby niesie też kierunek i zwrot: siła, prędkość, przyspieszenie, przemieszczenie.
Zapamiętaj

Wektor ma wartość, kierunek i zwrot (siła także punkt przyłożenia). Skalar ma tylko wartość z jednostką.

cecha wektoraco oznacza
wartość (moduł)długość strzałki, np. 20 N
kierunekprosta, na której leży wektor, np. pionowa
zwrotgrot strzałki, np. w górę
punkt przyłożeniapoczątek strzałki; ważny dla siły
  • Ten sam kierunek to nie to samo co ten sam zwrot: „w górę” i „w dół” leżą na jednej pionowej prostej, ale mają zwroty przeciwne.

2Dodawanie wektorów

  • Metoda równoległoboku: zaczep oba wektory w jednym punkcie i dorysuj równoległobok. Jego przekątna wychodząca z tego punktu to suma.
  • Metoda trójkąta: początek drugiego wektora przykładasz do końca pierwszego. Suma łączy początek pierwszego z końcem drugiego. Przy wielu siłach tak samo dokładasz kolejne (metoda wieloboku).
metoda równoległobokuaba + bmetoda trójkątaaba + b
Dodawanie wektorów metodą równoległoboku i metodą trójkąta
  • Wektory na jednej prostej: przy zgodnych zwrotach wartości dodajesz, przy przeciwnych odejmujesz. Wypadkowa ma wtedy zwrot większego wektora.
ten sam zwrot3 N2 NF = 5 Nprzeciwne zwroty3 N2 NF = 1 N
Wypadkowa sił na jednej prostej: 3 N + 2 N = 5 N oraz 3 N − 2 N = 1 N
Sprawdź, czy rozumiesz

Na czym polega metoda trójkąta dodawania wektorów?

3Przykład: siły prostopadłe

  • Oznaczenia: F₁, F₂ – wartości sił [N]; Fw – wartość siły wypadkowej [N].
  • Dane: F₁ = 3 N (poziomo), F₂ = 4 N (pionowo).
  • Wzór: Fw = pierwiastek z F₁2 + F₂2 (twierdzenie Pitagorasa, bo równoległobok jest tu prostokątem).
  • Obliczenia: Fw = pierwiastek z 9 + 16 N = pierwiastek z 25 N = 5 N.
  • Odpowiedź: wypadkowa ma wartość 5 N, a nie 7 N.
Uwaga na błąd

Dodawanie wartości wektorów o różnych kierunkach jak zwykłych liczb (3 N + 4 N = 7 N). Wartość sumy zależy od kąta między wektorami, w tym przykładzie od 1 N do 7 N.

✎Ściąga: Wielkości wektorowe i skalarne

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Wektor ma wartość, kierunek i zwrot (siła także punkt przyłożenia). Skalar ma tylko wartość z jednostką.
  • Wielkość skalarną opisuje sama liczba z jednostką: masa, czas, droga, energia.
  • Wielkość wektorową przedstawiasz strzałką. Oprócz liczby niesie też kierunek i zwrot: siła, prędkość, przyspieszenie, przemieszczenie.
  • Metoda równoległoboku: zaczep oba wektory w jednym punkcie i dorysuj równoległobok. Jego przekątna wychodząca z tego punktu to suma.
  • Metoda trójkąta: początek drugiego wektora przykładasz do końca pierwszego. Suma łączy początek pierwszego z końcem drugiego. Przy wielu siłach tak samo dokładasz kolejne (metoda wieloboku).
  • Oznaczenia: F₁, F₂ – wartości sił [N]; Fw – wartość siły wypadkowej [N].

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Która wielkość jest wektorowa?

    1. Asiła
    2. Bmasa
    3. Cczas
    4. Denergia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: siła – Siła ma wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia, a masa, czas i energia to skalary.

  2. Dwie siły o wartościach 3 N i 4 N działają na ciało pod kątem prostym. Ile wynosi wartość siły wypadkowej?

    1. A7 N
    2. B5 N
    3. C12 N
    4. D1 N
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 5 N – Z twierdzenia Pitagorasa F = pierwiastek z 32 + 42 N = 5 N; 7 N to błąd polegający na dodaniu wartości.

