Czym jest rok świetlny?

Odległością, jaką światło przebywa w próżni w ciągu roku

Prędkością światła w próżni

Czasem, w którym światło dociera ze Słońca do Ziemi

Czasem jednego obiegu Ziemi wokół Słońca

Co jest charakterystyczne dla olbrzymów gazowych?

Duże rozmiary, mała gęstość i gruba atmosfera

Mała masa i twarda powierzchnia

Jednostką odległości, w przybliżeniu średnią odległością Ziemi od Słońca (ok. 150 mln km)

Odległością Ziemi od Księżyca

Jakie miejsce zajmuje Słońce we Wszechświecie?

Jest jedną z wielu gwiazd Drogi Mlecznej, a ta jedną z wielu galaktyk

Jest jedyną gwiazdą z planetami

Układ Słoneczny, Galaktyka i Wszechświat

ogarniam.edu.pl · Fizyka · Grawitacja i elementy astronomiiklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/fizyka/uklad-sloneczny-galaktyka-i-wszechswiat/

Słońce, osiem planet i masa mniejszych ciał, a wszystko trzyma grawitacja. Zobacz, jak jest zbudowany Układ Słoneczny i jakie miejsce zajmuje we Wszechświecie.

1Słońce i planety

Słońce to gwiazda. Ma ok. 99,8% masy całego układu, a jego grawitacja utrzymuje planety na orbitach.
Kolejność planet od Słońca: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun.
Planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars): małe, o dużej gęstości, z twardą powierzchnią.
Olbrzymy gazowe (Jowisz, Saturn) i lodowe (Uran, Neptun): duże, o małej gęstości, z grubą atmosferą, pierścieniami i wieloma księżycami.

Kolejność planet od Słońca (rozmiary nie w skali)

planeta	odległość od Słońca [au]	średnica (Ziemia = 1)	gęstość [g/cm³]
Merkury	0,39	0,38	5,4
Wenus	0,72	0,95	5,2
Ziemia	1,00	1,00	5,5
Mars	1,52	0,53	3,9
Jowisz	5,2	11,2	1,3
Saturn	9,6	9,4	0,7
Uran	19,2	4,0	1,3
Neptun	30,1	3,9	1,6

Wenus ma gorętszą powierzchnię (ok. 460 °C) niż bliższy Słońcu Merkury, bo jej gęsta atmosfera z CO₂ silnie zatrzymuje ciepło.

2Mniejsze ciała

Planeta karłowata krąży wokół Słońca i ma kształt zbliżony do kuli, ale nie „oczyściła” okolic swojej orbity z innych ciał. Przykłady: Pluton, Ceres, Eris.
Planetoidy (asteroidy) to skaliste bryły, głównie w pasie między Marsem a Jowiszem. Za Neptunem leży Pas Kuipera z lodowymi ciałami.
Komety to bryły lodu i pyłu na wydłużonych orbitach. Blisko Słońca tworzą warkocz skierowany od Słońca.
[Dodatek] Układ Słoneczny powstał ok. 4,6 mld lat temu z obłoku gazu i pyłu (mgławicy).

Sprawdź, czy rozumiesz

Jaka jest kolejność planet od Słońca?

3Odległości, Galaktyka i Wszechświat

Jednostka astronomiczna: 1 au = 149 597 870 700 m ≈ 1,5·10¹¹ m, czyli w przybliżeniu średnia odległość Ziemi od Słońca.
Rok świetlny (ly) to droga, którą światło przebywa w próżni w ciągu roku: 1 ly ≈ 9,46·10¹⁵ m.

Zapamiętaj

Jednostka astronomiczna i rok świetlny to jednostki odległości, nie czasu.

Słońce jest jedną z ok. 10¹¹ gwiazd naszej Galaktyki – Drogi Mlecznej, a ona jedną z bardzo wielu galaktyk.
Wielki Wybuch (treść fakultatywna – decyduje nauczyciel) to początek znanego nam Wszechświata ok. 13,8 mld lat temu, z bardzo gorącego i gęstego stanu. Wszechświat się rozszerza: dalekie galaktyki oddalają się od nas tym szybciej, im są dalej.
(R) Prawo Hubble'a: v = H₀ · d (v – prędkość oddalania galaktyki [km/s]; d – jej odległość [Mpc]; H₀ ≈ 70 km/(s·Mpc) – stała Hubble'a).

Uwaga na błąd

~~„najgorętszy jest Merkury, bo jest najbliżej Słońca”~~

Najgorętszą powierzchnię ma Wenus przez efekt cieplarniany.

