ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/jezyk-polski/czasownik-aspekt-tryb-strona-przechodniosc/

Język polski · Gramatyka · kl. 8

Czasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniość

Najważniejsze kategorie czasownika i przekształcanie strony czynnej w bierną krok po kroku.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Aspekt

  • Niedokonany – czynność trwająca, powtarzana albo niezakończona: pisać, czytać. Ma czas teraźniejszy i przyszły złożony: będę pisać.
  • Dokonany – czynność zakończona, z wynikiem: napisać, przeczytać. Nie ma czasu teraźniejszego; czas przyszły jest prosty: napiszę.

2Tryby

  • Oznajmujący – mówi o faktach: piszę, pisałem, będę pisać.
  • Rozkazujący – wydaje polecenie: pisz!, piszmy!
  • Przypuszczający – mówi o czymś możliwym: pisałbym, napisałabyś.

3Strony

  • Czynna – podmiot wykonuje czynność: Ania czyta książkę.
  • Bierna – podmiot „doznaje” czynności: Książka jest czytana przez Anię. Tworzymy ją z być lub zostać i imiesłowu biernego.
  • Zwrotna – podmiot robi coś sam ze sobą: Myję się.
Sprawdź, czy rozumiesz

Które zdanie jest w stronie biernej?

4Przechodnie i nieprzechodnie

  • Przechodni – może utworzyć stronę bierną: czytać → książka jest czytana. Zwykle łączy się z dopełnieniem w bierniku, ale po przeczeniu jest dopełniacz: Nie czytam książki.
  • Nieprzechodni – nie tworzy strony biernej: spać, iść. Może mieć dopełnienie, np. pomagać koledze, ale kolega jest pomagany jest niepoprawne.

5Strona czynna → bierna – krok po kroku

  • Krok 1: Znajdź dopełnienie w bierniku: Kot złapał mysz.
  • Krok 2: Zrób z niego podmiot: Mysz…
  • Krok 3: Dodaj zostać/być i imiesłów bierny: *Mysz została złapana*…
  • Krok 4: Dawny podmiot przenieś do wyrażenia z przez: …przez kota.
Uwaga na błąd

Mylenie aspektu z czasem. Napiszę to czas przyszły prosty czasownika dokonanego, a nie teraźniejszy.

Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego „pomagać” jest czasownikiem nieprzechodnim?

✎Ściąga: Czasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniość

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Niedokonany – czynność trwająca, powtarzana albo niezakończona: pisać, czytać. Ma czas teraźniejszy i przyszły złożony: będę pisać.
  • Dokonany – czynność zakończona, z wynikiem: napisać, przeczytać. Nie ma czasu teraźniejszego; czas przyszły jest prosty: napiszę.
  • Oznajmujący – mówi o faktach: piszę, pisałem, będę pisać.
  • Rozkazujący – wydaje polecenie: pisz!, piszmy!
  • Przypuszczający – mówi o czymś możliwym: pisałbym, napisałabyś.
  • Czynna – podmiot wykonuje czynność: Ania czyta książkę.
  • Bierna – podmiot „doznaje” czynności: Książka jest czytana przez Anię. Tworzymy ją z być lub zostać i imiesłowu biernego.
  • Zwrotna – podmiot robi coś sam ze sobą: Myję się.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który czasownik jest dokonany?

    1. Apisać
    2. Bnapisać
    3. Cczytać
    4. Dbiegać
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: napisać – Napisać oznacza czynność zakończoną z wynikiem.

  2. W jakim trybie jest forma „zrobiłbym”?

    1. Aprzypuszczającym
    2. Boznajmującym
    3. Crozkazującym
    4. Dbezokoliczniku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: przypuszczającym – Cząstka -by tworzy tryb przypuszczający.

  3. Które zdanie jest w stronie biernej?

    1. AWyślij list!
    2. BTomek się myje.
    3. CList został wysłany przez Tomka.
    4. DTomek wysłał list.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: List został wysłany przez Tomka. – Podmiot list doznaje czynności.

