ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wiekuklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/pierwsze-wolne-elekcje-i-stefan-batory/

Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wieku · kl. 2

Pierwsze wolne elekcje i Stefan Batory

Jak szlachta zaczęła wybierać królów i co z tego wyszło, od Henryka Walezego do Stefana Batorego.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Koniec dynastii

  • Zygmunt August zmarł w 1572 roku bez potomka. Skończyła się dynastia Jagiellonów, więc trzeba było wybrać nowego króla.
  • Szlachta wymyśliła wolną elekcję: król jest wybierany przez szlachtę, czyli każdy szlachcic mógł głosować na polu elekcyjnym (elekcja viritim).
  • Po śmierci króla zaczynało się bezkrólewie (interregnum). Państwem kierował prymas jako interrex. Kolejno zbierały się sejmy: konwokacyjny (ustalał zasady elekcji), elekcyjny (wybór króla) i koronacyjny.

2Henryk Walezy

  • W 1573 roku wybrano Henryka Walezego, brata króla Francji. Musiał przyjąć dwa rodzaje zobowiązań.
Artykuły henrykowskiePacta conventaKogo wiążąkażdego króla (prawo stałe)konkretnego kandydata(osobiste)Treśćwolna elekcja, sejm co 2 lata,tolerancja, rada senatorska,wypowiedzenie posłuszeństwanp. spłata długów, wojsko,pieniądze dla państwa,zobowiązania politycznePierwszyraz1573, Henryk Walezy1573, Henryk Walezy
Artykuły henrykowskie i pacta conventa
  • Artykuły henrykowskie: zasady obowiązujące każdego króla (wolna elekcja, sejm co 2 lata, tolerancja religijna, rada senatorska, prawo wypowiedzenia posłuszeństwa).
  • Pacta conventa: osobiste zobowiązania danego władcy (np. spłata długów, pomoc dla państwa).
  • Henryk po kilku miesiącach uciekł do Francji, bo odziedziczył tam tron (1574).
Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest elekcja viritim?

3Stefan Batory

  • W 1575 roku wybrano Stefana Batorego, księcia Siedmiogrodu. Ożenił się z Anną Jagiellonką.
  • Wewnątrz: wzmocnił sądownictwo (Trybunał Koronny, 1578), reformował wojsko (piechota wybraniecka), współtworzył Akademię Wileńską (1579, jezuici).
  • Na zewnątrz: wygrał z Moskwą w wojnie o Inflanty (zdobył Połock w 1579 roku i Wielkie Łuki, oblegał Psków), a pokój w Jamie Zapolskim (1582) dał Rzeczypospolitej Inflanty.
Zapamiętaj

po 1572 roku królów wybierała szlachta (wolna elekcja). Henryk Walezy podpisał artykuły henrykowskie i pacta conventa, a Stefan Batory zasłynął z reform sądownictwa i wojska oraz zwycięskiej wojny z Moskwą.

Uwaga na błąd

Mylenie artykułów henrykowskich z pacta conventa. Artykuły wiązały każdego króla, a pacta conventa tylko konkretnego władcę.

✎Ściąga: Pierwsze wolne elekcje i Stefan Batory

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • po 1572 roku królów wybierała szlachta (wolna elekcja). Henryk Walezy podpisał artykuły henrykowskie i pacta conventa, a Stefan Batory zasłynął z reform sądownictwa i wojska oraz zwycięskiej wojny z Moskwą.
  • Artykuły henrykowskie: zasady obowiązujące każdego króla (wolna elekcja, sejm co 2 lata, tolerancja religijna, rada senatorska, prawo wypowiedzenia posłuszeństwa).
  • Pacta conventa: osobiste zobowiązania danego władcy (np. spłata długów, pomoc dla państwa).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Po czyjej śmierci rozpoczęła się epoka wolnych elekcji w Polsce?

    1. AZygmunta Starego
    2. BZygmunta Augusta
    3. CWładysława Jagiełły
    4. DStefana Batorego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Zygmunta Augusta – Zmarł w 1572 roku bez potomka.

  2. Kto został wybrany królem w 1573 roku?

    1. AStefan Batory
    2. BHenryk Walezy
    3. CJan Kazimierz
    4. DZygmunt III Waza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Henryk Walezy – Był to brat króla Francji.

  3. Co zawierały artykuły henrykowskie?

    1. AZasady pańszczyzny
    2. BWarunki pokoju z Moskwą
    3. COsobiste zobowiązania Henryka
    4. DZasady ustrojowe obowiązujące każdego króla
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zasady ustrojowe obowiązujące każdego króla – To podstawy ustroju.

  4. Czym były pacta conventa?

    1. AOsobistymi zobowiązaniami elekta
    2. BPrzywilejami miast
    3. CUmowami z Turcją
    4. DZasadami ustrojowymi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Osobistymi zobowiązaniami elekta – Dotyczyły konkretnego władcy.

  5. Dlaczego Henryk Walezy opuścił Polskę?

    1. AOdziedziczył tron Francji
    2. BPoniósł klęskę wojenną
    3. CAbdykował z powodu choroby
    4. DZostał wygnany
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Odziedziczył tron Francji – W 1574 roku uciekł do Francji.

  6. Który król pokonał Moskwę w wojnie o Inflanty?

    1. AHenryk Walezy
    2. BJan Kazimierz
    3. CZygmunt III
    4. DStefan Batory
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Stefan Batory – Pokój w Jamie Zapolskim w 1582 roku.

  7. Jaką instytucję powołał Stefan Batory w 1578 roku?

    1. ARadę Nieustającą
    2. BTrybunał Koronny
    3. CSenat
    4. DSejm
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Trybunał Koronny – Był najwyższym sądem szlacheckim.

  8. Co to jest elekcja viritim?

    1. AWybór przez papieża
    2. BWybór króla przez wszystkich szlachciców obecnych na polu elekcyjnym
    3. CDziedziczenie tronu
    4. DWybór przez senat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Wybór króla przez wszystkich szlachciców obecnych na polu elekcyjnym – Każdy szlachcic miał głos.

Cały dział „Państwo polsko-litewskie w XVI wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyPoczątek panowania Zygmunta III WazyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie