ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/jezyk-polski/fonetyka-gloski-i-upodobnienia/

Język polski · Gramatyka · kl. 8

Fonetyka: głoski i upodobnienia

Dlaczego mówimy [chlep], a piszemy „chleb”? Głoski, ich podział i upodobnienia krok po kroku.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Głoska i litera

  • Głoska – najmniejszy dźwięk mowy. Litera – znak pisany.
  • Jedna głoska może być zapisana dwiema literami (dwuznak): ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz.
  • Samogłoski: a, e, i, o, u (ó), y, ą, ę. Reszta to spółgłoski.

2Podziały spółgłosek

  • Dźwięczne i bezdźwięczne (pary): b–p, d–t, g–k, w–f, z–s, ż (rz)–sz, dz–c, dź–ć, dż–cz, ź–ś.
  • Twarde i miękkie: miękkie to ć, dź, ś, ź, ń, j (np. koń, ciocia).
  • Ustne i nosowe: nosowe to m, n, ń oraz samogłoski ą, ę.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest dwuznak?

3Upodobnienia

  • Upodobnienie – głoska zmienia wymowę pod wpływem sąsiedniej. Najczęściej chodzi o dźwięczność.
RodzajCo się dziejePrzykład
ubezdźwięcznienie na końcu wyrazudźwięczna na końcu brzmi bezdźwięczniechleb [chlep], róg [ruk]
wstecznegłoska upodabnia się do następnejłódka [łutka], prośba [proźba]
postępowegłoska upodabnia się do poprzedniejkrzak [kszak], kwiat [kfiat]
  • Uproszczenie grupy spółgłosek – w wymowie znika głoska: jabłko [japko], mógłbym [mugbym].

4Jak opisać zjawisko – krok po kroku

  • Krok 1: Zapisz wymowę w nawiasie kwadratowym: wódka → [wutka].
  • Krok 2: Porównaj z pisownią: d brzmi jak [t], ó jak [u].
  • Krok 3: Sprawdź, która głoska wpłynęła na zmianę: [t] przed bezdźwięcznym [k] → upodobnienie wsteczne.
  • Krok 4: Aby poprawnie zapisać wyraz, znajdź formę, w której głoska brzmi wyraźnie: łódka – łodzie.
Uwaga na błąd

Pisanie „jak się słyszy”: chlep, ruk. Pisownię sprawdzisz, odmieniając wyraz: chleba, rogu.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak sprawdzić pisownię wyrazu „łódka”?

✎Ściąga: Fonetyka: głoski i upodobnienia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Głoska – najmniejszy dźwięk mowy. Litera – znak pisany.
  • Samogłoski: a, e, i, o, u (ó), y, ą, ę. Reszta to spółgłoski.
  • Dźwięczne i bezdźwięczne (pary): b–p, d–t, g–k, w–f, z–s, ż (rz)–sz, dz–c, dź–ć, dż–cz, ź–ś.
  • Twarde i miękkie: miękkie to ć, dź, ś, ź, ń, j (np. koń, ciocia).
  • Ustne i nosowe: nosowe to m, n, ń oraz samogłoski ą, ę.
  • Upodobnienie – głoska zmienia wymowę pod wpływem sąsiedniej. Najczęściej chodzi o dźwięczność.
  • Uproszczenie grupy spółgłosek – w wymowie znika głoska: jabłko [japko], mógłbym [mugbym].

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Ile głosek ma wyraz „szczur”?

    1. Atrzy
    2. Bpięć
    3. Ccztery
    4. Dsześć
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: cztery – [sz-cz-u-r] – dwuznaki sz i cz to po jednej głosce.

  2. W którym wyrazie zachodzi ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu?

    1. Aróg
    2. Brogi
    3. Cdom
    4. Dręka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: róg – Róg wymawiamy [ruk].

  3. Jakie upodobnienie występuje w wyrazie „krzak” [kszak]?

    1. Awsteczne
    2. Bpostępowe
    3. Cżadne
    4. Dna końcu wyrazu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: postępowe – rz traci dźwięczność pod wpływem poprzedzającego k.