✎Ściąga: Układ Słoneczny, Galaktyka i Wszechświat

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Jednostka astronomiczna i rok świetlny to jednostki odległości, nie czasu.
Słońce to gwiazda. Ma ok. 99,8% masy całego układu, a jego grawitacja utrzymuje planety na orbitach.
Planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars): małe, o dużej gęstości, z twardą powierzchnią.
Olbrzymy gazowe (Jowisz, Saturn) i lodowe (Uran, Neptun): duże, o małej gęstości, z grubą atmosferą, pierścieniami i wieloma księżycami.
Planeta karłowata krąży wokół Słońca i ma kształt zbliżony do kuli, ale nie „oczyściła” okolic swojej orbity z innych ciał. Przykłady: Pluton, Ceres, Eris.
Planetoidy (asteroidy) to skaliste bryły, głównie w pasie między Marsem a Jowiszem. Za Neptunem leży Pas Kuipera z lodowymi ciałami.
Komety to bryły lodu i pyłu na wydłużonych orbitach. Blisko Słońca tworzą warkocz skierowany od Słońca.
[Dodatek] Układ Słoneczny powstał ok. 4,6 mld lat temu z obłoku gazu i pyłu (mgławicy).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest rok świetlny?
1. APrędkością światła w próżni
2. BOdległością, jaką światło przebywa w próżni w ciągu roku
3. CCzasem, w którym światło dociera ze Słońca do Ziemi
4. DCzasem jednego obiegu Ziemi wokół Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Odległością, jaką światło przebywa w próżni w ciągu roku – Rok świetlny to jednostka długości: ok. 9,46·10¹⁵ m.
Jaka jest kolejność planet od Słońca?
1. AMerkury, Ziemia, Wenus, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun
2. BWenus, Merkury, Ziemia, Mars, Saturn, Jowisz, Neptun, Uran
3. CZiemia, Mars, Wenus, Merkury, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun
4. DMerkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun – Pierwsze cztery planety są skaliste, kolejne cztery to olbrzymy.
Które z wymienionych ciał jest planetą skalistą?
1. ASaturn
2. BMars
3. CNeptun
4. DJowisz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mars – Do planet skalistych należą Merkury, Wenus, Ziemia i Mars.
Co jest charakterystyczne dla olbrzymów gazowych?
1. AMała masa i twarda powierzchnia
2. BBrak księżyców
3. CMała odległość od Słońca
4. DDuże rozmiary, mała gęstość i gruba atmosfera
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Duże rozmiary, mała gęstość i gruba atmosfera – Jowisz i Saturn są duże, ale mają małe gęstości (Saturn mniejszą niż woda).
Która planeta ma najgorętszą powierzchnię?
1. AMars
2. BJowisz
3. CWenus
4. DMerkury
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wenus – Dzięki gęstej atmosferze z CO₂ i silnemu efektowi cieplarnianemu Wenus ma ok. 460 °C.
Czym jest 1 au?
1. APromieniem Słońca
2. BOdległością Ziemi od Księżyca
3. CJednostką odległości, w przybliżeniu średnią odległością Ziemi od Słońca (ok. 150 mln km)
4. DJednostką czasu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Jednostką odległości, w przybliżeniu średnią odległością Ziemi od Słońca (ok. 150 mln km) – 1 au = 149 597 870 700 m ≈ 1,5·10¹¹ m.
Do jakiej grupy ciał należy Pluton?
1. APlanet karłowatych
2. BPlanet skalistych
3. COlbrzymów gazowych
4. DKomet
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Planet karłowatych – Pluton, Ceres i Eris to planety karłowate: okrągłe, ale niedominujące w okolicy swojej orbity.
Jakie miejsce zajmuje Słońce we Wszechświecie?
1. AJest środkiem Wszechświata
2. BJest jedną z wielu gwiazd Drogi Mlecznej, a ta jedną z wielu galaktyk
3. CJest środkiem Drogi Mlecznej
4. DJest jedyną gwiazdą z planetami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Jest jedną z wielu gwiazd Drogi Mlecznej, a ta jedną z wielu galaktyk – Droga Mleczna ma ok. 10¹¹ gwiazd, a galaktyk we Wszechświecie są miliardy.

Cały dział „Grawitacja i elementy astronomii”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Fizyka, klasa 1

Badania w fizyce Pomiary i niepewność pomiarowa Niepewności pomiarowe i dopasowanie prostej Wielkości wektorowe i skalarne Analiza danych i wykresy Narzędzia matematyczne w fizyce Rachunek wektorowy i trygonometria Podstawowe pojęcia kinematyki Prędkość Równanie ruchu i ruch względny Przyspieszenie Ruch jednostajny prostoliniowy Ruch prostoliniowy zmienny Ruch zmienny – wykresy a(t), zadania i przyspieszenie w ruchu krzywoliniowym Ruch po okręgu Prędkość kątowa i ruch po okręgu ze zmienną prędkością Rzut poziomy i rzut ukośny Doświadczenia z kinematyki Siła i jej cechy Rodzaje sił Układy nieinercjalne i siły bezwładności Zasady dynamiki Newtona Tarcie Równia pochyła i zadania z tarciem Siła dośrodkowa Dynamika ruchu po okręgu Doświadczenia z dynamiki Praca mechaniczna Moc Energia mechaniczna i jej zasada zachowania Praca siły zmiennej, twierdzenie o pracy i energii Moc w ruchu i sprawność urządzeń Pęd, zasada zachowania pędu i zderzenia Doświadczenia: praca, moc, energia Ciśnienie Siła wyporu i prawo Archimedesa Ciśnienie całkowite, naczynia połączone i pływanie ciał Doświadczenia z hydrostatyki Prawo powszechnego ciążenia Przyspieszenie grawitacyjne i prawa Keplera Prędkości kosmiczne i ruch satelitów Satelity, nieważkość i przeciążenie Bryła sztywna i moment siły Moment bezwładności i dynamika ruchu obrotowego Energia kinetyczna ruchu obrotowego Planowanie doświadczeń Przeprowadzanie pomiarów Analiza wyników Wybrane doświadczenia w klasie 1 Wyznaczanie przyspieszenia ziemskiego wahadłem