ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wiekuklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/reformacja-w-rzeczypospolitej-i-jej-wplyw-na-kulture/

Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wieku · kl. 2 · zakres rozszerzony

Reformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturę

Jakie nurty reformacji działały w Rzeczypospolitej i jak reformacja oraz kontrreformacja zmieniły kulturę.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Nurty reformacji

NurtKto i gdzieCharakterystyczneLuteranizmmieszczanie niemieccy: Gdańsk,Prusy, ŚląskKościół oparty na Piśmie,msza po niemiecku i polskuKalwinizmszlachta i magnateria,Radziwiłłowie, Wilno, MałopolskaBiblia brzeska 1563, zbory,szkołyBraciaczescyWielkopolska, Lesznoprosty styl życia, szkołyArianieRaków (akademia, drukarnia)odrzucają Trójcę, pacyfizm
Nurty reformacji w Rzeczypospolitej
  • Luteranizm zdobył miasta (Gdańsk, Toruń, Elbląg) i Prusy Książęce.
  • Kalwinizm przyjął się wśród szlachty i magnaterii. Wielki protektor: Mikołaj Radziwiłł Czarny (Wilno, Brześć).
  • Bracia czescy (Wielkopolska, Leszno) kładli nacisk na prosty styl życia.
  • Arianie (Bracia Polscy, ośrodek w Rakowie) odrzucali dogmat o Trójcy Świętej i przemoc. W 1658 roku sejm wygnał ich z Rzeczypospolitej.
  • Zgoda sandomierska (1570): luteranie, kalwiniści i bracia czescy zawarli porozumienie.

2Reformacja a kultura

  • Tłumaczenia Biblii: Biblia brzeska (1563, kalwińska) i katolicka Biblia Jakuba Wujka (1599).
  • Szkoły i drukarnie: Raków, Gdańsk, Leszno. Rozwój literatury po polsku, polemik i kazań.
  • Wzrost znaczenia świeckiej szlachty w życiu religijnym.
Sprawdź, czy rozumiesz

Która Biblia jest katolicka i pochodzi z 1599 roku?

3Kontrreformacja

  • Stanisław Hozjusz sprowadził jezuitów do Polski (1564). Prowadzili kolegia (Braniewo, Poznań, Wilno), a Piotr Skarga był ich wielkim kaznodzieją.
  • Kontrreformacja skłoniła wielu szlachciców do powrotu do katolicyzmu, zmieniła obyczaje i sztukę (barok). W 1596 roku zawarto unię brzeską (prawosławni w Rzeczypospolitej uznali władzę papieża, zachowując obrządek).
Zapamiętaj

w Rzeczypospolitej działały luteranizm, kalwinizm, bracia czescy i arianie. Biblia brzeska (1563) i Biblia Wujka (1599) pokazują, jak spór religijny wzbogacił polską kulturę. Kontrreformację nieśli jezuici.

Uwaga na błąd

Przekonanie, że reformacja w Polsce miała wyłącznie szlachecki charakter. Luteranizm był silny w miastach, a Radziwiłłowie byli magnatami kalwińskimi.

✎Ściąga: Reformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturę

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • w Rzeczypospolitej działały luteranizm, kalwinizm, bracia czescy i arianie. Biblia brzeska (1563) i Biblia Wujka (1599) pokazują, jak spór religijny wzbogacił polską kulturę. Kontrreformację nieśli jezuici.
  • Luteranizm zdobył miasta (Gdańsk, Toruń, Elbląg) i Prusy Książęce.
  • Kalwinizm przyjął się wśród szlachty i magnaterii. Wielki protektor: Mikołaj Radziwiłł Czarny (Wilno, Brześć).
  • Bracia czescy (Wielkopolska, Leszno) kładli nacisk na prosty styl życia.
  • Arianie (Bracia Polscy, ośrodek w Rakowie) odrzucali dogmat o Trójcy Świętej i przemoc. W 1658 roku sejm wygnał ich z Rzeczypospolitej.
  • Zgoda sandomierska (1570): luteranie, kalwiniści i bracia czescy zawarli porozumienie.
  • Stanisław Hozjusz sprowadził jezuitów do Polski (1564). Prowadzili kolegia (Braniewo, Poznań, Wilno), a Piotr Skarga był ich wielkim kaznodzieją.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który nurt reformacji zdobył szczególnie miasta pruskie, np. Gdańsk?

    1. ALuteranizm
    2. BArianizm
    3. CAnglikanizm
    4. DKalwinizm
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Luteranizm – To nurt niemieckich mieszczan.

  2. Kto był największym protektorem kalwinizmu na Litwie?

    1. AJan Zamoyski
    2. BStefan Batory
    3. CMikołaj Radziwiłł Czarny
    4. DPiotr Skarga
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Mikołaj Radziwiłł Czarny – Pomógł wydać Biblię brzeską.

  3. Gdzie mieścił się ośrodek arian (Braci Polskich)?

    1. AW Rakowie
    2. BW Gdańsku
    3. CW Lesznie
    4. DW Wilnie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: W Rakowie – Działała tam akademia i drukarnia.

  4. Co zawarto w 1570 roku?

    1. AUnię brzeską
    2. BKonfederację warszawską
    3. CZgodę sandomierską
    4. DUnię lubelską
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zgodę sandomierską – To porozumienie luteranów, kalwinistów i braci czeskich.

  5. Która Biblia jest katolicka i pochodzi z 1599 roku?

    1. ABiblia brzeska
    2. BBiblia Lutra
    3. CBiblia Jakuba Wujka
    4. DBiblia Gutenberga
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Biblia Jakuba Wujka – Przekład ułatwił dostęp do tekstu.

  6. Kto sprowadził jezuitów do Polski?

    1. AStanisław Hozjusz
    2. BJan Kochanowski
    3. CPiotr Skarga
    4. DMikołaj Rej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Stanisław Hozjusz – Stało się to w 1564 roku.

  7. Co zawierała unia brzeska z 1596 roku?

    1. AZakaz prawosławia
    2. BPołączenie części prawosławnych z Rzymem z zachowaniem obrządku
    3. CZniesienie Kościoła
    4. DPołączenie Polski i Litwy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Połączenie części prawosławnych z Rzymem z zachowaniem obrządku – Powstał Kościół unicki.

  8. Jakie skutki dla kultury miała reformacja?

    1. ALikwidację szkół
    2. BZanik druku
    3. CZakaz literatury
    4. DRozwój przekładów Biblii, szkół i druku po polsku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Rozwój przekładów Biblii, szkół i druku po polsku – Spór religijny pobudził piśmiennictwo.

Cały dział „Państwo polsko-litewskie w XVI wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyPoczątek panowania Zygmunta III WazyWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie