ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Komunikacjaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/jezyk-polski/kultura-jezyka-norma-blad-etykieta/

Język polski · Komunikacja · kl. 8

Kultura języka: norma, błąd, etykieta

Co to znaczy mówić poprawnie, jakie są rodzaje błędów i jak grzecznie zwracać się do innych.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Norma językowa

  • Norma językowa – zbiór zasad poprawnego używania języka.
  • Norma wzorcowa – staranna, obowiązuje w szkole, w mediach, w pismach oficjalnych: tę książkę, akcent ma-te-MA-ty-ka.
  • Norma użytkowa – dopuszczalna w swobodnej rozmowie: tą książkę (w mowie potocznej), akcent ma-te-ma-TY-ka.
  • Błąd językowy – nieświadome naruszenie normy. Innowacja – świadoma, celowa zmiana (np. nowe słowo w wierszu), która może się przyjąć.

2Rodzaje błędów

RodzajPrzykład błęduPoprawnie
fleksyjny (odmiana)wziąść, poszłemwziąć, poszedłem
składniowy (budowa zdania)odnośnie spotkaniaw sprawie spotkania
leksykalny (dobór słów)cofnąć się do tyłucofnąć się
frazeologicznyodnieść porażkęponieść porażkę
fonetyczny (wymowa, akcent)zrobiliŚMYzroBIliśmy
stylistycznymega ważne w podaniubardzo ważne
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak poprawić „odnośnie spotkania”?

3Etykieta językowa

  • Etykieta językowa – zasady grzecznego mówienia i pisania.
  • Do dorosłych zwracamy się formą Pan/Pani + czasownik w 3. osobie: Czy Pan mógłby…?
  • W wiadomości do nauczyciela: powitanie (Dzień dobry, Szanowna Pani), sprawa, podziękowanie, podpis.
  • Słowa „magiczne”: proszę, dziękuję, przepraszam.

4Sprawdzanie poprawności – krok po kroku

  • Krok 1: Masz wątpliwość? Sprawdź w słowniku poprawnej polszczyzny lub w poradni językowej (np. internetowej).
  • Krok 2: Ustal, czy sytuacja wymaga normy wzorcowej (szkoła, egzamin – tak).
  • Krok 3: Popraw formę i zapamiętaj ją w zdaniu.
Uwaga na błąd

Pleonazm, czyli „masło maślane”: cofać się do tyłu, wracać z powrotem, akwen wodny. Jedno ze słów jest zbędne.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak grzecznie zapytać nauczycielkę?

✎Ściąga: Kultura języka: norma, błąd, etykieta

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Norma językowa – zbiór zasad poprawnego używania języka.
  • Norma wzorcowa – staranna, obowiązuje w szkole, w mediach, w pismach oficjalnych: tę książkę, akcent ma-te-MA-ty-ka.
  • Norma użytkowa – dopuszczalna w swobodnej rozmowie: tą książkę (w mowie potocznej), akcent ma-te-ma-TY-ka.
  • Błąd językowy – nieświadome naruszenie normy. Innowacja – świadoma, celowa zmiana (np. nowe słowo w wierszu), która może się przyjąć.
  • Etykieta językowa – zasady grzecznego mówienia i pisania.
  • Słowa „magiczne”: proszę, dziękuję, przepraszam.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Która forma jest zgodna z normą wzorcową?

    1. Atą książkę
    2. Btę książkę
    3. Ctom książkę
    4. Dta książkę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: tę książkę – W bierniku: tę. Forma tą jest dopuszczalna tylko w swobodnej mowie.

  2. Jaki to błąd: „wziąść”?

    1. Afleksyjny
    2. Bortograficzny
    3. Cskładniowy
    4. Dfrazeologiczny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: fleksyjny – Błędna forma bezokolicznika; poprawnie wziąć.

  3. Który przykład to pleonazm?

    1. Aiść do przodu
    2. Bwrócić do domu
    3. Ccofnąć się do tyłu
    4. Dcofnąć się
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: cofnąć się do tyłu – Cofnąć się już znaczy „do tyłu”.

