ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wiekuklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/hold-pruski-inflanty-i-ruch-egzekucyjny/

Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wieku · kl. 2 · zakres rozszerzony

Hołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjny

Jak Polska rozwiązała problem Zakonu w Prusach i Inflantach i czego chciała szlachta w ruchu egzekucyjnym.

ok. 3 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Prusy: od Zakonu do lenna

  • Zakon krzyżacki po klęsce w wojnie trzynastoletniej (pokój toruński 1466) stał się lennikiem Polski w Prusach Zakonnych, ale stale był kłopotliwy.
  • W 1525 roku wielki mistrz Albrecht Hohenzollern przeszedł na luteranizm i złożył hołd pruski w Krakowie. Zakon zamieniono w świeckie Prusy Książęce, lenno Polski.
  • Dla Polski to było rozwiązanie pokojowe i korzystne wówczas, ale dawało Hohenzollernom bazę, z której później urośli w siłę (Brandenburgia–Prusy).

2Inflanty

  • Zakon inflancki (gałąź zakonu krzyżackiego) upadł w wyniku najazdu Moskwy (wojna inflancka od 1558). W 1561 roku ostatni mistrz Gotthard Kettler poddał Inflanty Zygmuntowi Augustowi, czyli Litwie i Polsce (Rzeczpospolita Obojga Narodów powstała dopiero w 1569 roku). Z części utworzono lenne Księstwo Kurlandii.
  • Inflanty stały się obiektem rywalizacji z Moskwą i Szwecją.
Sprawdź, czy rozumiesz

Kto złożył hołd pruski w Krakowie w 1525 roku?

3Ruch egzekucyjny

  • Średnia szlachta (egzekucjoniści) chciała egzekucji praw, czyli przestrzegania istniejących ustaw (np. zakazu łączenia ważnych urzędów), i egzekucji dóbr, czyli zwrotu królewszczyzn (ziem królewskich) rozdanych magnatom. Domagała się też stałego wojska, reformy skarbu i sądów oraz unii z Litwą.
  • Walczyła z magnaterią i dworem króla. Największy sukces: sejm piotrkowski 1562–1563, uchwalono kwartę (część dochodów królewszczyzn na wojsko stałe).
  • Skutki: wzmocnienie roli sejmu i szlachty (parlamentaryzm), ale nie rozwiązano wszystkich problemów; ruch osłabł po unii lubelskiej (1569), która spełniła jeden z jego postulatów.
Zapamiętaj

hołd pruski (1525) zamienił Zakon w lenno Polski, w 1561 roku Inflanty weszły pod władzę Rzeczypospolitej, a ruch egzekucyjny (średnia szlachta) walczył o prawa, zwrot dóbr, wojsko i sądy.

Uwaga na błąd

Uznawanie hołdu pruskiego za pełne zwycięstwo Polski. Dał spokój na kilka dziesięcioleci, ale dynastia Hohenzollernów zbudowała z czasem potęgę.

✎Ściąga: Hołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjny

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • hołd pruski (1525) zamienił Zakon w lenno Polski, w 1561 roku Inflanty weszły pod władzę Rzeczypospolitej, a ruch egzekucyjny (średnia szlachta) walczył o prawa, zwrot dóbr, wojsko i sądy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Kto złożył hołd pruski w Krakowie w 1525 roku?

    1. AUlrich von Jungingen
    2. BGotthard Kettler
    3. CKonrad Mazowiecki
    4. DAlbrecht Hohenzollern
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Albrecht Hohenzollern – Wielki mistrz zakonu zmienił się w lennika Polski.

  2. Co stało się z Zakonem krzyżackim w Prusach w 1525 roku?

    1. APołączył się z Litwą
    2. BPodbił Polskę
    3. CPrzekształcono go w świeckie Prusy Książęce
    4. DWygnano go na Węgry
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Przekształcono go w świeckie Prusy Książęce – Prusy Książęce były lennem Polski.

  3. Kto w 1561 roku poddał Inflanty pod władzę Zygmunta Augusta?

    1. AAlbrecht Hohenzollern
    2. BIwan IV
    3. CStefan Batory
    4. DGotthard Kettler
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Gotthard Kettler – Z części powstało Księstwo Kurlandii.

  4. Czego domagała się szlachta w ruchu egzekucyjnym?

    1. AZniesienia szlachectwa
    2. BZniesienia sejmu
    3. CPrzestrzegania praw, zwrotu dóbr królewskich, stałej obrony
    4. DPraw dla chłopów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Przestrzegania praw, zwrotu dóbr królewskich, stałej obrony – To postulaty egzekucji.

  5. Który sejm uchwalił kwartę?

    1. APiotrkowski 1562–1563
    2. BKonwokacyjny 1573
    3. CCzteroletni 1788
    4. DLubelski 1569
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Piotrkowski 1562–1563 – Część dochodów królewszczyzn przeznaczono na wojsko.

  6. Kto był przeciwnikiem średniej szlachty w ruchu egzekucyjnym?

    1. AChłopi
    2. BMieszczanie
    3. CMagnateria i dwór królewski
    4. DTurcja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Magnateria i dwór królewski – Szlachta walczyła o większy wpływ na państwo.

  7. Jakie ryzyko niósł hołd pruski z perspektywy długofalowej?

    1. AUpadek Litwy
    2. BUtratę Gdańska
    3. CWojnę z Habsburgami
    4. DUmocnienie Hohenzollernów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Umocnienie Hohenzollernów – Dynastia ta później rosła w siłę.

  8. Która wojna doprowadziła do oddania Inflant pod władzę Polski?

    1. APotop szwedzki
    2. BWojna trzydziestoletnia
    3. CWojna inflancka z Moskwą
    4. DWojna siedmioletnia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Wojna inflancka z Moskwą – Zakon był zbyt słaby, by się bronić.

Cały dział „Państwo polsko-litewskie w XVI wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolscePoczątek panowania Zygmunta III WazyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie