ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/jezyk-polski/rodzina-wyrazow-rdzen-i-obocznosci/

Język polski · Gramatyka · kl. 8

Rodzina wyrazów, rdzeń i oboczności

Wyrazy pokrewne mają wspólny rdzeń. Oboczności w rdzeniu pomagają też w ortografii.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Rodzina wyrazów

  • Rodzina wyrazów – wyrazy pokrewne, czyli pochodzące od wspólnego przodka: las, lasek, leśny, leśnik, zalesić, podleśny.
  • Rdzeń – najmniejsza wspólna cząstka wszystkich wyrazów z rodziny: las-, leś-.
  • Wyraz pokrewny ≠ wyraz bliskoznaczny. Leśnik jest pokrewny z lasem, a gajowy – nie (choć znaczy coś podobnego).

2Oboczności w rdzeniu

  • Oboczność – wymiana głosek w rdzeniu w różnych wyrazach rodziny.
ObocznośćPrzykład
a : elas – leśny
o : óstół – stolik
ą : ęręka – rączka
k : czręka – ręczny
g : żnoga – nóżka
ch : szmucha – muszka
r : rzmorze – morski
  • Oboczności podpowiadają pisownię: ó, bo stolik (wymiana na o); rz, bo morski (wymiana na r); ż, bo noga (wymiana na g).
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest rdzeń?

3Wyznaczanie rodziny – krok po kroku

  • Krok 1: Weź wyraz i zapytaj o jego znaczenie: leśniczówka – dom leśniczego.
  • Krok 2: Cofaj się do wyrazu prostszego: leśniczówka ← leśniczy ← las.
  • Krok 3: Szukaj innych wyrazów od tego samego rdzenia: lasek, leśny, zalesić.
  • Krok 4: Odrzuć wyrazy tylko podobne w brzmieniu (lasso nie należy do rodziny las).
Uwaga na błąd

Łączenie w rodzinę wyrazów podobnych tylko z wyglądu: kosa – kosić są pokrewne, ale kos (ptak) już nie.

✎Ściąga: Rodzina wyrazów, rdzeń i oboczności

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Rodzina wyrazów – wyrazy pokrewne, czyli pochodzące od wspólnego przodka: las, lasek, leśny, leśnik, zalesić, podleśny.
  • Rdzeń – najmniejsza wspólna cząstka wszystkich wyrazów z rodziny: las-, leś-.
  • Wyraz pokrewny ≠ wyraz bliskoznaczny. Leśnik jest pokrewny z lasem, a gajowy – nie (choć znaczy coś podobnego).
  • Oboczność – wymiana głosek w rdzeniu w różnych wyrazach rodziny.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który wyraz NIE należy do rodziny wyrazu „las”?

    1. Alasek
    2. Blasso
    3. Czalesić
    4. Dleśny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: lasso – Lasso to pętla do łapania zwierząt – inne znaczenie.

  2. Czym jest rdzeń?

    1. Anajmniejszą wspólną cząstką wyrazów pokrewnych
    2. Bformantem zdrobnienia
    3. Cpierwszą sylabą wyrazu
    4. Dkońcówką fleksyjną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: najmniejszą wspólną cząstką wyrazów pokrewnych – Rdzeń łączy całą rodzinę wyrazów.

  3. Jaka oboczność występuje w parze „noga – nóżka”?

    1. Ach : sz
    2. Bg : ż oraz o : ó
    3. Cr : rz
    4. Dk : cz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: g : ż oraz o : ó – W rdzeniu wymieniają się g i ż oraz o i ó.

  4. Który wyraz uzasadnia pisownię „morze”?

    1. Amrozić
    2. Bmoże
    3. Cmorski
    4. Dmorał
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: morski – Rz wymienia się na r w wyrazie morski.

  5. Które wyrazy są pokrewne?

    1. Akosa, kos
    2. Bkosa, kosić
    3. Cmąka, męka
    4. Dkot, kotara
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: kosa, kosić – Kosić znaczy „ścinać kosą”.

  6. Czym różni się wyraz pokrewny od bliskoznacznego?

    1. Abliskoznaczny ma wspólny rdzeń
    2. Bpokrewny ma wspólny rdzeń, bliskoznaczny – podobne znaczenie
    3. Cpokrewny jest zawsze krótszy
    4. Dniczym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: pokrewny ma wspólny rdzeń, bliskoznaczny – podobne znaczenie – Leśnik jest pokrewny z las, gajowy jest tylko bliskoznaczny.

  7. Jaka oboczność występuje w parze „mucha – muszka”?

    1. Ach : h
    2. Bh : g
    3. Cch : sz
    4. Dm : n
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: ch : sz – Ta wymiana uzasadnia pisownię ch.

  8. Który wyraz należy do rodziny „ręka”?

    1. Arekin
    2. Brejs
    3. Crak
    4. Dręcznik
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: ręcznik – Ręcznik to „to, czym wycieramy ręce” (oboczność k : cz).

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 8

Juliusz Słowacki – „Balladyna”Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” (fragmenty)Sławomir Mrożek – „Artysta”Poezja XX wieku: Leśmian, Baczyński, Miłosz, Herbert, Różewicz, SzymborskaStanisław Jerzy Lec – aforyzmyIgnacy Krasicki – bajki (powtórzenie)Lektury z klas 4–6 – powtórka przed egzaminemLista lektur na egzamin ósmoklasistyRodzaje literackie – powtórkaGatunki literackie – powtórkaŚrodki stylistyczne i budowa wierszaSymbol, alegoria, ironia, inwokacjaMotywy literackie w lekturachKonteksty: mitologia, Biblia, historia, filmObraz, plakat, fotografia – teksty ikonicznePublicystyka, reportaż i tekst popularnonaukowyFleksja: części mowy, temat i końcówkaCzasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniośćImiesłowyCzęści zdania i rodzaje podmiotuZdanie, równoważnik zdania i zdanie bezpodmiotoweZdanie złożone współrzędnie – rodzaje i wykresZdanie złożone podrzędnie – rodzaje i wykresZdanie wielokrotnie złożone – wykres krok po krokuImiesłowowy równoważnik zdaniaMowa zależna i niezależnaBudowa słowotwórcza wyrazu i formantyWyrazy złożone, skróty i skrótowceFonetyka: głoski i upodobnieniaSylaba, akcent i funkcje litery „i”Style językoweZasób słownictwa: zapożyczenia, neologizmy, archaizmy, gwaraZnaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznacznośćZwiązki frazeologiczneOdmiana nazwisk i nazw miejscowych; nazwy mieszkańcówKultura języka: norma, błąd, etykietaPerswazja, manipulacja i etyka słowaPrzecinek – najważniejsze zasady przed egzaminemCytat, dialog, dwukropek i myślnikZmiany w pisowni od 2026 rokuRozprawka na egzaminieArgumenty i kontrargumentyPrzemówienieOpowiadanie twórcze na egzaminieOpis przeżyć wewnętrznychCharakterystyka i charakterystyka porównawczaRecenzjaWywiadStreszczenie, parafraza, sprawozdaniePodanie i list oficjalnyCV i list motywacyjnyOgłoszenie, zaproszenie i inne krótkie formyDyskusja, prezentacja i inne wypowiedzi ustneEgzamin z polskiego – arkusz i typy zadańWypracowanie na egzaminie – kryteria i plan