1Autor i gatunek
- Ignacy Krasicki (1735–1801) – biskup warmiński i pisarz oświecenia, nazywany „księciem poetów”. Zbiór Bajki i przypowieści wydał w 1779 r.
- Bajka – krótki utwór, zwykle wierszowany, z morałem, czyli pouczeniem. Bohaterami są często zwierzęta.
- Alegoria – postać lub obraz, który oznacza coś innego, np. lis = człowiek przebiegły, wilk = silny i bezwzględny.
- Uosobienie (personifikacja) – zwierzęta mówią i myślą jak ludzie.
- Krasicki chciał uczyć i bawić – to typowy cel literatury oświecenia (dydaktyzm).
2Najczęściej omawiane bajki
| Bajka | O czym jest | Morał (własnymi słowami) |
|---|---|---|
| Kruk i lis | lis chwali głos kruka, ten otwiera dziób i gubi ser | uważaj na pochlebców |
| Malarze | malarz upiększający portrety bogaci się, a wierny prawdzie biednieje | ludzie wolą pochlebstwo niż prawdę |
| Jagnię i wilcy | wilki szukają pretekstu, by zjeść jagnię | silny zawsze znajdzie powód, by skrzywdzić słabszego |
| Ptaszki w klatce | stary czyżyk płacze w klatce, młody nie rozumie dlaczego | kto poznał wolność, ten najbardziej za nią tęskni |
| Przyjaciele | zając ma wielu przyjaciół, ale w biedzie żaden mu nie pomaga | prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie |
| Szczur i kot | dumny szczur myśli, że kadzidło pali się dla niego, i ginie | pycha prowadzi do zguby |
Co pokazuje bajka „Jagnię i wilcy”?
Wilki szukają powodu, by zjeść jagnię, choć i tak zrobią, co chcą.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak odczytać bajkę – krok po kroku
- Krok 1: Wskaż bohaterów i ich cechy (kto jest silny, kto sprytny, kto naiwny).
- Krok 2: Powiedz, jaką ludzką postawę przedstawia każde zwierzę (alegoria).
- Krok 3: Znajdź morał – na końcu, na początku albo ukryty w puencie.
- Krok 4: Odnieś morał do życia albo do innej lektury.
Mylenie bajki z baśnią. Bajka jest krótka i kończy się pouczeniem; baśń to dłuższa opowieść z czarami i szczęśliwym zakończeniem.
✎Ściąga: Ignacy Krasicki – bajki (powtórzenie)
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ignacy Krasicki (1735–1801) – biskup warmiński i pisarz oświecenia, nazywany „księciem poetów”. Zbiór Bajki i przypowieści wydał w 1779 r.
- Bajka – krótki utwór, zwykle wierszowany, z morałem, czyli pouczeniem. Bohaterami są często zwierzęta.
- Alegoria – postać lub obraz, który oznacza coś innego, np. lis = człowiek przebiegły, wilk = silny i bezwzględny.
- Uosobienie (personifikacja) – zwierzęta mówią i myślą jak ludzie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest morał w bajce?
- Adialogiem bohaterów
- Btytułem bajki
- Cpouczeniem wynikającym z utworu
- Dopisem przyrody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pouczeniem wynikającym z utworu – Morał to nauka, którą autor przekazuje czytelnikowi.
Z jakiej epoki pochodzą bajki Krasickiego?
- Apozytywizm
- Boświecenie
- Cromantyzm
- Drenesans
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: oświecenie – Krasicki to czołowy pisarz polskiego oświecenia.
Czym jest alegoria w bajce?
- Aprzesadnym opisem wyglądu bohatera-zwierzęcia
- Bpostacią zwierzęcia oznaczającą ludzką cechę lub postawę
- Crymem łączącym końcowe wyrazy dwóch sąsiednich wersów
- Dbezpośrednim zwrotem autora do czytelnika bajki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: postacią zwierzęcia oznaczającą ludzką cechę lub postawę – Np. lis oznacza człowieka przebiegłego.
Jaki morał płynie z bajki „Kruk i lis”?
- Asilny zawsze ma rację
- Bpycha prowadzi do zguby
- Cwolność jest najcenniejsza
- Dnie ufaj pochlebcom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nie ufaj pochlebcom – Kruk traci ser, bo ulega pochlebstwom lisa.
Która bajka mówi o tęsknocie za wolnością?
- A„Szczur i kot”
- B„Ptaszki w klatce”
- C„Kruk i lis”
- D„Malarze”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: „Ptaszki w klatce” – Stary czyżyk pamięta wolność, dlatego płacze w klatce.
Co pokazuje bajka „Jagnię i wilcy”?
- Aże przyjaźń zawsze zwycięża
- Bże praca popłaca
- Cże kłamstwo ma krótkie nogi
- Dże silniejszy znajdzie pretekst, by skrzywdzić słabszego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: że silniejszy znajdzie pretekst, by skrzywdzić słabszego – Wilki szukają powodu, by zjeść jagnię, choć i tak zrobią, co chcą.
Jaki cel miała literatura oświecenia według Krasickiego?
- Auczyć i bawić
- Bwyrażać rozpacz po stracie
- Copisywać fantastyczne światy
- Dwzywać do powstania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: uczyć i bawić – Bajki mają charakter dydaktyczny, ale też bawią.
Czym bajka różni się od baśni?
- Azawsze ma szczęśliwe zakończenie i czary
- Bjest zawsze pisana prozą
- Cnie ma bohaterów
- Djest krótka i kończy się pouczeniem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jest krótka i kończy się pouczeniem – Bajka to krótki utwór z morałem, baśń – dłuższa opowieść z elementami magii.
Cały dział „Lektury obowiązkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.