ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/jezyk-polski/znaczenie-wyrazu-tresc-zakres-homonimy-wieloznacznosc/

Język polski · Gramatyka · kl. 8

Znaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznaczność

Co znaczy wyraz, jak szeroko sięga i co zrobić, gdy ma kilka znaczeń.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Treść i zakres

  • Treść wyrazu – cechy, które musi mieć rzecz, by można ją było tak nazwać. Ptak: ma pióra, skrzydła, dziób, składa jaja.
  • Zakres wyrazu – wszystkie rzeczy (osoby, zwierzęta), które można tak nazwać. Zakres wyrazu ptak obejmuje wróble, orły, pingwiny…
  • Zasada: im bogatsza treść, tym węższy zakres. Wróbel ma więcej cech niż ptak, więc nazywa mniej istot.

2Homonimy i wyrazy wieloznaczne

  • Homonimy – wyrazy o tej samej postaci, ale zupełnie różnych, niepowiązanych znaczeniach: staw (zbiornik wody / połączenie kości), bal (zabawa / gruba kłoda), zamek (budowla / zapięcie).
  • Wyraz wieloznaczny – jeden wyraz o kilku powiązanych znaczeniach: korona (króla / drzewa), głowa (część ciała / głowa rodziny).
  • Synonimy – wyrazy bliskoznaczne: mądry – rozumny. Antonimy – przeciwstawne: mądry – głupi.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest treść wyrazu?

3Jak udowodnić homonim – krok po kroku

  • Krok 1: Ustal dwa różne znaczenia wyrazu.
  • Krok 2: Ułóż dwa zdania – w każdym inne znaczenie i kontekst, który je jasno pokazuje.
  • Krok 3: Przykład: Na stawie pływały łabędzie. / Po upadku spuchł mi staw kolanowy.

4Jak wybrać znaczenie z definicji słownikowej

  • Krok 1: Przeczytaj wszystkie definicje.
  • Krok 2: Podstaw każdą do zdania w miejsce wyrazu.
  • Krok 3: Wybierz tę, która zachowuje sens zdania.
Uwaga na błąd

Zdania, z których nie wynika znaczenie: Widziałem staw. – nie wiadomo, czy chodzi o wodę, czy o kość. Kontekst musi być jednoznaczny.

Sprawdź, czy rozumiesz

Która para zdań dowodzi, że „staw” to homonim?

✎Ściąga: Znaczenie wyrazu: treść, zakres, homonimy, wieloznaczność

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Treść wyrazu – cechy, które musi mieć rzecz, by można ją było tak nazwać. Ptak: ma pióra, skrzydła, dziób, składa jaja.
  • Zakres wyrazu – wszystkie rzeczy (osoby, zwierzęta), które można tak nazwać. Zakres wyrazu ptak obejmuje wróble, orły, pingwiny…
  • Homonimy – wyrazy o tej samej postaci, ale zupełnie różnych, niepowiązanych znaczeniach: staw (zbiornik wody / połączenie kości), bal (zabawa / gruba kłoda), zamek (budowla / zapięcie).
  • Wyraz wieloznaczny – jeden wyraz o kilku powiązanych znaczeniach: korona (króla / drzewa), głowa (część ciała / głowa rodziny).
  • Synonimy – wyrazy bliskoznaczne: mądry – rozumny. Antonimy – przeciwstawne: mądry – głupi.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym są homonimy?

    1. Awyrazami o tej samej postaci i niepowiązanych znaczeniach
    2. Bwyrazami bliskoznacznymi
    3. Cwyrazami o przeciwnym znaczeniu
    4. Dwyrazami z gwary
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: wyrazami o tej samej postaci i niepowiązanych znaczeniach – Np. staw – zbiornik wody i połączenie kości.

  2. Która para zdań dowodzi, że „staw” to homonim?

    1. AStaw jest duży. / Staw jest głęboki.
    2. BŁabędzie pływały po stawie. / Bolał go staw kolanowy.
    3. CWidzę staw. / Lubię staw.
    4. DByłem nad stawem. / Łowiłem ryby w stawie.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Łabędzie pływały po stawie. / Bolał go staw kolanowy. – Tylko pierwsza para pokazuje dwa różne znaczenia.