  4. Czym różni się innowacja od błędu?

    1. Abłąd jest zawsze zamierzony
    2. Bniczym
    3. Cinnowacja jest świadoma i celowa
    4. Dinnowacja dotyczy tylko ortografii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: innowacja jest świadoma i celowa – Błąd jest nieświadomym naruszeniem normy.

  5. Jak poprawić „odnośnie spotkania”?

    1. Aw sprawie spotkania
    2. Bodnoście spotkania
    3. Codnośnie spotkaniem
    4. Dodnośnie do spotkaniu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: w sprawie spotkania – To błąd składniowy; lepiej: w sprawie.

  6. Jak grzecznie zapytać nauczycielkę?

    1. AWyjaśnij to zadanie.
    2. BEj, możesz wyjaśnić?
    3. CCzy mogłabyś wyjaśnić zadanie?
    4. DCzy Pani mogłaby wyjaśnić to zadanie?
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Czy Pani mogłaby wyjaśnić to zadanie? – Forma Pani + 3. osoba.

  7. Gdzie obowiązuje norma wzorcowa?

    1. Atylko w SMS-ach
    2. Bnigdzie
    3. Cna egzaminie i w pismach oficjalnych
    4. Dtylko w gwarze
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: na egzaminie i w pismach oficjalnych – To norma staranna, szkolna i oficjalna.

  8. Który błąd jest stylistyczny?

    1. A„poszłem”
    2. B„odnośnie spotkania”
    3. C„mega ważne” w podaniu do dyrektora
    4. D„cofnąć się do tyłu”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: „mega ważne” w podaniu do dyrektora – Kolokwializm nie pasuje do oficjalnego pisma.

Cały dział „Komunikacja”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 8

Juliusz Słowacki – „Balladyna”Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” (fragmenty)Sławomir Mrożek – „Artysta”Poezja XX wieku: Leśmian, Baczyński, Miłosz, Herbert, Różewicz, SzymborskaStanisław Jerzy Lec – aforyzmyIgnacy Krasicki – bajki (powtórzenie)Lektury z klas 4–6 – powtórka przed egzaminemLista lektur na egzamin ósmoklasistyRodzaje literackie – powtórkaGatunki literackie – powtórkaŚrodki stylistyczne i budowa wierszaSymbol, alegoria, ironia, inwokacjaMotywy literackie w lekturachKonteksty: mitologia, Biblia, historia, filmObraz, plakat, fotografia – teksty ikonicznePublicystyka, reportaż i tekst popularnonaukowyFleksja: części mowy, temat i końcówkaCzasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniośćImiesłowyCzęści zdania i rodzaje podmiotuZdanie, równoważnik zdania i zdanie bezpodmiotoweZdanie złożone współrzędnie – rodzaje i wykresZdanie złożone podrzędnie – rodzaje i wykresZdanie wielokrotnie złożone – wykres krok po krokuImiesłowowy równoważnik zdaniaMowa zależna i niezależnaBudowa słowotwórcza wyrazu i formantyRodzina wyrazów, rdzeń i obocznościWyrazy złożone, skróty i skrótowceFonetyka: głoski i upodobnieniaSylaba, akcent i funkcje litery „i”Style językoweZasób słownictwa: zapożyczenia, neologizmy, archaizmy, gwaraZnaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznacznośćZwiązki frazeologiczneOdmiana nazwisk i nazw miejscowych; nazwy mieszkańcówPerswazja, manipulacja i etyka słowaPrzecinek – najważniejsze zasady przed egzaminemCytat, dialog, dwukropek i myślnikZmiany w pisowni od 2026 rokuRozprawka na egzaminieArgumenty i kontrargumentyPrzemówienieOpowiadanie twórcze na egzaminieOpis przeżyć wewnętrznychCharakterystyka i charakterystyka porównawczaRecenzjaWywiadStreszczenie, parafraza, sprawozdaniePodanie i list oficjalnyCV i list motywacyjnyOgłoszenie, zaproszenie i inne krótkie formyDyskusja, prezentacja i inne wypowiedzi ustneEgzamin z polskiego – arkusz i typy zadańWypracowanie na egzaminie – kryteria i plan