  4. Która para głosek różni się tylko dźwięcznością?

    1. Ab – p
    2. Bs – ś
    3. Ck – ch
    4. Db – m
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: b – p – b jest dźwięczne, p – bezdźwięczne.

  5. Który wyraz zawiera uproszczenie grupy spółgłosek?

    1. Ajabłko [japko]
    2. Bchleb [chlep]
    3. Cprośba [proźba]
    4. Dkwiat [kfiat]
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: jabłko [japko] – W wymowie znika głoska ł.

  6. Które głoski są nosowe?

    1. Aa, o, u
    2. Bb, p, m
    3. Cm, n, ń, ą, ę
    4. Dch, h
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: m, n, ń, ą, ę – Przy ich wymowie powietrze przechodzi przez nos.

  7. Czym jest dwuznak?

    1. Adwiema samogłoskami obok siebie
    2. Bdwiema głoskami w sylabie
    3. Cpodwójną spółgłoską, np. nn
    4. Ddwiema literami oznaczającymi jedną głoskę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: dwiema literami oznaczającymi jedną głoskę – Np. sz, cz, ch.

  8. Jak sprawdzić pisownię wyrazu „łódka”?

    1. Apoliczyć sylaby
    2. Bznaleźć formę z wyraźnym d, np. łodzie
    3. Czapisać tak, jak słychać
    4. Dzmienić na zdrobnienie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: znaleźć formę z wyraźnym d, np. łodzie – W łodzie słychać d i o.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 8

Juliusz Słowacki – „Balladyna”Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” (fragmenty)Sławomir Mrożek – „Artysta”Poezja XX wieku: Leśmian, Baczyński, Miłosz, Herbert, Różewicz, SzymborskaStanisław Jerzy Lec – aforyzmyIgnacy Krasicki – bajki (powtórzenie)Lektury z klas 4–6 – powtórka przed egzaminemLista lektur na egzamin ósmoklasistyRodzaje literackie – powtórkaGatunki literackie – powtórkaŚrodki stylistyczne i budowa wierszaSymbol, alegoria, ironia, inwokacjaMotywy literackie w lekturachKonteksty: mitologia, Biblia, historia, filmObraz, plakat, fotografia – teksty ikonicznePublicystyka, reportaż i tekst popularnonaukowyFleksja: części mowy, temat i końcówkaCzasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniośćImiesłowyCzęści zdania i rodzaje podmiotuZdanie, równoważnik zdania i zdanie bezpodmiotoweZdanie złożone współrzędnie – rodzaje i wykresZdanie złożone podrzędnie – rodzaje i wykresZdanie wielokrotnie złożone – wykres krok po krokuImiesłowowy równoważnik zdaniaMowa zależna i niezależnaBudowa słowotwórcza wyrazu i formantyRodzina wyrazów, rdzeń i obocznościWyrazy złożone, skróty i skrótowceSylaba, akcent i funkcje litery „i”Style językoweZasób słownictwa: zapożyczenia, neologizmy, archaizmy, gwaraZnaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznacznośćZwiązki frazeologiczneOdmiana nazwisk i nazw miejscowych; nazwy mieszkańcówKultura języka: norma, błąd, etykietaPerswazja, manipulacja i etyka słowaPrzecinek – najważniejsze zasady przed egzaminemCytat, dialog, dwukropek i myślnikZmiany w pisowni od 2026 rokuRozprawka na egzaminieArgumenty i kontrargumentyPrzemówienieOpowiadanie twórcze na egzaminieOpis przeżyć wewnętrznychCharakterystyka i charakterystyka porównawczaRecenzjaWywiadStreszczenie, parafraza, sprawozdaniePodanie i list oficjalnyCV i list motywacyjnyOgłoszenie, zaproszenie i inne krótkie formyDyskusja, prezentacja i inne wypowiedzi ustneEgzamin z polskiego – arkusz i typy zadańWypracowanie na egzaminie – kryteria i plan