  4. Który czasownik jest nieprzechodni?

    1. Aczytać
    2. Bbudować
    3. Cmalować
    4. Dspać
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: spać – Od spać nie utworzymy strony biernej.

  5. Jaki czas przyszły ma czasownik niedokonany?

    1. Atylko teraźniejszy
    2. Bzłożony, np. będę czytać
    3. Cnie ma czasu przyszłego
    4. Dprosty, np. przeczytam
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: złożony, np. będę czytać – Czasowniki niedokonane tworzą czas przyszły złożony.

  6. „Myję się” to przykład strony

    1. Abiernej
    2. Bczynnej przechodniej
    3. Cnieosobowej
    4. Dzwrotnej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: zwrotnej – Podmiot wykonuje czynność na sobie.

  7. Jak brzmi zdanie „Mama upiekła ciasto” w stronie biernej?

    1. ACiasto zostało upieczone przez mamę.
    2. BMama została upieczona przez ciasto.
    3. CMama piekła ciasto.
    4. DCiasto upiekło się mamie.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ciasto zostało upieczone przez mamę. – Dopełnienie ciasto staje się podmiotem.

  8. Dlaczego „pomagać” jest czasownikiem nieprzechodnim?

    1. Anie odmienia się
    2. Bnie tworzy strony biernej
    3. Cjest dokonany
    4. Dnie ma dopełnienia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: nie tworzy strony biernej – Ma dopełnienie w celowniku, ale formy jest pomagany nie tworzymy.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 8

Juliusz Słowacki – „Balladyna”Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” (fragmenty)Sławomir Mrożek – „Artysta”Poezja XX wieku: Leśmian, Baczyński, Miłosz, Herbert, Różewicz, SzymborskaStanisław Jerzy Lec – aforyzmyIgnacy Krasicki – bajki (powtórzenie)Lektury z klas 4–6 – powtórka przed egzaminemLista lektur na egzamin ósmoklasistyRodzaje literackie – powtórkaGatunki literackie – powtórkaŚrodki stylistyczne i budowa wierszaSymbol, alegoria, ironia, inwokacjaMotywy literackie w lekturachKonteksty: mitologia, Biblia, historia, filmObraz, plakat, fotografia – teksty ikonicznePublicystyka, reportaż i tekst popularnonaukowyFleksja: części mowy, temat i końcówkaImiesłowyCzęści zdania i rodzaje podmiotuZdanie, równoważnik zdania i zdanie bezpodmiotoweZdanie złożone współrzędnie – rodzaje i wykresZdanie złożone podrzędnie – rodzaje i wykresZdanie wielokrotnie złożone – wykres krok po krokuImiesłowowy równoważnik zdaniaMowa zależna i niezależnaBudowa słowotwórcza wyrazu i formantyRodzina wyrazów, rdzeń i obocznościWyrazy złożone, skróty i skrótowceFonetyka: głoski i upodobnieniaSylaba, akcent i funkcje litery „i”Style językoweZasób słownictwa: zapożyczenia, neologizmy, archaizmy, gwaraZnaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznacznośćZwiązki frazeologiczneOdmiana nazwisk i nazw miejscowych; nazwy mieszkańcówKultura języka: norma, błąd, etykietaPerswazja, manipulacja i etyka słowaPrzecinek – najważniejsze zasady przed egzaminemCytat, dialog, dwukropek i myślnikZmiany w pisowni od 2026 rokuRozprawka na egzaminieArgumenty i kontrargumentyPrzemówienieOpowiadanie twórcze na egzaminieOpis przeżyć wewnętrznychCharakterystyka i charakterystyka porównawczaRecenzjaWywiadStreszczenie, parafraza, sprawozdaniePodanie i list oficjalnyCV i list motywacyjnyOgłoszenie, zaproszenie i inne krótkie formyDyskusja, prezentacja i inne wypowiedzi ustneEgzamin z polskiego – arkusz i typy zadańWypracowanie na egzaminie – kryteria i plan