  3. Dwie siły 5 N i 2 N działają na jednej prostej w przeciwne strony. Ile wynosi wypadkowa?

    1. A3 N, zwrot siły 2 N
    2. B10 N, zwrot siły 5 N
    3. C7 N, zwrot siły 5 N
    4. D3 N, zwrot siły 5 N
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 3 N, zwrot siły 5 N – Przy przeciwnych zwrotach wartości odejmujemy: 5 N − 2 N = 3 N, a wypadkowa ma zwrot większej siły.

  4. Które cechy wektora siły musisz znać, żeby go narysować?

    1. ATylko wartość i jednostkę
    2. BTylko punkt przyłożenia
    3. CTylko kierunek i zwrot
    4. DWartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia – Wektor siły opisują cztery cechy: wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia.

  5. Siły skierowane w górę i w dół mają

    1. Aróżne kierunki i ten sam zwrot
    2. Bten sam kierunek i ten sam zwrot
    3. Cróżne kierunki i przeciwne zwroty
    4. Dten sam kierunek i przeciwne zwroty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: ten sam kierunek i przeciwne zwroty – Obie leżą na prostej pionowej, więc kierunek jest ten sam, a zwroty są przeciwne.

  6. Co jest skalarem?

    1. Aprzyspieszenie
    2. Bprzemieszczenie
    3. Cprędkość
    4. Ddroga przebyta przez ciało
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: droga przebyta przez ciało – Droga to długość toru i ma tylko wartość, a przemieszczenie, prędkość i przyspieszenie to wektory.

  7. Na czym polega metoda trójkąta dodawania wektorów?

    1. APoczątek drugiego wektora przykładasz do końca pierwszego
    2. BRysujesz oba wektory z przeciwnych stron
    3. CDodajesz do siebie długości obu wektorów
    4. DMnożysz długości obu wektorów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Początek drugiego wektora przykładasz do końca pierwszego – W metodzie trójkąta suma łączy początek pierwszego wektora z końcem drugiego, przyłożonego do końca pierwszego.

  8. Dwie siły po 10 N są skierowane przeciwnie na jednej prostej. Ile wynosi wypadkowa?

    1. A0 N
    2. B10 N
    3. C20 N
    4. D5 N
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 0 N – Siły równe i przeciwne dają wypadkową 10 N − 10 N = 0.

Cały dział „Wymagania przekrojowe”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Fizyka, klasa 1

Badania w fizycePomiary i niepewność pomiarowaNiepewności pomiarowe i dopasowanie prostejAnaliza danych i wykresyNarzędzia matematyczne w fizyceRachunek wektorowy i trygonometriaPodstawowe pojęcia kinematykiPrędkośćRównanie ruchu i ruch względnyPrzyspieszenieRuch jednostajny prostoliniowyRuch prostoliniowy zmiennyRuch zmienny – wykresy a(t), zadania i przyspieszenie w ruchu krzywoliniowymRuch po okręguPrędkość kątowa i ruch po okręgu ze zmienną prędkościąRzut poziomy i rzut ukośnyDoświadczenia z kinematykiSiła i jej cechyRodzaje siłUkłady nieinercjalne i siły bezwładnościZasady dynamiki NewtonaTarcieRównia pochyła i zadania z tarciemSiła dośrodkowaDynamika ruchu po okręguDoświadczenia z dynamikiPraca mechanicznaMocEnergia mechaniczna i jej zasada zachowaniaPraca siły zmiennej, twierdzenie o pracy i energiiMoc w ruchu i sprawność urządzeńPęd, zasada zachowania pędu i zderzeniaDoświadczenia: praca, moc, energiaCiśnienieSiła wyporu i prawo ArchimedesaCiśnienie całkowite, naczynia połączone i pływanie ciałDoświadczenia z hydrostatykiPrawo powszechnego ciążeniaPrzyspieszenie grawitacyjne i prawa KepleraUkład Słoneczny, Galaktyka i WszechświatPrędkości kosmiczne i ruch satelitówSatelity, nieważkość i przeciążenieBryła sztywna i moment siłyMoment bezwładności i dynamika ruchu obrotowegoEnergia kinetyczna ruchu obrotowegoPlanowanie doświadczeńPrzeprowadzanie pomiarówAnaliza wynikówWybrane doświadczenia w klasie 1Wyznaczanie przyspieszenia ziemskiego wahadłem