ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Rzeczpospolita XVII wiekuklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/stany-w-gospodarce-projekty-wzmocnienia-wladzy-i-sarmatyzm/

Historia · Rzeczpospolita XVII wieku · kl. 2 · zakres rozszerzony

Stany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzm

Kto pracował i zarabiał w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, kto chciał wzmocnić króla i czym był sarmatyzm.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Stany w gospodarce

  • Szlachta: właściciele folwarków, handel zbożem, urzędy, dochody z dzierżaw.
  • Duchowieństwo: wielkie dobra kościelne, wpływ na życie społeczne.
  • Mieszczanie: miasta podupadały po wojnach i przez konkurencję szlachty. Wyjątek to duże porty, np. Gdańsk.
  • Chłopi: pańszczyzna rosła, a w wielu miejscach była nawet kilka dni w tygodniu.
  • Żydzi: handel, dzierżawy, rzemiosło, własny samorząd (kahał).

2Projekty wzmocnienia władzy

  • Królowie próbowali ograniczyć wpływ magnaterii: Władysław IV myślał o flocie i wojsku, Jan Kazimierz (z królową Marią Ludwiką) chciał elekcji vivente rege, Jan III Sobieski marzył o dynastii.
  • Plany te rozbijały się o opór szlachty, która obawiała się absolutyzmu.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego szlachta sprzeciwiała się wzmocnieniu władzy królewskiej?

3Sarmatyzm

  • Sarmatyzm to ideologia i styl życia szlachty. Szlachta wywodziła się podobno od starożytnych Sarmatów, więc czuła się wyjątkowa.
  • Najważniejsze cechy: złota wolność, przywiązanie do katolicyzmu, gościnność, kult szabli, strój wschodni (kontusz, żupan, pas), portrety trumienne.
  • Zalety: silne poczucie tożsamości. Wady: zaściankowość, niechęć do reform i obcych wzorców.
Zapamiętaj

w XVII wieku rosła pańszczyzna, a miasta podupadały. Próby wzmocnienia władzy (vivente rege) zawodziły, a szlachta zbudowała własną tożsamość: sarmatyzm.

Uwaga na błąd

Traktowanie sarmatyzmu jako wyłącznie wady. Dawał szlachcie poczucie wspólnoty i obyczaj, ale też blokował reformy.

✎Ściąga: Stany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzm

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • w XVII wieku rosła pańszczyzna, a miasta podupadały. Próby wzmocnienia władzy (vivente rege) zawodziły, a szlachta zbudowała własną tożsamość: sarmatyzm.
  • Szlachta: właściciele folwarków, handel zbożem, urzędy, dochody z dzierżaw.
  • Duchowieństwo: wielkie dobra kościelne, wpływ na życie społeczne.
  • Mieszczanie: miasta podupadały po wojnach i przez konkurencję szlachty. Wyjątek to duże porty, np. Gdańsk.
  • Chłopi: pańszczyzna rosła, a w wielu miejscach była nawet kilka dni w tygodniu.
  • Żydzi: handel, dzierżawy, rzemiosło, własny samorząd (kahał).
  • Sarmatyzm to ideologia i styl życia szlachty. Szlachta wywodziła się podobno od starożytnych Sarmatów, więc czuła się wyjątkowa.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Od kogo szlachta polska wywodziła swój początek według legendy sarmackiej?

    1. AOd Gotów
    2. BOd Rzymian
    3. COd Sarmatów
    4. DOd Wikingów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Od Sarmatów – Był to mit o szlacheckim pochodzeniu.

  2. Co należało do cech sarmatyzmu?

    1. AZłota wolność, wschodni strój i kult szabli
    2. BKult miasta
    3. CAteizm
    4. DPogarda dla tradycji
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Złota wolność, wschodni strój i kult szabli – To styl życia szlachty.

  3. Co działo się z miastami w XVII wieku?

    1. ARosły w siłę
    2. BWprowadzały pańszczyznę
    3. CPodupadały po wojnach i przez konkurencję szlachty
    4. DZdobyły niezależność
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Podupadały po wojnach i przez konkurencję szlachty – Wyjątkiem były duże porty.

  4. Co oznacza „vivente rege”?

    1. AWolna elekcja
    2. BRządy regenta
    3. CAbdykacja
    4. DWybór następcy za życia króla
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wybór następcy za życia króla – Plan miał wzmocnić władzę królewską.

  5. Jaki był los chłopów w XVII wieku?

    1. AWyemigrowali
    2. BZostali szlachcicami
    3. CRosła pańszczyzna
    4. DDostali ziemię
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Rosła pańszczyzna – Obciążenia rosły.

  6. Czym był portret trumienny?

    1. AMapą
    2. BObrazem króla
    3. CRodzajem herbu
    4. DWizerunkiem zmarłego umieszczanym na trumnie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wizerunkiem zmarłego umieszczanym na trumnie – Typowy dla sarmatyzmu.

  7. Dlaczego szlachta sprzeciwiała się wzmocnieniu władzy królewskiej?

    1. AChciała silnego króla
    2. BBała się Kościoła
    3. CChciała rządów chłopów
    4. DObawiała się absolutyzmu i utraty złotej wolności
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Obawiała się absolutyzmu i utraty złotej wolności – Strach przed absolutyzmem był silny.

  8. Co było cechą gospodarczą XVII wieku w Rzeczypospolitej?

    1. ADominacja miast
    2. BRola folwarku pańszczyźnianego
    3. CRozwój fabryk
    4. DRozwój przemysłu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Rola folwarku pańszczyźnianego – Folwark pozostał podstawą.

Cały dział „Rzeczpospolita XVII wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyPoczątek panowania Zygmunta III WazyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie