1Co to za ustrój
- Demokracja szlachecka to ustrój, w którym władzę dzielili król i szlachta, a prawa polityczne miał tylko jeden stan: szlachta (ok. 6–10% mieszkańców).
- Nie oznaczała równości wszystkich obywateli. Chłopi i mieszczanie nie mieli głosu w sejmie.
2Sejm walny i sejmiki
- Sejm walny: król, senat (biskupi, wojewodowie, kasztelanowie, ministrowie) i izba poselska (posłowie wybierani przez szlachtę).
- Sejmiki ziemskie: zebrania szlachty w ziemi i województwie. Wybierały posłów, uchwalały podatki lokalne, dawały posłom instrukcje.
- Od 1573 roku (artykuły henrykowskie) sejm zbierał się co 2 lata na 6 tygodni.
Kto wchodził w skład senatu?
Senatorowie byli wyższymi urzędnikami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przywileje
- Szlachta uzyskiwała prawa stopniowo: przywilej koszycki (1374), nieszawski (1454, zgoda sejmików na zwołanie pospolitego ruszenia, czyli wyprawy wojennej całej szlachty, i na nowe prawa), i konstytucja Nihil novi (1505).
- Nihil novi (Radom, 1505): „nic nowego bez zgody” senatu i izby poselskiej. Król nie mógł już sam wydawać nowych praw.
4Ocena
- Szlachta miała szeroką swobodę i wpływ na państwo, ale przywileje dotyczyły wąskiej grupy.
- Z czasem zasady, które chroniły przed samowolą króla, utrudniały sprawne rządy (np. liberum veto w XVII wieku).
w demokracji szlacheckiej władzę mieli szlachta i król. Sejm walny (król, senat, izba poselska), sejmiki, przywileje, a od 1505 roku Nihil novi: nic nowego bez zgody szlachty.
Utożsamianie demokracji szlacheckiej z powszechną demokracją. Prawa polityczne miał tylko stan szlachecki, a nie wszyscy obywatele.
Co oznacza zasada Nihil novi z 1505 roku?
Ograniczyła samodzielność króla w stanowieniu prawa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Demokracja szlachecka
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- w demokracji szlacheckiej władzę mieli szlachta i król. Sejm walny (król, senat, izba poselska), sejmiki, przywileje, a od 1505 roku Nihil novi: nic nowego bez zgody szlachty.
- Demokracja szlachecka to ustrój, w którym władzę dzielili król i szlachta, a prawa polityczne miał tylko jeden stan: szlachta (ok. 6–10% mieszkańców).
- Sejm walny: król, senat (biskupi, wojewodowie, kasztelanowie, ministrowie) i izba poselska (posłowie wybierani przez szlachtę).
- Sejmiki ziemskie: zebrania szlachty w ziemi i województwie. Wybierały posłów, uchwalały podatki lokalne, dawały posłom instrukcje.
- Nihil novi (Radom, 1505): „nic nowego bez zgody” senatu i izby poselskiej. Król nie mógł już sam wydawać nowych praw.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co oznacza zasada Nihil novi z 1505 roku?
- ANic nowego bez zgody senatu i izby poselskiej
- BWolna elekcja króla
- CTolerancja religijna
- DZakaz pańszczyzny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Nic nowego bez zgody senatu i izby poselskiej – Ograniczyła samodzielność króla w stanowieniu prawa.
Z kogo składał się sejm walny?
- AWyłącznie senatu
- BKróla, senatu i izby poselskiej
- CKróla i chłopów
- DKróla i mieszczan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Króla, senatu i izby poselskiej – To trzy stany sejmujące.
Kto wybierał posłów do izby poselskiej?
- ASzlachta na sejmikach
- BMieszczanie
- CChłopi
- DKról
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Szlachta na sejmikach – Sejmiki ziemskie wyznaczały posłów.
Co należy do cech demokracji szlacheckiej?
- AWładza absolutna króla
- BRządy mieszczan
- CPowszechne prawo wyborcze
- DPrawa polityczne tylko dla szlachty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Prawa polityczne tylko dla szlachty – Chłopi i mieszczanie byli wykluczeni z polityki.
Kto wchodził w skład senatu?
- ABiskupi, wojewodowie, kasztelanowie i ministrowie
- BPosłowie ze wsi
- CChłopi
- DRzemieślnicy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Biskupi, wojewodowie, kasztelanowie i ministrowie – Senatorowie byli wyższymi urzędnikami.
Który przywilej z 1454 roku wymagał zgody sejmików na pospolite ruszenie?
- ACzerwiński
- BKoszycki
- CJedlneński
- DNieszawski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Nieszawski – Wzmacniał rolę szlachty.
Czym są sejmiki ziemskie?
- ARadami miejskimi
- BSądami królewskimi
- CZakonami
- DZebraniami szlachty w ziemiach i województwach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zebraniami szlachty w ziemiach i województwach – Wybierały posłów i uchwalały lokalne sprawy.
Jaką wadę miał ustrój szlachecki z czasem?
- AZbyt silny król
- BBrak szlachty
- CZbyt silne miasta
- DTrudność w sprawnym rządzeniu i wpływy magnatów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Trudność w sprawnym rządzeniu i wpływy magnatów – Przywileje utrudniały podejmowanie decyzji.
Cały dział „Państwo polsko-litewskie w XVI wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.