  3. Im bogatsza treść wyrazu, tym jego zakres jest

    1. Ataki sam
    2. Bszerszy
    3. Cwęższy
    4. Dnieokreślony
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: węższy – Więcej cech pasuje do mniejszej liczby rzeczy.

  4. Który wyraz ma najszerszy zakres?

    1. Azwierzę
    2. Bptak
    3. Cwróbel domowy
    4. Dwróbel
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: zwierzę – Zwierzę obejmuje wszystkie pozostałe.

  5. „Korona króla” i „korona drzewa” to przykład

    1. Aantonimu
    2. Bhomonimu o niepowiązanych znaczeniach
    3. Cwyrazu wieloznacznego
    4. Darchaizmu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: wyrazu wieloznacznego – Oba znaczenia łączy obraz czegoś na szczycie.

  6. Co to są antonimy?

    1. Awyrazy bliskoznaczne
    2. Bwyrazy dawne
    3. Cwyrazy o przeciwnym znaczeniu
    4. Dwyrazy o tym samym brzmieniu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: wyrazy o przeciwnym znaczeniu – Np. ciepły – zimny.

  7. Czym jest treść wyrazu?

    1. Apochodzeniem wyrazu
    2. Bzbiorem wszystkich rzeczy o tej nazwie
    3. Cliczbą liter
    4. Dzbiorem cech, które musi mieć nazywana rzecz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: zbiorem cech, które musi mieć nazywana rzecz – Zbiór rzeczy to zakres, a cechy – treść.

  8. Który wyraz jest homonimem?

    1. Aokno
    2. Bkrzesło
    3. Cbal
    4. Ddom
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: bal – Bal to zabawa taneczna albo gruba kłoda drewna.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 8

Juliusz Słowacki – „Balladyna”Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” (fragmenty)Sławomir Mrożek – „Artysta”Poezja XX wieku: Leśmian, Baczyński, Miłosz, Herbert, Różewicz, SzymborskaStanisław Jerzy Lec – aforyzmyIgnacy Krasicki – bajki (powtórzenie)Lektury z klas 4–6 – powtórka przed egzaminemLista lektur na egzamin ósmoklasistyRodzaje literackie – powtórkaGatunki literackie – powtórkaŚrodki stylistyczne i budowa wierszaSymbol, alegoria, ironia, inwokacjaMotywy literackie w lekturachKonteksty: mitologia, Biblia, historia, filmObraz, plakat, fotografia – teksty ikonicznePublicystyka, reportaż i tekst popularnonaukowyFleksja: części mowy, temat i końcówkaCzasownik: aspekt, tryb, strona, przechodniośćImiesłowyCzęści zdania i rodzaje podmiotuZdanie, równoważnik zdania i zdanie bezpodmiotoweZdanie złożone współrzędnie – rodzaje i wykresZdanie złożone podrzędnie – rodzaje i wykresZdanie wielokrotnie złożone – wykres krok po krokuImiesłowowy równoważnik zdaniaMowa zależna i niezależnaBudowa słowotwórcza wyrazu i formantyRodzina wyrazów, rdzeń i obocznościWyrazy złożone, skróty i skrótowceFonetyka: głoski i upodobnieniaSylaba, akcent i funkcje litery „i”Style językoweZasób słownictwa: zapożyczenia, neologizmy, archaizmy, gwaraZwiązki frazeologiczneOdmiana nazwisk i nazw miejscowych; nazwy mieszkańcówKultura języka: norma, błąd, etykietaPerswazja, manipulacja i etyka słowaPrzecinek – najważniejsze zasady przed egzaminemCytat, dialog, dwukropek i myślnikZmiany w pisowni od 2026 rokuRozprawka na egzaminieArgumenty i kontrargumentyPrzemówienieOpowiadanie twórcze na egzaminieOpis przeżyć wewnętrznychCharakterystyka i charakterystyka porównawczaRecenzjaWywiadStreszczenie, parafraza, sprawozdaniePodanie i list oficjalnyCV i list motywacyjnyOgłoszenie, zaproszenie i inne krótkie formyDyskusja, prezentacja i inne wypowiedzi ustneEgzamin z polskiego – arkusz i typy zadańWypracowanie na egzaminie – kryteria i plan